Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 8,05 / Satış: 8,08
€ EURO → Alış: 9,65 / Satış: 9,68

Pelek Ji Romana Ebdal Xan

Pelek Ji Romana Ebdal Xan
  • 17.11.2015

 

abdal

 Şakir Epözdemir

 

Xanê Payebilind û Navdar

Ebdel Xanê Bedlîsî û Carîya wî ya Narîn

Gava zereqên tavê berîya xwe bide bajarê Bedlîsê, kela bilind û bi heybet dihingavta û hindirê dîwarên stûrên Şedadî ronî dikira.

Xan, li ser wê doşeka xwe ya pehn û fireh weke bangera serê banan vî alî, wî alî xwe digevizanda. Ronahîya rojê di rûyê wî da weke bextewarîya wê şeva borî ya bi westan û kêf û zewqê diberiqî ya.Herdû destên xwe bi serserê xwe va rakir, xwe gûvaşt, çavên xwe tûj kir li qarçikan kûr mêzekir û tiştên şeva borî anî bîra xwe.Destên wî çone ser wan rûyên wî yên zifir, rûyê xwe miz da, keneke nerm kete dev û lêvan, diranên wî yên sedefî yên rêzkirî xuya kirin, rengeke hevîndarîyê di çavên wî da derketine pêş. Xan ji nedî va li ser lêva nivînên xwe rûnişt û bi dengek bilind û qalin go:

“- Amber! Amber Axa!

Demek şûnda bi wê bejna xwe ya bilind û wî gewdeyê beyteşe û bi dengeke ziravê weke dengê zarokan, lê bi tertîb û rêz, weke meriv bikeve nava gunbeteke pîroz, Ember Axa li ber Xan kemerbest bû û got:

“- Biferme Hezretê Xan!

“- Carîya şeva din ji min ra bîne Ember!

“- Serserê xwe Xanê Payebilind.” Gava ku got û çû, Xan ji piştê va lê mêze kir û melhezekir ka ev çewan bi wê wicûda giran dimeşê û zivîrî ji dolabê şûşa miskê

deranî, li xwe kir. Dema ode bi bîna vê misk û enberê xweşbû, Xan li ber eynika ku çarçewa wê ji zêrê zer bû sekinî, li xwe mêze kir. Bivê nevê destên wî çone ser wan rîyên wî yên zifir û rûyên wî yên ku xal û xetên kalîyê cîyên xwe lê girtibûn. Gava ku simbêlên xwe rast dikira, xortanîya xwe melheze dikira û wan rojên ciwan dida bîra xwe.

Da bîra xwe ku “Melek li ezmanan pîr dibin, ebd çewan dikarin li erdê li ber xwe bidin.” Û li wan qermûçekên rûyê xwe, pora sipî mêze kir, ji nedîva dengê derî bihîst. Dengê derîyê bilind û berfireh gava bihîst û bala xwe dayê ku carîya wî ya taze kete hindir. Ji Pişt ra Ember, wî derîyê giranê ku bi zêr hatibû neqişkirin dada:

“- Ka were, gulecora seraya min a bijarte, jina ciwan! Gelo tû pê dihisî ku te dilê min germ kirîye û tovê hezkirinê di dilê min da reşandîye?”

Sofya ya hebek şermoke û tirsonek bîr tanîya ku ew yek ji 100 carîyeyên serayê ye, kemerbest li Xan nêrî û got:

“Wê carîya te çewan ferq bike Xanê Payebilind? We go ‘bînin’, min anîn, gava bêjî here, ez ê bi qedera xwe razî bim û biçim.”

Xan, hê di nava pêjemayên xwe yên hevrîşim da bû, bi alîyê wê va çu ku ew ê di bin awrên çavan da bala xwe tûj kiribû li mîr mêze dikira :

– “Qedera te hewçend giran e? Naxwezim tû weha bi keder biştexlî. Gelo tû ji jiyana xwe ne razî yî?” Sofya weha bersuya vê pirsê da:

“- Xanê Qedirbilind, çewan ku teyrikên te yên di qefesan da ne hewcedarên tiştek in, ihtîyacîya min jî bi tû tiştî nîn e.”

Xan go: “- Nexwe yek kêmasîyeka te heye ew jî tenê azadî ye?”

Bêje ‘azadî’; wê Xan rê li ber veke? Heya nuha kîjan carîye ji Sera Hikimdarê Kurdan azad filitîye? Bi carek, carîya Ebdel Xan heya sax bî carîya wî ye. Jina narîn û ciwan vana difikirîya, xan jî dêna xwe dida dilberîya wê û wê bejn û bala rind û bilind û şefaf. Tam di wê esnayê da go:

“- Were li kêleka min rûne!” Pişt ra dengê xwe bilind kir:

“- Sofya! Tû dizanî ku tû Mesîhî yî, ez jî Misilman im; lê gelo tû dizanî ka rastîya olan çi ye?

Ruyê Sofya hebek geş bibû û tozek dibisimîya û dibeşirîya. Bi dengeke nazik û beşereke xweş berê xwe da Xan :

“- Efendîyê min! Ez ê ji ku bizanibim?”

“- Weka wisa ye hîn bibe. Di nezanînê da eyb nîne, şerm û kêmesî ew e ku meriv xwe hînî tiştan neke.

Şaireke meşhûr bi navê Emer Heyyam, ku ew ilimdarê navdar di zemanê xwe da di warê matematîkê da bijarteyê herê bilindê alemî bûye, ew dibê je: “ Dîn ê rasteqîn, dînê dila ye.”Tû jineka aqilmendî. Niha tû baş hizir dikî ka ev dilé min ê kal çiqas olperest û bawermend e. Ev ol wek ku tû hizir dikî ne Misilmanî, ne Xiristîyanî û ne Atêşperestî ye. Ev dilê minê kal, heyranê vî ruyé te yê geş, wan çavên keskên ku hemî kederên merivan belav dikin, laşé teyé hevrîşimî yé nerm û gîyana te ya pak û paqij e”. (*)

(*) – Rûpelek ji romana Heyder Işık – Bitlis Beyi Abdal Han’a Gönderilen Kanlı Ekmek – Pérî yy. -Wergera ji Tirkî – Şakir Epözdemir)

 

Pîrozbahî – Şakir Epözdemir

İhtiyaciya bajarê Bedlîsê bi malpereke zanistî û rêk û pêk hebû. Baş e ku akademisyen ji Bajarê Bedlîsê, Bajarê Şeref Xan, Paytextê Welatê Rojkan rabûn e. Ev dilxweşîyeke ku emé bikaribin lêkolîn û lêgerînên dîrokî, komelî, aborî û folklorî ji niha pêda bighêjînine xwendevanên Rojkiyan. Ew Rojkîyên qehreman ku hezar salan bêhtir welatê xwe parastin û di tû dem û dewranan da serê xwe ji kesîra nizm nekirin û nakin. Eger îro bindestbin bi hîlebazî û qeleşîyên bêbext bindest e.

Ez we bi dil û can pîroz dikim Mamoste Yaşar Bey. Bajarê Bedlîsê bi navçe û Nehye û gundên ku pêva girêdayî bîr tînim, selam û hurmetên xwe pêşkêş wî miletê esilmend û qehreman dikim.

Kürtler Savaşçı ve Özgürlüklerini Seven Bir Milettir
Babil harabeleri, muazzam boyutları ile yolcuyu etkiliyor; binalar, duvarlar veya kapılar olduğu için değil, ama bir zamanlar bir binanın bulunduğu...
Endülüs’ün Emevi Abdurrahman’ı bilinirken, Bitlis Beyliği’nin Kürd Abdal Han’ı hiç bilinmez
İsimlerini çeşitli nedenlerden dolayı tarihe yazdırmış ünlü hükümdarlar vardır. Kimi cesareti, kurnazlığı, ele geçirdiği topraklar ve savaşçılığı ile, kimi de...
Bitlis’te ateşler eşliğinde Xetire, Têrintêz ve Ayd-i Kurdî kutlanırdı
Kürdlerin çok zengin, köklü ve bir okadar da kadim sözlü anlatım geleneği vardır. Kah dengbej geleneği ile kah çîvanoklar anlatımları...
Kürt Tarihinde Newroz’un Yeri
Newroz Bayramı Kürt Ulusal Bayramları içerisinde önemli bir yere sahiptir. Newroz Bayramı üzerine bir çok kutlama ritüeli bulunmaktadır. Kürtler dışında...
Gökmeydan değil, Gog Meydan. Nam-ı diğer Çevgan Meydanı
Bitlis’in ünlü meydanları denilince, akıllara hemen Avel Meydan ve Gökmeydan gelir. Bazı yerlerde Gök Meydan şeklinde yazılsa da genellikle bitişik...
‘Mewlidê Kirdî’ adı üzerine
İnternet ortamında menşei belli olmayan birçok saçma dezenformasyon her gün dolaşıma giriyor. Elbette dikkate alınmamalı, ama kimi temel noktalarda cevap...
Ekim 1881- Kürd kumandanın top güllesi ile infazı
‘İnfazın gerçekleşeceği günden bir gün öncesi, ağzı havaya doğru kaldırılmış o büyük kalibreli demirden yapılma top meydana kurulmuştu. Şafağın sökmesiyle...
Manuscute neresidir? Bitlis’ten üç, Diyarbekir’den beş günlük mesafededir
1600 yılının temmuz ayında, beraberindeki altı yüz kişilik bir kervan eşliğinde Halep üzeri Diyarbekir ve Bitlis yaparak yolculuğuna devam eden...
Aşkın ve İmanın Şairi: Fethi
Kalemin ve kelamın gücünü simgeleyen, ona hayat katan, yüreğinin çığlıklarını korkusuzca bütün renkleriyle ortaya koyabilen Kürt coğrafyasının edebi hafızasında unutulmuş,...
İsveç kralı Demirbaş Şarl’ın (1709) Osmanlı’ya borçları  ve alacaklıların İsveç macerası
Osmanlı tarihinde Kral Demirbaş Şarl’ın askerleriyle birlikte İstanbul’daki Sultan’a sığındığı ve yıllarca padişahın misafiri olduğu anlatılır. Peki kimdi bu kral?...
Kurdîyê Bidlîsî Kimdi?
  1918-1919 yılarında Kürt basınında yazılarına rastladığımız Kurdîyê Bidlîsî kimdi?                 M.MALMÎSANIJ  ...
Geleneksel Kürt Mezar Taşları – Filîtê Quto Örneği
Hançer, Kürtler arasında sıklıkla kullanılan ve taşınan bıçak çeşididir. Kürt erkekleri 1900’lerin başlarına kadar hançerleri günlük hayatında taşımış ve kullanmıştır....
160 yıl yaşamış Bitlisli Zaro Ağa ile Londra’da yapılmış bir röportaj ve bilinmeyenler
Hemşerim olan Mutkili Kürd Zaro Ağa hakkında yazılmış onlarca yerli ve yabancı arşive rastlamış ve bunların çoğunu da incelemişimdir. Birbirinden...
İsmail Beşikçi: Kürdler, Şehir, Şehirlileşme
  26-27 Mart 2016 tarihlerinde düzenlenen II. Uluslararası Bitlis Sempozyumu, Kürtler, Şehir, Şehirlileşme konusunu irdeliyor. Sempozyuma sunulan bildiriler kitaplaştırılmış.      ...
Kürt Kadınları Neşeli ve Güzeller Parlak Kıyafetler Giyerler
Bana doğru uzaktan bir kadın grubu geliyor. Şerefli renkleri ile onlar kürt kadınları. Kökleri kazmak ve yaprakları toplamakla meşguldürler. Benim...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ