Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 3,85 / Satış: 3,86
€ EURO → Alış: 4,54 / Satış: 4,55

Pelek Ji Romana Ebdal Xan

Pelek Ji Romana Ebdal Xan
  • 17.11.2015

 

abdal

 Şakir Epözdemir

 

Xanê Payebilind û Navdar

Ebdel Xanê Bedlîsî û Carîya wî ya Narîn

Gava zereqên tavê berîya xwe bide bajarê Bedlîsê, kela bilind û bi heybet dihingavta û hindirê dîwarên stûrên Şedadî ronî dikira.

Xan, li ser wê doşeka xwe ya pehn û fireh weke bangera serê banan vî alî, wî alî xwe digevizanda. Ronahîya rojê di rûyê wî da weke bextewarîya wê şeva borî ya bi westan û kêf û zewqê diberiqî ya.Herdû destên xwe bi serserê xwe va rakir, xwe gûvaşt, çavên xwe tûj kir li qarçikan kûr mêzekir û tiştên şeva borî anî bîra xwe.Destên wî çone ser wan rûyên wî yên zifir, rûyê xwe miz da, keneke nerm kete dev û lêvan, diranên wî yên sedefî yên rêzkirî xuya kirin, rengeke hevîndarîyê di çavên wî da derketine pêş. Xan ji nedî va li ser lêva nivînên xwe rûnişt û bi dengek bilind û qalin go:

“- Amber! Amber Axa!

Demek şûnda bi wê bejna xwe ya bilind û wî gewdeyê beyteşe û bi dengeke ziravê weke dengê zarokan, lê bi tertîb û rêz, weke meriv bikeve nava gunbeteke pîroz, Ember Axa li ber Xan kemerbest bû û got:

“- Biferme Hezretê Xan!

“- Carîya şeva din ji min ra bîne Ember!

“- Serserê xwe Xanê Payebilind.” Gava ku got û çû, Xan ji piştê va lê mêze kir û melhezekir ka ev çewan bi wê wicûda giran dimeşê û zivîrî ji dolabê şûşa miskê

deranî, li xwe kir. Dema ode bi bîna vê misk û enberê xweşbû, Xan li ber eynika ku çarçewa wê ji zêrê zer bû sekinî, li xwe mêze kir. Bivê nevê destên wî çone ser wan rîyên wî yên zifir û rûyên wî yên ku xal û xetên kalîyê cîyên xwe lê girtibûn. Gava ku simbêlên xwe rast dikira, xortanîya xwe melheze dikira û wan rojên ciwan dida bîra xwe.

Da bîra xwe ku “Melek li ezmanan pîr dibin, ebd çewan dikarin li erdê li ber xwe bidin.” Û li wan qermûçekên rûyê xwe, pora sipî mêze kir, ji nedîva dengê derî bihîst. Dengê derîyê bilind û berfireh gava bihîst û bala xwe dayê ku carîya wî ya taze kete hindir. Ji Pişt ra Ember, wî derîyê giranê ku bi zêr hatibû neqişkirin dada:

“- Ka were, gulecora seraya min a bijarte, jina ciwan! Gelo tû pê dihisî ku te dilê min germ kirîye û tovê hezkirinê di dilê min da reşandîye?”

Sofya ya hebek şermoke û tirsonek bîr tanîya ku ew yek ji 100 carîyeyên serayê ye, kemerbest li Xan nêrî û got:

“Wê carîya te çewan ferq bike Xanê Payebilind? We go ‘bînin’, min anîn, gava bêjî here, ez ê bi qedera xwe razî bim û biçim.”

Xan, hê di nava pêjemayên xwe yên hevrîşim da bû, bi alîyê wê va çu ku ew ê di bin awrên çavan da bala xwe tûj kiribû li mîr mêze dikira :

– “Qedera te hewçend giran e? Naxwezim tû weha bi keder biştexlî. Gelo tû ji jiyana xwe ne razî yî?” Sofya weha bersuya vê pirsê da:

“- Xanê Qedirbilind, çewan ku teyrikên te yên di qefesan da ne hewcedarên tiştek in, ihtîyacîya min jî bi tû tiştî nîn e.”

Xan go: “- Nexwe yek kêmasîyeka te heye ew jî tenê azadî ye?”

Bêje ‘azadî’; wê Xan rê li ber veke? Heya nuha kîjan carîye ji Sera Hikimdarê Kurdan azad filitîye? Bi carek, carîya Ebdel Xan heya sax bî carîya wî ye. Jina narîn û ciwan vana difikirîya, xan jî dêna xwe dida dilberîya wê û wê bejn û bala rind û bilind û şefaf. Tam di wê esnayê da go:

“- Were li kêleka min rûne!” Pişt ra dengê xwe bilind kir:

“- Sofya! Tû dizanî ku tû Mesîhî yî, ez jî Misilman im; lê gelo tû dizanî ka rastîya olan çi ye?

Ruyê Sofya hebek geş bibû û tozek dibisimîya û dibeşirîya. Bi dengeke nazik û beşereke xweş berê xwe da Xan :

“- Efendîyê min! Ez ê ji ku bizanibim?”

“- Weka wisa ye hîn bibe. Di nezanînê da eyb nîne, şerm û kêmesî ew e ku meriv xwe hînî tiştan neke.

Şaireke meşhûr bi navê Emer Heyyam, ku ew ilimdarê navdar di zemanê xwe da di warê matematîkê da bijarteyê herê bilindê alemî bûye, ew dibê je: “ Dîn ê rasteqîn, dînê dila ye.”Tû jineka aqilmendî. Niha tû baş hizir dikî ka ev dilé min ê kal çiqas olperest û bawermend e. Ev ol wek ku tû hizir dikî ne Misilmanî, ne Xiristîyanî û ne Atêşperestî ye. Ev dilê minê kal, heyranê vî ruyé te yê geş, wan çavên keskên ku hemî kederên merivan belav dikin, laşé teyé hevrîşimî yé nerm û gîyana te ya pak û paqij e”. (*)

(*) – Rûpelek ji romana Heyder Işık – Bitlis Beyi Abdal Han’a Gönderilen Kanlı Ekmek – Pérî yy. -Wergera ji Tirkî – Şakir Epözdemir)

 

Pîrozbahî – Şakir Epözdemir

İhtiyaciya bajarê Bedlîsê bi malpereke zanistî û rêk û pêk hebû. Baş e ku akademisyen ji Bajarê Bedlîsê, Bajarê Şeref Xan, Paytextê Welatê Rojkan rabûn e. Ev dilxweşîyeke ku emé bikaribin lêkolîn û lêgerînên dîrokî, komelî, aborî û folklorî ji niha pêda bighêjînine xwendevanên Rojkiyan. Ew Rojkîyên qehreman ku hezar salan bêhtir welatê xwe parastin û di tû dem û dewranan da serê xwe ji kesîra nizm nekirin û nakin. Eger îro bindestbin bi hîlebazî û qeleşîyên bêbext bindest e.

Ez we bi dil û can pîroz dikim Mamoste Yaşar Bey. Bajarê Bedlîsê bi navçe û Nehye û gundên ku pêva girêdayî bîr tînim, selam û hurmetên xwe pêşkêş wî miletê esilmend û qehreman dikim.

İsmet İnönü’nün Kürt Raporu
Erzincan Kürt merkezi olursa Kürdistan’ın kurulmasından korkarım. Van ve Erzincan’da acele olarak, Muş ovasında tedricen ve Elazığ ovasında kuvvetli Türk...
Ah Tamara…
Van’daki Akdamar Adası’na da ismini verdiği rivayet edilen Akdamar efsanesi, zamanında bu adada yaşayan baş keşişin güzelliği dillere destan kızı...
Xelil Xeyali’nin Kürt Dili Üzerine Görüşleri
“Yayın yöntemi”ne ilişkin görüşü ikinci yazıya bırakmıştım. Fakat bu yönteme ilişkin ayrıntılı bilgiler vermeden önce onun temelini oluşturan bazı işlerden...
Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde Kürt Şehri Bitlis
  Wilhelm Köhler/Kitap  17. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nun egemenliği altında bulunan geniş coğrafyada sürüp giden yaşamla ilgili bugün elimizdeki en önemli...
Bitlis Beyliği’nin Statüsü,Rolü ve Önemi – Araştırma
Mela Mahmud Beyazidi; “Yabancı devletler, Kurdistan’ı işgal edebilmek için, herşeyden önce, Bitlis Beyliği’ni zapt etmeye yeltenmişlerdir.”        ...
1838’in Bitlis’i ve Southgate’in Kürd Şerif Bey ile tanışması
Bu çeviri, Amerikalı Misyoner rahip Horatio Southgate’in 1838 – 1839 yılları arasında Bitlis’ten geçerken tuttuğu notların İngilizce aslına sadık kalınarak...
Said Nursi’de Özgürlük Söylemi
  Gençken içine girdiği ilim dünyasında özgürlüğü bir hayat biçimi olarak benimsemiştir. İlk hayatı hocaları ile olan serüvende onun düşüncelerini...
Kırd,Kırmanc, Dımıli veya Zaza Kürtleri
Bazı illerde ise denebilir ki sadece birer ilçenin sınırları içinde Dımıli lehçesi konuşulur. Semsûr’un Alduş (Gerger), Ruha’nın Sêwreg (Siverek), Bedlis’in...
Kerkük Kan Ağlıyormuş
“Kerkük, Kürdistan´ın bir parçasıdır. Oradaki Türkmenler, Kürtlere sığınmış muhacir ve sığınmacılardır. Kerkük, Azerbeycan´da bir kent değil ki Türk´ü kan ağlasın....
Şekerci Hanı ve Said-i Kurdi’nin Dünyası
  Bediüzzaman Saidê Kurdî Henüz 30 yaşlarında Van’dan İstanbul’a gidip Fatih’te bulunan Şekirci Hanı’na yerleşiyor. Ve odasının kapısına bu yazıyı...
Pîyesa ‘Bîdlîs’ ya Wîllîam Saroyan
Ehmed Kurd nîne, ji hindikayî (kêmhejmaran) ye, ango ji tirkan. Lê ferqa wî ew e ku xwediye loqonteyek e. Ji...
Vasa’yı kurtarmak, Hasankeyf’i öldürmek
On milyonluk nüfusu ile bir İskandinav ülkesi olan İsveç’te 1700’e yakın müze bulunmaktadır. Bu müzelerden dünyanın ilk açık hava müzesi...
Tarihte Kerkük ve Kürtler
  Kerkük tarihine kısaca bir bakalım; Arkeolojik kazılar sonucunda Kerkük’te 28 bin yıl önce Neandertallerin yaşadığı kanıtlanmıştır. Şehir bir çok...
Yol Ayrımı; Askeri Uçak ve Milletin Özgür İradesi
  Irak, denilen devlet 1926 yılında Gertrude Bell’in Kral Faysal ile misterik aşkının imkansız çocuğu olarak dünyaya geldi. Irak bir...
Lozan, Ankara ve Sevr Antlaşması
    Türkiye Lozan ve Ankara kartını Uluslararası topluma ve Kürtlere gösterirken, Sevr antlaşmasından neden söz etmez? İşte, Lozan, Ankara...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ