Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 6,26 / Satış: 6,29
€ EURO → Alış: 7,37 / Satış: 7,40

Sembola Bedlîsê: Kevirê Qul

Sembola Bedlîsê: Kevirê Qul
  • 17.11.2015
  • 1.996 kez okundu

qevir1

Kevirê Qul ê Bedlîsê a navdar, wek ku tê zanîn ji demên kevnar heya sala 1971-an, wek sembola Bedlîsê dihat zanîn. Mixabin di sala 1971-an de hate xera kirin. Ferîbotêke mezin bûye sedema xerakirina wî.

Di sala 1971-an da, anîna ferîbotekî mezin li ser Behra Wan-ê tê fikir kirin. Kevirê Qul jî, li ser reya ku diçe Tetwan-ê ye. Berpirsyarên wê demê hesaban dikin û dibînin ku ew ferîbota mezin di nava Kevirê Qul da derbas nabe. Anegorî wan, çareseriya here hêsan jî, xerakirina vê kevirê dîrokî ye. Weke tim û daîm ku hatye kirin, dîsa hêjayiyekî dîrokî tê xera kirin an jî bi gotineka rasttir, tê wenda kirin.

 

 

Ji ber vê yekê, dînamitan havirdorê kevirê de bi cih dikin û diteqînin. Li gel Kevirê Qul va, hêjayiyekî din a dîrokî jî, mixabin dîsa ji holê radibe.

Şikleka gelek kevn a Kevirê Qul, di pirtûka H.F.B. Lynch, a înglîz de heye. Tarîxa şikl 1893 e. Di pirtûka xwe a bi navê “ Armenia Travels and Studies “(London, 1901) de weşandye û vê kevirê û reya wê wek “ Tûnela Semîramîs “ bi nav dike. Çawa gihiştye vê ramanê ne xuya ye, bi tenê navê wê nivsandye. Wek ku tê zanîn Semîramîs hevjîna qiralê Babîl ê navdar Nebûqednezzare. Nebûqednezzar, ji bo Semîramîs ê hevjîna xwe, rezên here mezin, xweşîk û bi nav û deng afrandye û ew rez jî,  wek yek ji  wan heft hêjayiyên dinyayê tên zanîn. Dibe ku dema desthilatdariya xwe da li ser navê hevjîna xwe vê tûnelê jî dabe çêkirin, lê anegorî belgeyên dîrokî piştrastkirina vê angaştê tune ye. Lêkolîneka berfireh di der barê vê tûnelê de mixabin hê jî nehatye kirin.

(Ji pirtûka H.F.B. Lynch, a Armenia Travels and Studies (London, 1901)

 

Kevirê Qul wek ciheke erdnigariyê, di nav çand û dîroka kurdan da bicih bûye. Ji ber rave kirina reyan, bajaran an jî pîvanan tim û daîm hatye bikaranîn, bi taybetî jî, ji bo herêma Bedlîsê. Mînak; dema şerê cihanê a yekem da, artêşên Rûsan dest bi dagirkirina Kurdistanê dikin û lib bi lib bajaran têxine destê xwe. Di nav gel da, heya îro jî wiha tê gotin:

“ Ûris heya Kevirê Qul hatin û ji wir pê ve derbas nebûn “.

Bi rastî jî, artêşên Rûsan heya Kevirê Qul hatibûn û piştê şoreşa Bolşevîkan, paş ve kişiyabûn. Ji ber vê, meşa xwe a li jêr ve rawestandin û paş ve kişyan li alîyê welatê xwe ve. Pêşî de jî, gelek kurdên sivîl, komên leşkeran di nav xwe de saz kiribûn ji bo parastina welatê xwe. Gelek şerên dijwar nav bera Rûs û Kurdan pêk hat û gelek kurdên welatparêz jî jiyana xwe ji dest dan. Gelekên wan jî hatne hêsîr girtin û li wan welatên xerîb ê ku navê wan jî nizanibûn, hatne zindan kirin. Lê dema artêşên Rûsan dageriyan, şer jî qediya û kurdan dest bi ava kirina bajarên xwe kirin. Hinek ji hêsîran, bi revê dageriyan welatê xwe, hinekên wan jî li wan deveran man. Gotareke dewlemend aMamoste Celîlê Celîl di der barê  wan kurdên hêsîr ên ku li Rûsyayê mane de, heye.

 

Gotina dawî jî divê ev be ; gelek hêjayiyên dîrokî mixabin hatne xera kirin, talan kirin û wenda kirin. Divê em bixwe xwedî li van hêjayiyên xwe derkevin, lewre dîrok û çand bingeh û hebûna miletek e….

 

Xerzî Xerzan / Niviskar

Mutkili Xelîl Xeyalî’nin Fotoğrafları
  Saîd-î Kurdî kendisi için ‘Milli Onurumuz’ demiştir. Jîn dergisinde yazılar yazan Xelîl Xeyalî 1900-1920 Kürd örgütlenmeleri arasında yer aldı....
Bitlis’e tütün ne zaman geldi?
Tütün denince akla hep Bitlis tütünü ve sigarası gelir. Peki tütün köken olarak hangi coğrafyaya aitti? Kaçıncı yüzyılda Osmanlı’ya ve...
Tarihimizden Bir Portre: Mela Selim Efendi
Hizan şeyhlerinden biri olan Mela Selim Efendi***, yaşadığı döneme göre oldukça bilgili ve gelişkin biri olduğundan Hizan şeyhi Sebgetullah Hizanî’nin...
1913’ün Bitlis valisi ve Hizanlı Şeyh Seyyid Ali
Bu anlatım, 1908-9 yılları arası, Bitlis ve Van’da Britanya Konsolos Yardımcısı olarak görev yapmış Arshak Safrastian’ın, 1948 yılında yayımladığı ‘Kurds...
Bîblîyografyaya Kirmanckî [Zazakî]  1963-2017 weşanîyaye
  Bîblîyografyaya Kirmanckî I1963-2017I ke hetê Mutlu Canî ra sey xebata tezê masterî amebî amadekerdiş, hetê weşanxaneyê Vateyî ra...
“ZAZA” ADININ KAYNAĞI HAKKINDA BİRKAÇ NOT
Bir Kürt toplumsal grubu olan Zazalarla ilgili yazılan yazıların kimisinde sırf mülahaza olsun diye neredeyse içinde “z” harfinin geçtiği her...
Ahlat’ın 1046’daki Kürd hükümdarı ve Nasır-i Hüsrev’in Bitlis ziyareti
İran ve İslam dünyası edebiyatı içerisinde önemli bir yere sahip olan Nasır-i Hüsrev, 1045 yılında çıktığı yedi yıllık seyahati sırasında...
“ŞÊX EVDIREHÎM ASLA TESLİM OLMAZ!”
  Ben 1929 yılının onbirinci ayında, Pali’nın (Palu’nun) Xoşmat köyünde doğmuşum. Xoşmat, esasen eski bir Ermeni köyüdür. Orada çok arazi...
Bitlis kralının başının kesilmesi ve Prenses Gülşenraz
Üzerinde Fransızca olarak ’bakın Bitlis kralının başını kesip bu sepet içerisinde size getirdim’ yazısı olan bu gravür için, daha önceki...
Bitlis nire Albanya nire?
1911 28 Eylülünde İtalyan-Osmanlı harbi başladı, 1912 8 Ekiminde küçük Karadağ krallığının Osmanlı devletine savaş ilan etmesiyle sona erdi. Bir...
Kızıl Meydan’ın sosyalist dengbeji: Sûsika Simo
Ayağındaki prangaları kopardı, sesini tüm Sovyet ülkesine duyurdu, Lenin’e yazdığı kılamlarla anıldı. İyi ki vardı, iyi ki yaşadı…   Elvan...
Tavernier 1660’larda Bitlis ve Tatvan’dan geçerken
‘Bitlis beyi ülkenin en güçlüsü. Diğer beyler ya Osmanlı Padişahı’na yada İran Şahı’na bağlı olup biat ederken, Bitlis Beyi kimseye biat...
Kayıp Kürt kolonileri – Mısır, Ürdün, Lübnan, Filistin ve Yemen Kürtleri
      Kayıp Kürt kolonileri Ortadoğu’daki Arap devletlerinde yaşayan Kürtler’in tarihi, yayılmanın efsanevi Kürt Sultan Selahaddin Eyyubi döneminde başladığını...
27 Temmuz 1655, Bitlis şehrine saldırı ve Abdal Han
‘Bitlis Kalesi’nin Osmanlı ile ne alakası ola. Bu kale Osmanlı kalesi olsa içinde Osmanlı kulu olurdu. Biz Osmanoğlu’nun kulu değil,...
Cuinet’in 1889 tarihli Bitlis Vilayeti raporu
Bu çeviri, Fransız araştırmacı yazar Vital Cuinet’in 1889 yılında Bitlis Vilayeti hakkında tuttuğu Fransızca raporun Türkçe’ye çevirisidir. Cuinet’in 1894 yılında yayımladığı...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ