Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 4,75 / Satış: 4,77
€ EURO → Alış: 5,48 / Satış: 5,50

Şehrin Kimliği ve Şehir Hakkı

Şehrin Kimliği ve Şehir Hakkı
  • 16.11.2015
  • 1.328 kez okundu

Şehir ve kimlik üzerine yazılan herşey, çok normaldır ki, “siyaset” olarak görülür. Çünkü, şehir siyasetle adaş ve “enkıf’tır.” Eski Yunan’da şehir-devlet olan “Polis” (Politikos), hem şehrin, hem de politika’nın ortak etimolojik anlam kökenine işaret eder. Siyaset yapmak şehir yapmak, şehir yapmak siyaset yapmaktır. Çünkü, şehir farklılıkların bir arada olduğu, olmalarının mümkün kılınması gerektiği yerdir. Siyaset farklı olanı birarada yaşatabilme sanaatıdır. Bu nedenle, olmalı ki, daha Eflâtun ve Aristo, şehrin “toplumsal olarak ayrıştırılmış ve ayrıcalıklı” olması gerektiğini söylerler.

Şehir, farklı olanların birlikte yaşamını, ancak belli bir kimlik siyaseti, şehirli kimliği ve kültürü sayesinde mümkün kılabilir. Şehir, kırsaldan farklı olarak, aslında çoklu kimliklerden oluşur. Şehrin tek bir kimliği yoktur, ama varolan kimlikler bir şekilde kendi aralarında bir “üst kimlik” oluşturur.

Şehrin kimliklerinden biri ya da bir kaçı baskı altında tutulduğu zaman, şehir şehir olmaktan çıkar, kendisine yabancılaşır. Ruhunu kaybetmiş bir güvercin misali pırpıter olur, çırpınır. Siyaset, şehre etkin bir şekilde hizmet edemez hale gelir. Siyaset, şehrin hakikatini gizlemek için zorba bir araca dönüşür. Normal durumda, hiç bir şehir kendisine yabancılaşmaz, onu yabancılaştıran dış ekonomik veya siyasi tahakküm ya da yabancının işgali olur…

Bir şehir kendi tarihi ve kültürel hakikatlerine yabancılaşmış, “şehir hafızasını” kaybetmiş ise, kendi özüne dönmeden, hiç bir sürette, kendisini sahi ve hakiki bir şekilde yeniden kuramaz. Bir şehirin geleceği, şehirlileşmesi, kendisini tarihsel hafızası, gelenek ve kültürel anlamlarının içinden üretmesiyle mümkündür. Üstten devlet eliyle dayatılan “modernleşme” – “muassırlaşmalar” geleneksel şehirlerde büyük mağduriyetler meydana getirdi, çoğunu felce uğrattı. Çünkü, “modernleşme” yeni bir ideolojik hayal olarak, şehirlerin kendi kültürleri içerisinden değil, onları yoketme, tasviye etme üzerinden yapılıyordu. Modernite, “modernleşme”den farklı olarak bir şehri çağdaş ve küresel standartlara ulaştırabilmesi için kendi mahalli kültürü özelinde evrensel olanı bularak, oluşturarak sağlar.

Bu nedenle, Bitlis’in kendi tarihi, kimlikleri, kültürleri ve unuturulmuş “hafızalarının” ortaya çıkarılması bu kadar önemlidir.

Şehir Kimliği belli bir geçmişi olan ve sürekli gelişmeye devam eden ve belli faktörlerle şekillenen kavramlar bütünüdür. Şehir kimliğini en çok etkileyen faktörlerin başında o şehrin fiziksel, sosyolojik, ekonomik, kültürel ve tarihsel özellikleri gelir.

Şehir kimliği “kavramı aynı zamanda o kentte ikamet edenlerin yaşadıkları yere yükledikleri anlamlandırma ve değerler kümesi olarak de nitelendirilebilir. Klasik anlamdaki kent tanımının yakın dönemde geçirmiş olduğu evrim de göz önüne alınırsa, bir zamanlar ortada

yalnızca yerel ya da geleneksel değerlerle ifade edilen geleneksel ve yerel şehir kimlikleri vardı. “Şimdi ise büyüyen ve genişleyen şehir sınırları ve karmaşıklaşan insan-toplum ilişkileriyle bu sosyal kimliğin, yalnızca yerel değerlere bağlı olmaktan çıkıp, yerel olmayan iletişim kanallarıyla da sürdürülen ortak bir duygu bağımlılığı ve kimlik bilincine dönüştüğü görülmektedir” (1).

Şehirli olma hakkımızla biz gündelik yaşamda şehri kendimiz, çocuklarımız, çevremiz için daha yaşanılabilir bir yer haline getirebilmek için çalışırız. Onun spor, sağlık, eğitim, kültür, sosyal, asayiş faaliyetleri, genel şehir hizmetleri, yol, çevre yapımı, temizlik ve geliştirme hizmetlerinde aktiv olarak yer alırız. Bir şehir kendi kimliği çerçevesinde hayat düzeyini ve kalitesini yükselttiği zaman, şehre göçenleri kendi yaşam tarzına adapte ettirip, onların kültür ve hayat tarzlarını tamamen ortadan kaldırmayıp onlardan da sosyo-kültürel sinerji alabildiği zaman şehir yaşanılası bir yer halini alır.

Bir şehrin asıl sahipleri, sadece orada malı-mülkü olanlar değildir. Şehre ilişkin idari faaliyetlerde bulunanlar da değildir. Bir şehrin gerçek sahibi onun mirasını, kounmasını ve geliştirilmesini kendi malı, kendi evi, kendi yaşam alanı olarak bilen, bağlı olan, seven, koruyan ve geliştiren herkestir. Hoşgörü ve karşılıklı anlaşma, konuşma ve kardeşçe demokratik ilkeler doğrultusunda şehir için sosyal olarak hizmet için insiyatif alan herkes şehrin asıl sahibidir.

Uzun bir dönemdir ciddi bir sosyal dönüşüme uğrayan, şehir kimliği üzerinde ağır tahripatlarla karşı karşıya kalan Bitlis’in “mağdur” durumu hüzün vericidir. Bitlis’in şehirleşmesi, modernleşme ve sosyal, ekonomik ve kültürel hayat düzeyinin yükseltilmesi için ortaya konan proje ve niyetlerin büyük çoğunluğu sahi değildir. Bitlis Şehri, kendisini Bitlislilik ve Bitlisli şehir bilinci ile binlerce yıllık tarihi ve kendisine ait otantik kültürel zenginlik ve sosyal ilişkileriyle sahi bir şekilde yeniden tanımlama ihtiyacıyla karşı karşıyadır.

Bu amaç için düşünsel ve bilimsel bir alan oluşturmak zorunludur.

Bir Şehrin kimliği, herkesin kendi menkıbesi üzerinden onu tanımlamasıyla yeniden inşa edilebilir. Herkesin Bitlis’e ilişkin hikayesini açma zamanıdır. Bir Şehir oralı olan herkesin ortak evidir. Şehir, bir aşiret, köy gibi herkesin aşırı ölçüde birbirine benzediği yer değil, farklı olanların birarada yaşadıkları yeridir. Köyde, aşiretin içinde, mezhep ve tekkede, cemaat ve partinde “farklı” olamıyabilirsin, oysa şehir, farklı olanların, farklı çıkar ve tercihlerin yaşadığı ve birbirinden olumlu anlamda etkilenerek büyük bir sosyal ve kültürel yaratıcılık imkanını mümkün kılan mekandır. Birbirine benzerlik köy’ün, aşiret’in; birbirinden farklılık da şehrin avantajı ve imkanıdır.

Bir şehre sahip çıkmak, herşeyden once onun tarih, kültür, kimliğini sahip çıkmakla münkündür. Şehrin sahi kimliğine dayanmayan “modernleşme projeleri” şehrin ruhuyla görünmez bir savaş içinde bulur kendisini… Bir şehri sadece içinde yaşayanlar, yönetenler, “resmi idare hakkına sahip olanlar” temsil etmez, dedik, Şehri, binaları, sokakları, caddeleri ve

caddelerine verilen isimler de temsil etmez. Onun fiziki güzelliği ve mimari yapısının yanı sıra, onun hissedilen ve görünmeyen kültürel gizemi ve geçmişi de şehri kendi ruhunda şifreleştirir. Bütün mesele bir şehirlinin bu kültürel şifreleri ve ruhu ne ölçüde kendisinde yaşayabildiğidir şehrin kimliği…

***

“Kadim asaleti vahşetle sakat bırakılmış, rüzgar yerine hüznün estiği bir şehirde dünyaya gelmeliymişim. Yüce dağların, binlerce yılın kalesinde güvercin uçurmalar, nehir ve göllerinde yüzme ve sonra yabancı heykeller, portreler ve cadde isimlerinin ürkütücü gölgesinde okula gidiş gelişlerle geçti çocukluğum. Asırların melodisini sessizliğinde çınlayan bilgelik; demirden soğuk ve korkunç heykellere değerek cam kırıklarına dönüşüyordu, yüreğim gibi…

Dile gelmez bir mahsunluk, ve insanı yiyen bitiren sükünet. Diller kırık-dökük ve diller lal… Her kış uzun ve yüksek karlı olur, Welate Rojki’nin suskun ve yorgun şar’ı Bidlis’te.. İnsanları tarih konuşmak istemezler, tarih cilit gibi kesen keskin bir hançerdir; Kurdistan’ın suskun şehri Bidlis’te.

Asaletin bir bedeli olur, bilgeliğin bir bedeli olur, iki büyük cihan imparatorluğu arasında bin yıl direnmiş olmanın bir bedeli olur, bu bedeli ödemeye devam ediyor; Rojkan’ın nazlı şehri Bidlis..

Dar sokaklar, dört yanı mircatlox, tepesinde Dideban; anlat sen nelere Didebanlık yaptın, diye sorarım, ben sorarım, O karşıda, sedasız bakar, heybetiyle, soranı gizemli bir dünyaya sevkederek…

Welat; bana bağışlanan değil, yüce sevgiyle elde ettiğim mahrem yakınlığımdır. Her yeri, hayatımı anlamlandıran izdir, her yeri geçmişin derin izlerini kıskançlıkla, sessizce ve suskunca saklayan; sırrını sadece O’nu kutsal bir sevgiyle sevene açmaya yeminlidir…”

***

Kendi Şehrine Sahip Çık! Sosyoloji’de bir “Şehir Hakkı” (right to the city)” olarak formüle edilir. Yaşadığın şehir üzerinde hak sahibisin sen, der sana. Şehrin yaşam alanlarını eşit bir şekilde paylaşabilmek, farklılıklarla aheng içinde birarada yaşayabilmek hakkı! Şehirlinin şehir yaşam tarzına, onu şehir yapan herşeye sahip çıkması ve bunun için güvenceler araması, temin etmesi bir hak’tır. Bitlisname, kendi “Esrar-i Şehri Bidlisi” için Şehir hakkını kullanırken, her Bitlisliyi de bu hakkına sahip çıkmaya çağırıyor.

Yaşar Abdülselamoğlu

”Kürt Sorunu” Kiminle Başladı?
24 Haziran seçimlerinden ötürü sık sık Kürt şehirlerinde halka ‘Sorunu onlar başlattı.Biz bitirdik’ propagandası yapılıyor. AKP’nin CHP’ye yönelik propaganda temelini...
1511’de Destan Yazan Rojkiler
  Bitlisli Emir Şeref Xan Fars ülkesinde zindandadır. Onu kurtarmak için Bitlisli Rojki Aşiretinden özel bir süvari birliği yola çıkar....
24 Haziran 2018 Seçimleri, Siyasi ve Toplumsal Durum
Sosyolog Yaşar Abduselamoğlu’yla 24 Haziran 2018’de düzenlenecek olan Cumhurbaşkanlığı ve 27. Dönem Milletvekili seçimlerini konuşmaya devam ediyoruz…      ...
Bir Bilge Kürd’ün ‘Delirişi’
  Karanlığa hapsolmuş, üzerinden büyük bir şehrin vefasızlığı geçmiş; Yüreğimiz de yaşattığımız o kahramanlara…            ...
Kürtler, Seçim İttifakları ve  Türkiye Seçimleri
    Sosyolog Yaşar Abduselamoğlu’yla 24 Haziran 2018’de yapılacak olan Seçimleri konuşmaya devam ediyoruz…            ...
Bitlisli Musa Bey ve Misyonerler Hadisesi
1883 yılında vuku bulan ve Amerikan Misyoner Heyeti’nin İstanbul Merkezi raporlarıyla da doğrulanan olayın detaylarını, 1913’ün Nisan ayında Bitlis, Tatvan...
24 Haziran 2018 Seçimlerinde Kürtlerin Tutumu Ne Olacak?
  24 Haziran 2018 Seçimleri yaklaşırken kamuoyu Kürt siyasi partileri ve Kürt toplumunun seçimde nasıl bir tavır alacağını merak ediyor....
Derbarê Zaro Axa de Reklamek (1928)
  Li havîna sala 2001ê gava min geştekê li Amerîkayê kir, min serdana Dr. Vera Beaudin Saîdpourî kir. Li sala...
Kürd Kara Fatma, Kasım 1887’de dünya basınında (II)
    İngiliz Pall Mall Gazette adlı Londra merkezli gazetenin İstanbul muhabiri, Kasım 1887’de dünya ajanslarına ’KARA FATMA, AMAZON –...
Kürd KARA FATMA İstanbul’da (I)
Bu çeviri, 22 Nisan 1854 tarihli The Illustrated London News Gazetesi haberinin aslına sadık kalınarak yapılmıştır. 1853 – 1856 Kırım...
Osmanlılardan Önce Batı Anadolu’da Devlet Kuran Menteşeoğulları’nın Kürtlüğü
  Bu çalışma, Türklerin ‘Menteşe Beyliği’, ’Menteşeoğulları’, ya da ‘Menteşe Emirliği’ diye adlandırdığı beyliğin kurucu ve yönetici hanedanının etnik kökenine...
Bitlis Ayaklanması – Tarihi Araştırma
  Jön-türklerin iktidara gelişlerinin ilk yılları, Türkiye Kürtlerinin toplumsal ve siyasal yaşamlannda meydana gelen canlanmayı gösterir.        ...
1914 Bitlis Kürd İsyanı Öncesi ve Sonrası Mektupları
  Bu çeviriler, Bitlis İsyanı sırasında, şehirdeki Holyoke Amerikan Ermeni Kız Koleji’nde 1915’e kadar görev yapmış rahibe Mary D.Uline ve...
Bitlis İsyanı Sonrası Son Demler
  Hz. Peygamber (s.a.v.) ”Haksızlık karşısında susan dilsiz şeytandır.” der. Haksızlık hangi dönem kim tarafından yapılırsa yapılsın, haksızlığa karşı sessiz...
Kürd Mona Lisa – Keça Kafroş
Özellikle Irak Kürdistan Bölgesi’ni ziyaret edenler, hemen hemen her evin bir odasında genç bir kız tablosunun asılı olduğunu görmüşlerdir. Genellikle...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ