Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 8,12 / Satış: 8,15
€ EURO → Alış: 9,59 / Satış: 9,63

Şerefname – Bölüm 1

Şerefname – Bölüm 1
  • 17.11.2015

14’üncü yüzyıl sonrasında “Kürt aşiretleri”ne ilişkin en ayrıntılı bilgileri 16’ıncı yüzyıl sonunda (1597) kaleme alınan Şerefname’de buluyoruz. Kitabını 1639 Antlaşması’ndan önce, yani Osmanlı-İran sınırının henüz kesinleşmediği bir sırada kaleme alan Şeref Han, Minorsky’nin deyişiyle, bir seri otonom beyliğin toplamından oluşan bir “Büyük Kürdistan” tarif ediyor. Bu geniş coğrafyada yeralan beyliklerden sözederken herbirinde yaşayan aşiretlere ilişkin bilgiler veriyor.

 

Amadiye (Behdinan) Aşiretleri

Cezire (Botan) Aşiretleri

Hasankeyf Aşiretleri

Mırdasi Aşiretleri

Sason (Hazzo) Aşiretleri

Hizan Aşiretleri

Şirvan Aşiretleri

Mardin Aşiretleri

Genç ve Çebakçur Aşiretleri

Silvan Aşiretleri

Mahmudiye Aşiretleri

Bitlis Aşiretleri

Kilis Aşiretleri

Hakkari Aşiretleri

Çemişgezek Aşiretleri

 

Bu kısımdaki aşiretler ağırlıkla bugünkü TC sınırları, bundan sonrakiler ise çoğunlukla İran ve Irak hudutları içine düşmektedirler.

 

Dınbıliler

Goran aşiretleri

Kelhur Aşiretleri

Bane Aşiretleri

Gelbaği Aşiretleri

Bıradost Aşiretleri

Sohran Aşiretleri

Baban Aşiretleri

Mekri Aşiretleri

Lor ve Loristan aşiretleri

 

BEHDİNAN AŞİRETLERİ

Mızuri

Zêbari (Zibari)

Radkan (Bırikani)

Perveri

Mahal

Siyabruyi

Tıli

Behlii

 

Not: Behdinan adı İmadiye, Bahadinan gibi biçimler altında da görünür. Minorsky, bu adı Amadiya olarak yazar. Bu bölge, Zaho, Dıhok ve çevresini kapsıyordu.

 

CEZİRE AŞİRETLERİ (BOHTAN/BOTAN AŞİRETLERİ)

 

Şerefname Cezire’nin Cezire, Gurgil (Cudi Dağı civarında) ve Fınık olmak üzere üç nahiyeden oluştuğunu söyler ve herbirindeki aşiretleri aşağıdaki gibi sayar:

 

1)CEZİRE NAHİYESİ AŞİRETLERİ

 

Bereket: Aynı adı taşıyan kaledeydi.

Eruh: Eruh’ta idi.

Piruz: Castulan, Bızm ve Kırafan adlarında üç kabilesi vardı.

Garısi: Badan Kalesi’ndeydi. Minorsky, EI’ın Kürtler Maddesi’nde bu aşiretin adını Karsi olarak yazar. Tınzi (Tınze, Tanze, Kalhuk) yöresi ve Kiver (Kamiz, Kewar) Kalesi de Garısi ve Kırsi kabilelerinin egemenliği/yönetimi altındaydı.

 

Cılki: Heysem yöresindeydi. Bu yörede Ermeniler ve Hristiyanlar da vardı. Minorsky, Heysem adını Haitam (Hethum) şeklinde yazar.

Sildi: Şah Kalesi’nde idi ve burada Ermeniler ve Hristiyanlar da mevcuttu.

 

Bıraspi: Bohtan aşiretlerinin en güçlüsü. Ermişat Kalesi (Minorsky’de Aramşat) bu aşiretin yönetimi altındaydı.

Tuhayri

Safan

Beni Ubade

Dınbıli: Derde yöresindeydi. Buraya Cizre’den gelmişlerdir.

Nuki: Derde’de idi.

Mahmudi: Derde’de. Buraya Cizre’den gelmişlerdir.

Şeyh Bızıni: Derde’de.

Maski: Derde’de.

Reşıki: Derde yöresinde.

Mıh Nehran: Derde’de.

Peykan: Derde’de.

Belan: Derde’de.

Bela Sıturan: Derde’de.

Şeroyan (Şiroyan): Derde’de.

Duturan: Derde’de.

Bohti (Bohtan, Bohtiler): Güçlü ve savaşçı bir aşiret olarak ün yapmıştır. Cezire beylerinin her üç kolu da (Cezire, Gurgil, Fınık) Boxto/Bohtiler adıyla tanındılar.

 

2)GURGİL (GURDKİL) NAHİYESİ AŞİRETLERİ

 

Şeref Han, Cudi Dağı’nın bulunduğu bu nahiyenin Müslümanlar ile Hristiyanlar’ın yaşadığı 100 köyden oluştuğunu söyler ve burada yaşayan 4’ü “Hüseyni”, 3’ü de “Yezidi” olmak üzere toplam 7 aşiretin adını sayar:

 

A)HÜSEYNİ AŞİRETLER

 

Şehreveri (Şehreweri)

Şehrili

Gurgil

Isturi

 

B)YEZİDİ AŞİRETLER

 

Nividkavun (Niwidkawın)

Şoreş

Hivdil

 

3)FINIK NAHİYESİ AŞİRETLERİ

 

Becnevi (Beşnevi): Cezire’nin yönetimi üzerinde Bohtan aşireti ile yaptığı savaşı kaybetti.

Şakaki

Miran

Goniye (Goyan, Goyin, Goyne, Koti, Kotiye)

 

 

HASANKEYF (HISNKEYFA) AŞİRETLERİ

 

Eskiden büyük bir kent ve önemli bir kale olan Hasankeyf, Şeref Han’ın zamanında Siirt, Beşiri, Tor ve eski bir kent olan Erzen (Garzan) gibi kaza ve nahiyelerden oluşuyordu. Şerefname’nin kaleme alındığı 1597’de Hazzo/Sason beylerinin yönetiminde bulunan Erzen’de 12 bin Hristiyan nüfus vardı (Bkz. Şerefname, M. E. Bozarslan çevirisi, s. 177).

 

Hasankeyf beylerinin/yöneticilerinin “Melikanlar” adıyla ünlendiklerini söyleyen Şeref Han, bu beylerin Hasankeyf’i Becneviler’den aldıklarına ilişkin rivayeti aktarır (a.g.y., s. 183).

 

Hasankeyf’in belli başlı aşiret ve/veya kabileleri Şerefname’de aşağıdaki gibi verilmektedir:

Aşti

Mıhalbi

Mihrani

Becnevi (Beşnevi)

Şakaki (Şeqaqi)

Isturki

Büyük Kurdli

Küçük Kurdli

Reşan

Kişki

Cılki

Hendeki

Sohani

Bidyan

Şêrvan (Şirvan)

Zırkan

(Bkz. Şerefname, s. 177 ve 182)

 

MİRDAS AŞİRETİ

Şerefname, Mirdas aşiretinin kaynaklarda “Arap” olarak tanımlanan Kilaboğulları ile ilişkili olduğuna işaret eder. Adını “Mirdas bin İdris bin Nusayr bin Nasr bin Cemil” den aldığını yazar. Eğil, Palu ve Çermik’i içeren Eğil Eyaleti veya Mırdasi Beyliği’ndeki aşiretleri saymaz. Sadece Eğil Kalesi’nde oturduğunu söylediği “Mirdas aşireti”nden (Mirdasiler) sözeder. Bu aşiretin Fatımi saldırısı nedeniyle 1030’da Halep’ten Eğil’e göçettiğini kayddeder (Bkz. Şerefname, M. E. Bozarslan çevirisi, s. 203-204).

 

Fatımiler’in Halep’i işgal ettikleri tarih başka kaynaklarda 1037-1042 yılları arasına yerleştirilir (daha fazla bilgi için bkz: Seyfi Cengiz, Mirdasiler, Dersim 38 Forum).seref1

İsveç kralı Demirbaş Şarl’ın (1709) Osmanlı’ya borçları  ve alacaklıların İsveç macerası
Osmanlı tarihinde Kral Demirbaş Şarl’ın askerleriyle birlikte İstanbul’daki Sultan’a sığındığı ve yıllarca padişahın misafiri olduğu anlatılır. Peki kimdi bu kral?...
Kurdîyê Bidlîsî Kimdi?
  1918-1919 yılarında Kürt basınında yazılarına rastladığımız Kurdîyê Bidlîsî kimdi?                 M.MALMÎSANIJ  ...
Geleneksel Kürt Mezar Taşları – Filîtê Quto Örneği
Hançer, Kürtler arasında sıklıkla kullanılan ve taşınan bıçak çeşididir. Kürt erkekleri 1900’lerin başlarına kadar hançerleri günlük hayatında taşımış ve kullanmıştır....
160 yıl yaşamış Bitlisli Zaro Ağa ile Londra’da yapılmış bir röportaj ve bilinmeyenler
Hemşerim olan Mutkili Kürd Zaro Ağa hakkında yazılmış onlarca yerli ve yabancı arşive rastlamış ve bunların çoğunu da incelemişimdir. Birbirinden...
İsmail Beşikçi: Kürdler, Şehir, Şehirlileşme
  26-27 Mart 2016 tarihlerinde düzenlenen II. Uluslararası Bitlis Sempozyumu, Kürtler, Şehir, Şehirlileşme konusunu irdeliyor. Sempozyuma sunulan bildiriler kitaplaştırılmış.      ...
Kürt Kadınları Neşeli ve Güzeller Parlak Kıyafetler Giyerler
Bana doğru uzaktan bir kadın grubu geliyor. Şerefli renkleri ile onlar kürt kadınları. Kökleri kazmak ve yaprakları toplamakla meşguldürler. Benim...
1961 yılının Tatvan’ı ve Van Gölü
Bitlis ve ilçelerine dair arşiv taraması sırasında karşılaştığım ‘Tatvan’ adlı bir geminin izini sürmeye başladım. Daha önceleri 1950’li yılların arşivlerinde...
Bitlis ve ilçelerinin tarihini anlatıyorlar gözleri kapalı, vicdanları esir bir halde
Memleketim olan Bitlis ve ilçelerinin tarihine dair arşiv çalışmalarına başlamam on beş seneden fazla olmuştur. Aslında doğup büyüdüğüm Tatvan’a ve...
Bitlis Rojkili Huma Hatun ve Kürdlere ‘Abbasi’ Denilmesi
1655 yılında Bitlis, Van, Diyarbekir ve Mardin mıntıkaları da dahil olmak üzere, çok geniş bir coğrafyayı gezen Osmanlı’nın ünlü seyyahı...
Kadim Bir Kürd Aşireti: Zeydan
Zeydan isminin kökeninin, Kürdçedeki zeyî-dan yani arıcılıkdaki ‘oğul vermek, çoğalmak’ fiili gibi bir kökenden geldiği söylenir. Zeydan (Zeîdan, Zeydanlı, Zeydî...
Bitlis’in konuşma ve yazı dilindeki X, Q, Ê, W harflerinin kullanılması
Dillerin, lehçelerin ve şivelerin kendilerine özgü vurguları ve kullanım şekilleri vardır. Kâh yazılı kâh sözlü olarak, belirli bir yapıya sahiptir...
“Kürd’e fırsat verme Yârâb” sözde şiir uydurmadır – Murat Bardakçı
“Kürd’e fırsat verme Yârâb, dehre sultân olmasın” mısrası ile başlayan şiiri güya Yavuz Sultan Selim yazmış, Berbat bir şiir bozuntusunun...
Prof. Dr. Ludwig Paul: Zazalar Kürd, Zazakî Kürdî Bir Dildir
Ludwig Paul, Zazaların Kürd olduğunu ve Zazakînin Kürdî bir “dil” olduğunu, her dil bir millettir teorisinin doğru olmadığını, bir milletin...
Zazacılığı başlatan Ebubekir Pamukçu’ya dair – Roşan Lezgin yazdı
Zazacılığı başlatan Ebubekir Pamukçu’nun Türkçü şiirlerinden öteden beri sözedilirdi ama bu şiirlerin nerede yayınlandıkları konusunda kaynak gösterilmezdi.      ...
Yaşar Kemal 1951 Haziran’ında Kurtalan’dan Bitlis’e geçerken
1951 yılının Haziran ayında bir röportaj muhabiri olarak gelir Yaşar Kemal ve diğer gazeteci arkadaşları Bitlis’e. Daha doğrusu trenle Kurtalan’a...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ