Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 6,06 / Satış: 6,09
€ EURO → Alış: 6,78 / Satış: 6,81

Sembola Bedlîsê: Kevirê Qul

Sembola Bedlîsê: Kevirê Qul
  • 17.11.2015

qevir1

Kevirê Qul ê Bedlîsê a navdar, wek ku tê zanîn ji demên kevnar heya sala 1971-an, wek sembola Bedlîsê dihat zanîn. Mixabin di sala 1971-an de hate xera kirin. Ferîbotêke mezin bûye sedema xerakirina wî.

Di sala 1971-an da, anîna ferîbotekî mezin li ser Behra Wan-ê tê fikir kirin. Kevirê Qul jî, li ser reya ku diçe Tetwan-ê ye. Berpirsyarên wê demê hesaban dikin û dibînin ku ew ferîbota mezin di nava Kevirê Qul da derbas nabe. Anegorî wan, çareseriya here hêsan jî, xerakirina vê kevirê dîrokî ye. Weke tim û daîm ku hatye kirin, dîsa hêjayiyekî dîrokî tê xera kirin an jî bi gotineka rasttir, tê wenda kirin.

 

 

Ji ber vê yekê, dînamitan havirdorê kevirê de bi cih dikin û diteqînin. Li gel Kevirê Qul va, hêjayiyekî din a dîrokî jî, mixabin dîsa ji holê radibe.

Şikleka gelek kevn a Kevirê Qul, di pirtûka H.F.B. Lynch, a înglîz de heye. Tarîxa şikl 1893 e. Di pirtûka xwe a bi navê “ Armenia Travels and Studies “(London, 1901) de weşandye û vê kevirê û reya wê wek “ Tûnela Semîramîs “ bi nav dike. Çawa gihiştye vê ramanê ne xuya ye, bi tenê navê wê nivsandye. Wek ku tê zanîn Semîramîs hevjîna qiralê Babîl ê navdar Nebûqednezzare. Nebûqednezzar, ji bo Semîramîs ê hevjîna xwe, rezên here mezin, xweşîk û bi nav û deng afrandye û ew rez jî,  wek yek ji  wan heft hêjayiyên dinyayê tên zanîn. Dibe ku dema desthilatdariya xwe da li ser navê hevjîna xwe vê tûnelê jî dabe çêkirin, lê anegorî belgeyên dîrokî piştrastkirina vê angaştê tune ye. Lêkolîneka berfireh di der barê vê tûnelê de mixabin hê jî nehatye kirin.

(Ji pirtûka H.F.B. Lynch, a Armenia Travels and Studies (London, 1901)

 

Kevirê Qul wek ciheke erdnigariyê, di nav çand û dîroka kurdan da bicih bûye. Ji ber rave kirina reyan, bajaran an jî pîvanan tim û daîm hatye bikaranîn, bi taybetî jî, ji bo herêma Bedlîsê. Mînak; dema şerê cihanê a yekem da, artêşên Rûsan dest bi dagirkirina Kurdistanê dikin û lib bi lib bajaran têxine destê xwe. Di nav gel da, heya îro jî wiha tê gotin:

“ Ûris heya Kevirê Qul hatin û ji wir pê ve derbas nebûn “.

Bi rastî jî, artêşên Rûsan heya Kevirê Qul hatibûn û piştê şoreşa Bolşevîkan, paş ve kişiyabûn. Ji ber vê, meşa xwe a li jêr ve rawestandin û paş ve kişyan li alîyê welatê xwe ve. Pêşî de jî, gelek kurdên sivîl, komên leşkeran di nav xwe de saz kiribûn ji bo parastina welatê xwe. Gelek şerên dijwar nav bera Rûs û Kurdan pêk hat û gelek kurdên welatparêz jî jiyana xwe ji dest dan. Gelekên wan jî hatne hêsîr girtin û li wan welatên xerîb ê ku navê wan jî nizanibûn, hatne zindan kirin. Lê dema artêşên Rûsan dageriyan, şer jî qediya û kurdan dest bi ava kirina bajarên xwe kirin. Hinek ji hêsîran, bi revê dageriyan welatê xwe, hinekên wan jî li wan deveran man. Gotareke dewlemend aMamoste Celîlê Celîl di der barê  wan kurdên hêsîr ên ku li Rûsyayê mane de, heye.

 

Gotina dawî jî divê ev be ; gelek hêjayiyên dîrokî mixabin hatne xera kirin, talan kirin û wenda kirin. Divê em bixwe xwedî li van hêjayiyên xwe derkevin, lewre dîrok û çand bingeh û hebûna miletek e….

 

Xerzî Xerzan / Niviskar

Arnavutluk’un İskender Bey’i, Bitlis’in Şerif Bey’i
Arnavutluk’un başkenti Tiran’ı ziyaretimde, havanın yağmurlu olmasını fırsat bilerek Milli Kütüphane olan Biblioteka Kombëtare binasını ziyaret ettim. Hem arşivlerini incelemek hem...
Bitlisli Kürd Zaro Ağa da 1931 yılında Liverpool’da futbol oynadı
İngiliz futbol takımı Liverpool’un Barselona futbol takımını dün akşam Liverpool Anfield stadyumunda 4-0 yenmesi ile biten o tarihi maç, dünyanın...
1914 Tarihli Bitlis İsyanının Osmanlı Arşiv Belgelerindeki Yansımaları – Cezalar, Mükâfatlar
1914 yılının ilk aylarında İttihat ve Terakki yönetimine karşı Bitlis’te bir isyan meydana gelmişti. Ayaklanmanın liderleri, Hizan bölgesinin tanınmış dini...
Kürt Şarkılarında Ermeni Dostluğu / Gülizar’ın Feryadı
Kürt ve Ermeni ilişkileri tarihinde dikkat çeken önemli olaylardan birisi de 1889 yılında Ermeni kızı Gülizar’ın Kürt aşiret lideri Hacı...
Nivîskarno! Zarokên Me Heyf in
Ji ber ku min çîrokeke zarokan a sosret xwend, mecbûr mam ku vê gotarê binivîsim. Lewra zarokên me heyf in,...
Malazgirt savaşı ve Kürtler
Bu Savaş, Türklere Anadolu’nun kapılarını açmak için değil, amacı Malazgirt ve Ahlat’tan Rey ve Hemedan’a kadar olan İslam topraklarını ele...
1510’ların Bitlis’ini, Van Gölü çevresini ve Van’ı anlatan İtalyan tüccar
İtalyan bir tüccarın 16. yüzyılda kaleme aldığı anlatımından, kendisinin 1507 yılında Şah İsmail’in ordusu ile birlikte Erzincan’a geldiğini öğreniyoruz. Kırk...
Bitlis’in tarihi mahalleleri ve yerli aileleri
’Bu şehrin büyüleyiciliğini dün akşam vadiden geçerken hissetmiştim, ancak bu sabah gördüklerimden sonra, buranın yapısı ve konumlandırılması itibari ile Batı...
Şerefxanê Bedlîsî – Yaşamı ve Eserleri
Şerefxanê Bedlîsî, 25 Şubat 1543 yılında Mir Şemseddin’in oğlu olarak İran’ın Kerehrud şehrinde dünyaya geldi. Çocukluk yılları Safevi devletinde geçti....
Selahaddin Eyyubi’nin kendi kaleminden Kürdler ve hayatı
İskenderiye Kütüphanesinde bulunan Selahattin Eyyubi’nin el yazması günlüğü, Fransız kadın yazar Genevieve Chauvel tarafından romanlaştırılmış. Mısır, Suriye, Yemen ve Filistin...
Bitlis’te konuşulan dillerin tarihçesi, inkar ve asimilasyon
Bir çok kavim ve medeniyete ev sahipliği yapmış olan Bitlis, hem mimari hem de kültürel olarak muazzam bir geçmişe sahiptir....
Antik Çağ’da Kürdler
Kürtler, Ortadoğu’nun en eski halklarından olup Toros dağlarından Zagros dağlarına kadar uzanan coğrafyada yaşayan ve Hint-avrupa dil grubuna ait bir...
Seyyahların gözüyle  Bitlis ahalisi ve giyim kuşamları, 1600 -1900
‘Bitlis çarşısının üzeri örgülü hasır halılar ve kuru dallarla örtülmüş dar sokaklardan oluşmakta. Tezgahlar çok zengin meyve ve sebze çeşitleri...
Bitlis’in Deliklitaş’ı
’Bu Delikli Taş aynı zamanda bir pınardır’ diye yazmıştır Şerefxanê Bedlîs-î Farsça olarak Bitlis’te kaleme aldığı ve 1597 yılında tamamladığı...
Şerefxanê Bedlîsî ve Osmanlı Padişahı III.Murad minyatürü
Bitlis’in Kürt Hükümdarı Şerefxanê Bedlîsî (sağda ayakta) ve Osmanlı Padişahı III.Murad’ı gösteren minyatür.   ‪Şerefxanê Bedlîsî’nin babası Mir Şemseddin, Osmanlı’yla...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ