Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 8,05 / Satış: 8,08
€ EURO → Alış: 9,65 / Satış: 9,68

Sembola Bedlîsê: Kevirê Qul

Sembola Bedlîsê: Kevirê Qul
  • 17.11.2015

qevir1

Kevirê Qul ê Bedlîsê a navdar, wek ku tê zanîn ji demên kevnar heya sala 1971-an, wek sembola Bedlîsê dihat zanîn. Mixabin di sala 1971-an de hate xera kirin. Ferîbotêke mezin bûye sedema xerakirina wî.

Di sala 1971-an da, anîna ferîbotekî mezin li ser Behra Wan-ê tê fikir kirin. Kevirê Qul jî, li ser reya ku diçe Tetwan-ê ye. Berpirsyarên wê demê hesaban dikin û dibînin ku ew ferîbota mezin di nava Kevirê Qul da derbas nabe. Anegorî wan, çareseriya here hêsan jî, xerakirina vê kevirê dîrokî ye. Weke tim û daîm ku hatye kirin, dîsa hêjayiyekî dîrokî tê xera kirin an jî bi gotineka rasttir, tê wenda kirin.

 

 

Ji ber vê yekê, dînamitan havirdorê kevirê de bi cih dikin û diteqînin. Li gel Kevirê Qul va, hêjayiyekî din a dîrokî jî, mixabin dîsa ji holê radibe.

Şikleka gelek kevn a Kevirê Qul, di pirtûka H.F.B. Lynch, a înglîz de heye. Tarîxa şikl 1893 e. Di pirtûka xwe a bi navê “ Armenia Travels and Studies “(London, 1901) de weşandye û vê kevirê û reya wê wek “ Tûnela Semîramîs “ bi nav dike. Çawa gihiştye vê ramanê ne xuya ye, bi tenê navê wê nivsandye. Wek ku tê zanîn Semîramîs hevjîna qiralê Babîl ê navdar Nebûqednezzare. Nebûqednezzar, ji bo Semîramîs ê hevjîna xwe, rezên here mezin, xweşîk û bi nav û deng afrandye û ew rez jî,  wek yek ji  wan heft hêjayiyên dinyayê tên zanîn. Dibe ku dema desthilatdariya xwe da li ser navê hevjîna xwe vê tûnelê jî dabe çêkirin, lê anegorî belgeyên dîrokî piştrastkirina vê angaştê tune ye. Lêkolîneka berfireh di der barê vê tûnelê de mixabin hê jî nehatye kirin.

(Ji pirtûka H.F.B. Lynch, a Armenia Travels and Studies (London, 1901)

 

Kevirê Qul wek ciheke erdnigariyê, di nav çand û dîroka kurdan da bicih bûye. Ji ber rave kirina reyan, bajaran an jî pîvanan tim û daîm hatye bikaranîn, bi taybetî jî, ji bo herêma Bedlîsê. Mînak; dema şerê cihanê a yekem da, artêşên Rûsan dest bi dagirkirina Kurdistanê dikin û lib bi lib bajaran têxine destê xwe. Di nav gel da, heya îro jî wiha tê gotin:

“ Ûris heya Kevirê Qul hatin û ji wir pê ve derbas nebûn “.

Bi rastî jî, artêşên Rûsan heya Kevirê Qul hatibûn û piştê şoreşa Bolşevîkan, paş ve kişiyabûn. Ji ber vê, meşa xwe a li jêr ve rawestandin û paş ve kişyan li alîyê welatê xwe ve. Pêşî de jî, gelek kurdên sivîl, komên leşkeran di nav xwe de saz kiribûn ji bo parastina welatê xwe. Gelek şerên dijwar nav bera Rûs û Kurdan pêk hat û gelek kurdên welatparêz jî jiyana xwe ji dest dan. Gelekên wan jî hatne hêsîr girtin û li wan welatên xerîb ê ku navê wan jî nizanibûn, hatne zindan kirin. Lê dema artêşên Rûsan dageriyan, şer jî qediya û kurdan dest bi ava kirina bajarên xwe kirin. Hinek ji hêsîran, bi revê dageriyan welatê xwe, hinekên wan jî li wan deveran man. Gotareke dewlemend aMamoste Celîlê Celîl di der barê  wan kurdên hêsîr ên ku li Rûsyayê mane de, heye.

 

Gotina dawî jî divê ev be ; gelek hêjayiyên dîrokî mixabin hatne xera kirin, talan kirin û wenda kirin. Divê em bixwe xwedî li van hêjayiyên xwe derkevin, lewre dîrok û çand bingeh û hebûna miletek e….

 

Xerzî Xerzan / Niviskar

Kürtler Savaşçı ve Özgürlüklerini Seven Bir Milettir
Babil harabeleri, muazzam boyutları ile yolcuyu etkiliyor; binalar, duvarlar veya kapılar olduğu için değil, ama bir zamanlar bir binanın bulunduğu...
Endülüs’ün Emevi Abdurrahman’ı bilinirken, Bitlis Beyliği’nin Kürd Abdal Han’ı hiç bilinmez
İsimlerini çeşitli nedenlerden dolayı tarihe yazdırmış ünlü hükümdarlar vardır. Kimi cesareti, kurnazlığı, ele geçirdiği topraklar ve savaşçılığı ile, kimi de...
Bitlis’te ateşler eşliğinde Xetire, Têrintêz ve Ayd-i Kurdî kutlanırdı
Kürdlerin çok zengin, köklü ve bir okadar da kadim sözlü anlatım geleneği vardır. Kah dengbej geleneği ile kah çîvanoklar anlatımları...
Kürt Tarihinde Newroz’un Yeri
Newroz Bayramı Kürt Ulusal Bayramları içerisinde önemli bir yere sahiptir. Newroz Bayramı üzerine bir çok kutlama ritüeli bulunmaktadır. Kürtler dışında...
Gökmeydan değil, Gog Meydan. Nam-ı diğer Çevgan Meydanı
Bitlis’in ünlü meydanları denilince, akıllara hemen Avel Meydan ve Gökmeydan gelir. Bazı yerlerde Gök Meydan şeklinde yazılsa da genellikle bitişik...
‘Mewlidê Kirdî’ adı üzerine
İnternet ortamında menşei belli olmayan birçok saçma dezenformasyon her gün dolaşıma giriyor. Elbette dikkate alınmamalı, ama kimi temel noktalarda cevap...
Ekim 1881- Kürd kumandanın top güllesi ile infazı
‘İnfazın gerçekleşeceği günden bir gün öncesi, ağzı havaya doğru kaldırılmış o büyük kalibreli demirden yapılma top meydana kurulmuştu. Şafağın sökmesiyle...
Manuscute neresidir? Bitlis’ten üç, Diyarbekir’den beş günlük mesafededir
1600 yılının temmuz ayında, beraberindeki altı yüz kişilik bir kervan eşliğinde Halep üzeri Diyarbekir ve Bitlis yaparak yolculuğuna devam eden...
Aşkın ve İmanın Şairi: Fethi
Kalemin ve kelamın gücünü simgeleyen, ona hayat katan, yüreğinin çığlıklarını korkusuzca bütün renkleriyle ortaya koyabilen Kürt coğrafyasının edebi hafızasında unutulmuş,...
İsveç kralı Demirbaş Şarl’ın (1709) Osmanlı’ya borçları  ve alacaklıların İsveç macerası
Osmanlı tarihinde Kral Demirbaş Şarl’ın askerleriyle birlikte İstanbul’daki Sultan’a sığındığı ve yıllarca padişahın misafiri olduğu anlatılır. Peki kimdi bu kral?...
Kurdîyê Bidlîsî Kimdi?
  1918-1919 yılarında Kürt basınında yazılarına rastladığımız Kurdîyê Bidlîsî kimdi?                 M.MALMÎSANIJ  ...
Geleneksel Kürt Mezar Taşları – Filîtê Quto Örneği
Hançer, Kürtler arasında sıklıkla kullanılan ve taşınan bıçak çeşididir. Kürt erkekleri 1900’lerin başlarına kadar hançerleri günlük hayatında taşımış ve kullanmıştır....
160 yıl yaşamış Bitlisli Zaro Ağa ile Londra’da yapılmış bir röportaj ve bilinmeyenler
Hemşerim olan Mutkili Kürd Zaro Ağa hakkında yazılmış onlarca yerli ve yabancı arşive rastlamış ve bunların çoğunu da incelemişimdir. Birbirinden...
İsmail Beşikçi: Kürdler, Şehir, Şehirlileşme
  26-27 Mart 2016 tarihlerinde düzenlenen II. Uluslararası Bitlis Sempozyumu, Kürtler, Şehir, Şehirlileşme konusunu irdeliyor. Sempozyuma sunulan bildiriler kitaplaştırılmış.      ...
Kürt Kadınları Neşeli ve Güzeller Parlak Kıyafetler Giyerler
Bana doğru uzaktan bir kadın grubu geliyor. Şerefli renkleri ile onlar kürt kadınları. Kökleri kazmak ve yaprakları toplamakla meşguldürler. Benim...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ