Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 6,36 / Satış: 6,38
€ EURO → Alış: 7,43 / Satış: 7,46

Şerefname – Bölüm 1

Şerefname – Bölüm 1
  • 17.11.2015
  • 5.148 kez okundu

14’üncü yüzyıl sonrasında “Kürt aşiretleri”ne ilişkin en ayrıntılı bilgileri 16’ıncı yüzyıl sonunda (1597) kaleme alınan Şerefname’de buluyoruz. Kitabını 1639 Antlaşması’ndan önce, yani Osmanlı-İran sınırının henüz kesinleşmediği bir sırada kaleme alan Şeref Han, Minorsky’nin deyişiyle, bir seri otonom beyliğin toplamından oluşan bir “Büyük Kürdistan” tarif ediyor. Bu geniş coğrafyada yeralan beyliklerden sözederken herbirinde yaşayan aşiretlere ilişkin bilgiler veriyor.

 

Amadiye (Behdinan) Aşiretleri

Cezire (Botan) Aşiretleri

Hasankeyf Aşiretleri

Mırdasi Aşiretleri

Sason (Hazzo) Aşiretleri

Hizan Aşiretleri

Şirvan Aşiretleri

Mardin Aşiretleri

Genç ve Çebakçur Aşiretleri

Silvan Aşiretleri

Mahmudiye Aşiretleri

Bitlis Aşiretleri

Kilis Aşiretleri

Hakkari Aşiretleri

Çemişgezek Aşiretleri

 

Bu kısımdaki aşiretler ağırlıkla bugünkü TC sınırları, bundan sonrakiler ise çoğunlukla İran ve Irak hudutları içine düşmektedirler.

 

Dınbıliler

Goran aşiretleri

Kelhur Aşiretleri

Bane Aşiretleri

Gelbaği Aşiretleri

Bıradost Aşiretleri

Sohran Aşiretleri

Baban Aşiretleri

Mekri Aşiretleri

Lor ve Loristan aşiretleri

 

BEHDİNAN AŞİRETLERİ

Mızuri

Zêbari (Zibari)

Radkan (Bırikani)

Perveri

Mahal

Siyabruyi

Tıli

Behlii

 

Not: Behdinan adı İmadiye, Bahadinan gibi biçimler altında da görünür. Minorsky, bu adı Amadiya olarak yazar. Bu bölge, Zaho, Dıhok ve çevresini kapsıyordu.

 

CEZİRE AŞİRETLERİ (BOHTAN/BOTAN AŞİRETLERİ)

 

Şerefname Cezire’nin Cezire, Gurgil (Cudi Dağı civarında) ve Fınık olmak üzere üç nahiyeden oluştuğunu söyler ve herbirindeki aşiretleri aşağıdaki gibi sayar:

 

1)CEZİRE NAHİYESİ AŞİRETLERİ

 

Bereket: Aynı adı taşıyan kaledeydi.

Eruh: Eruh’ta idi.

Piruz: Castulan, Bızm ve Kırafan adlarında üç kabilesi vardı.

Garısi: Badan Kalesi’ndeydi. Minorsky, EI’ın Kürtler Maddesi’nde bu aşiretin adını Karsi olarak yazar. Tınzi (Tınze, Tanze, Kalhuk) yöresi ve Kiver (Kamiz, Kewar) Kalesi de Garısi ve Kırsi kabilelerinin egemenliği/yönetimi altındaydı.

 

Cılki: Heysem yöresindeydi. Bu yörede Ermeniler ve Hristiyanlar da vardı. Minorsky, Heysem adını Haitam (Hethum) şeklinde yazar.

Sildi: Şah Kalesi’nde idi ve burada Ermeniler ve Hristiyanlar da mevcuttu.

 

Bıraspi: Bohtan aşiretlerinin en güçlüsü. Ermişat Kalesi (Minorsky’de Aramşat) bu aşiretin yönetimi altındaydı.

Tuhayri

Safan

Beni Ubade

Dınbıli: Derde yöresindeydi. Buraya Cizre’den gelmişlerdir.

Nuki: Derde’de idi.

Mahmudi: Derde’de. Buraya Cizre’den gelmişlerdir.

Şeyh Bızıni: Derde’de.

Maski: Derde’de.

Reşıki: Derde yöresinde.

Mıh Nehran: Derde’de.

Peykan: Derde’de.

Belan: Derde’de.

Bela Sıturan: Derde’de.

Şeroyan (Şiroyan): Derde’de.

Duturan: Derde’de.

Bohti (Bohtan, Bohtiler): Güçlü ve savaşçı bir aşiret olarak ün yapmıştır. Cezire beylerinin her üç kolu da (Cezire, Gurgil, Fınık) Boxto/Bohtiler adıyla tanındılar.

 

2)GURGİL (GURDKİL) NAHİYESİ AŞİRETLERİ

 

Şeref Han, Cudi Dağı’nın bulunduğu bu nahiyenin Müslümanlar ile Hristiyanlar’ın yaşadığı 100 köyden oluştuğunu söyler ve burada yaşayan 4’ü “Hüseyni”, 3’ü de “Yezidi” olmak üzere toplam 7 aşiretin adını sayar:

 

A)HÜSEYNİ AŞİRETLER

 

Şehreveri (Şehreweri)

Şehrili

Gurgil

Isturi

 

B)YEZİDİ AŞİRETLER

 

Nividkavun (Niwidkawın)

Şoreş

Hivdil

 

3)FINIK NAHİYESİ AŞİRETLERİ

 

Becnevi (Beşnevi): Cezire’nin yönetimi üzerinde Bohtan aşireti ile yaptığı savaşı kaybetti.

Şakaki

Miran

Goniye (Goyan, Goyin, Goyne, Koti, Kotiye)

 

 

HASANKEYF (HISNKEYFA) AŞİRETLERİ

 

Eskiden büyük bir kent ve önemli bir kale olan Hasankeyf, Şeref Han’ın zamanında Siirt, Beşiri, Tor ve eski bir kent olan Erzen (Garzan) gibi kaza ve nahiyelerden oluşuyordu. Şerefname’nin kaleme alındığı 1597’de Hazzo/Sason beylerinin yönetiminde bulunan Erzen’de 12 bin Hristiyan nüfus vardı (Bkz. Şerefname, M. E. Bozarslan çevirisi, s. 177).

 

Hasankeyf beylerinin/yöneticilerinin “Melikanlar” adıyla ünlendiklerini söyleyen Şeref Han, bu beylerin Hasankeyf’i Becneviler’den aldıklarına ilişkin rivayeti aktarır (a.g.y., s. 183).

 

Hasankeyf’in belli başlı aşiret ve/veya kabileleri Şerefname’de aşağıdaki gibi verilmektedir:

Aşti

Mıhalbi

Mihrani

Becnevi (Beşnevi)

Şakaki (Şeqaqi)

Isturki

Büyük Kurdli

Küçük Kurdli

Reşan

Kişki

Cılki

Hendeki

Sohani

Bidyan

Şêrvan (Şirvan)

Zırkan

(Bkz. Şerefname, s. 177 ve 182)

 

MİRDAS AŞİRETİ

Şerefname, Mirdas aşiretinin kaynaklarda “Arap” olarak tanımlanan Kilaboğulları ile ilişkili olduğuna işaret eder. Adını “Mirdas bin İdris bin Nusayr bin Nasr bin Cemil” den aldığını yazar. Eğil, Palu ve Çermik’i içeren Eğil Eyaleti veya Mırdasi Beyliği’ndeki aşiretleri saymaz. Sadece Eğil Kalesi’nde oturduğunu söylediği “Mirdas aşireti”nden (Mirdasiler) sözeder. Bu aşiretin Fatımi saldırısı nedeniyle 1030’da Halep’ten Eğil’e göçettiğini kayddeder (Bkz. Şerefname, M. E. Bozarslan çevirisi, s. 203-204).

 

Fatımiler’in Halep’i işgal ettikleri tarih başka kaynaklarda 1037-1042 yılları arasına yerleştirilir (daha fazla bilgi için bkz: Seyfi Cengiz, Mirdasiler, Dersim 38 Forum).seref1

Bitlis’e tütün ne zaman geldi?
Tütün denince akla hep Bitlis tütünü ve sigarası gelir. Peki tütün köken olarak hangi coğrafyaya aitti? Kaçıncı yüzyılda Osmanlı’ya ve...
Tarihimizden Bir Portre: Mela Selim Efendi
Hizan şeyhlerinden biri olan Mela Selim Efendi***, yaşadığı döneme göre oldukça bilgili ve gelişkin biri olduğundan Hizan şeyhi Sebgetullah Hizanî’nin...
1913’ün Bitlis valisi ve Hizanlı Şeyh Seyyid Ali
Bu anlatım, 1908-9 yılları arası, Bitlis ve Van’da Britanya Konsolos Yardımcısı olarak görev yapmış Arshak Safrastian’ın, 1948 yılında yayımladığı ‘Kurds...
Bîblîyografyaya Kirmanckî [Zazakî]  1963-2017 weşanîyaye
  Bîblîyografyaya Kirmanckî I1963-2017I ke hetê Mutlu Canî ra sey xebata tezê masterî amebî amadekerdiş, hetê weşanxaneyê Vateyî ra...
“ZAZA” ADININ KAYNAĞI HAKKINDA BİRKAÇ NOT
Bir Kürt toplumsal grubu olan Zazalarla ilgili yazılan yazıların kimisinde sırf mülahaza olsun diye neredeyse içinde “z” harfinin geçtiği her...
Ahlat’ın 1046’daki Kürd hükümdarı ve Nasır-i Hüsrev’in Bitlis ziyareti
İran ve İslam dünyası edebiyatı içerisinde önemli bir yere sahip olan Nasır-i Hüsrev, 1045 yılında çıktığı yedi yıllık seyahati sırasında...
“ŞÊX EVDIREHÎM ASLA TESLİM OLMAZ!”
  Ben 1929 yılının onbirinci ayında, Pali’nın (Palu’nun) Xoşmat köyünde doğmuşum. Xoşmat, esasen eski bir Ermeni köyüdür. Orada çok arazi...
Bitlis kralının başının kesilmesi ve Prenses Gülşenraz
Üzerinde Fransızca olarak ’bakın Bitlis kralının başını kesip bu sepet içerisinde size getirdim’ yazısı olan bu gravür için, daha önceki...
Bitlis nire Albanya nire?
1911 28 Eylülünde İtalyan-Osmanlı harbi başladı, 1912 8 Ekiminde küçük Karadağ krallığının Osmanlı devletine savaş ilan etmesiyle sona erdi. Bir...
Kızıl Meydan’ın sosyalist dengbeji: Sûsika Simo
Ayağındaki prangaları kopardı, sesini tüm Sovyet ülkesine duyurdu, Lenin’e yazdığı kılamlarla anıldı. İyi ki vardı, iyi ki yaşadı…   Elvan...
Tavernier 1660’larda Bitlis ve Tatvan’dan geçerken
‘Bitlis beyi ülkenin en güçlüsü. Diğer beyler ya Osmanlı Padişahı’na yada İran Şahı’na bağlı olup biat ederken, Bitlis Beyi kimseye biat...
Kayıp Kürt kolonileri – Mısır, Ürdün, Lübnan, Filistin ve Yemen Kürtleri
      Kayıp Kürt kolonileri Ortadoğu’daki Arap devletlerinde yaşayan Kürtler’in tarihi, yayılmanın efsanevi Kürt Sultan Selahaddin Eyyubi döneminde başladığını...
27 Temmuz 1655, Bitlis şehrine saldırı ve Abdal Han
‘Bitlis Kalesi’nin Osmanlı ile ne alakası ola. Bu kale Osmanlı kalesi olsa içinde Osmanlı kulu olurdu. Biz Osmanoğlu’nun kulu değil,...
Cuinet’in 1889 tarihli Bitlis Vilayeti raporu
Bu çeviri, Fransız araştırmacı yazar Vital Cuinet’in 1889 yılında Bitlis Vilayeti hakkında tuttuğu Fransızca raporun Türkçe’ye çevirisidir. Cuinet’in 1894 yılında yayımladığı...
Hırvatların Kürtlüğü üzerine
    ABDULMELİK Ş. BEKİR Hırvatların köken olarak Kürt olduğuna dair bir söylentinin zaman zaman gündeme geldiği oluyor. Halkların kökenine...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ