Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 5,46 / Satış: 5,48
€ EURO → Alış: 6,20 / Satış: 6,22

Şerefname – Bölüm 2

Şerefname – Bölüm 2
  • 17.11.2015

seref2

SASON (HAZZO) AŞİRETLERİ

Sêroyi (Şiroyi): Minorsky’de Şirawi.

Babusi

Susani (Susan)

Tımoqi

Sason’un “eski kavmi”nin yukarıdaki dört aşiretten oluştuğunu söyleyen Şeref Han, daha sonra bunlara Sason beylerince kendi topraklarına ilhak edilen Erzen’deki üç aşireti de dahil eder; ama aşağıda adlarını verdiğimiz bu üç aşiretin gerçekte Hasankeyf aşiretlerinden olup Erzen’de oturduklarını ekler.

Haldi: Şerefname bu adı 234’üncü sayfada Xaldiler (Xaldi) olarak kayddeder.

 

Dêrmıxari (Dirmığari: Bu ad Minorsky’nin yazdığı EI’ın Kürtler maddesinde “Dair Mughani” olarak geçer.

 

Azizan

 

Sason beylerinin “Azzani” lakabıyla ünlendiklerini kayddeden Şeref Han, bu beylerin Sasani şahlarının soyundan geldiklerini söyleyen bir rivayeti aktarır. Şerefname’ye göre Sason beyleri burayı David adlı bir Gürcü’den almışlardır (Bkz. a.g.y., s. 217-218).

 

HİZAN AŞİRETLERİ

Hizan (Xizan), Şerefname’nin kaleme alındığı tarihlerde Hizan kenti, Müks ve Isbayerd (Evliya Çelebi’de Isba’ird, Minorsky’de Ispert/Sparhet) nahiyelerini kapsamaktadır.

 

Hizan halkı ve aşiretlerinin Nemıranlar adıyla bilindiklerini kayddeden Şeref Han, başka bir aşiret adı vermez.

 

ŞİRVAN AŞİRETLERİ

Şirvan (Şervan); Sebestian, Kıfre, Eruh, Avil (Awel, sonraları Baykan) kalelerini kapsıyordu.

Şerefname, Şirvan’daki aşiret adlarını vermez.

 

MARDİN AŞİRETLERİ

Şeref Han’ın sözünü ettiği “Mardin vilayeti”, Derzini (Minorsky’ye göre eski bir Hiristiyan manastırı olan Dei-Zir?), Gırdıkan (Minorsky’de Kurdikan), Atak (Hetax, modern Lice) ve Tercil (Hazro civarında)’i kapsıyordu.

 

Bu, Zırkan Beyliği’nin sahasıydı. Şerefname bu beylikte başka aşiret saymaz.

 

GENÇ VE ÇEBAKÇUR AŞİRETLERİ

Bu aşiretlere Şerefname’nin Sıwedi (Sıvıdi) Beyleri bölümünde değinilir. Bu bölümde anlatılan gerçekte Genç (Şerefname’de Kebx veya Kebh) ve Çebakçur yöneticileridir.

Bu bölgede yaşayan iki aşiretin veya aşiret grubunun adı verilir sadece:

Sıwêdi (Surek)

Pazuki

 

SİLVAN (MEYYAFARKİN) AŞİRETLERİ

Bu aşiretlere Sılêmani (Süleymani, Sılivani, Silvan) beyleri bölümünde değinilir. Bu beylik veya bölge Kulp (Qulp), Batman ve Silvan’ı kapsıyordu.

Şerefname’de burada bulunan ve topu birden “Sılemani” (Silivani) aşiretleri diye bilinen kimi Şafi (“Ehl-i Sünnet”), kimi de “Yezidi” sekiz aşiretin adı verilir:

Banuki

Hevêdi (Hevidi)

Dılxêran (Dılhiran)

Bociyan

Zilan

Besyan

Zıkzıyan

Berezan

 

MAHMUDİYE AŞİRETLERİ

Bunlar, Aşut (Aşit, Aşeb) ve Hoşab (Xoşab) kale veya nahiyelerini içeren Mahmudiye Beyliği’ndeki aşiretlerdir. Burdaki ana aşiretler şöyle sayılmaktadır:

Mahmudiyan : Başlangıçta “Yezidi dini”nden olup, sonraları “Ehl-i Sünnet mezhebine” geçtiği söylenir.

Dınbıli

Mamreşan

 

 

BİTLİS AŞİRETLERİ

Şeref Han, kitabını bitirdiği 1597’de Bitlis nüfusunun çoğunluğunun Ermeni olduğuna işaret eder. Bu tarihte Bitlis’te Müslüman kesim ağırlıkla Şafi’dir. Osmanlı hakimiyeti ile birlikte Hanefi bir azınlık da oluşmuştur.

 

1597’de Van Beylerbeyliği’ne bağlı bulunan Bitlis’in hudutları içine şu yerler giriyor: Ahlat, Muş (ovasında Ermeniler, çevresindeki dağlarda Müslümanlar yaşamaktadır), Hınıs (Suşehri ve Bingöl bu nahiyeye dahildir) ve Bitlis (Bedlis) kenti.

 

Şerefname, Bitlis Beyliği’nde 24 aşiret saymaktadır. İlkin Rojkan (Rozkan) adı altında bir konfederasyonda birleşen bu aşiretler, sonraları Bilbasi ve Qewalisi (Kavalisi) adlarında iki kola ayrılmışlardır.

 

Bahsi geçen 24 aşiretin adları şöyledir:

BİLBASİLER

Keleçêran

Hırbelan (Xırbelan)

Balkan

Xıyartan (Hıyartan)

Goran

Bırêşan (Bırişan)

Sekran

Garısi

Bêdoran (Bidoran)

Belakurdan

 

QEWALİSİLER

Zerduzan

Endakıyan

Pırtavan

Qewalisi

Gırdıkan

Suhreverdiyan

Kaşağıyan

Xaldan (Haldan)

Istukan

Azizan

Şeref Han, aşağıdaki 5 aşiretin Bitlis Vilayeti’nin bilinebilen en eski aşiretlerinden olduklarını söyler:

Qeysan

Baykan

Modkan

Zoqeysı (Zokaysi) : Bir rivayete göre Rozkanlar Bitlis’i bu aşiretten ele geçirmişlerdir.

Zeydi

 

Burada adları verilen 24 aşiret, rivayete göre Sasani şahlarının (“Kisra sultanı” Nuşirevan’ın) soyundan gelen Ahlatlı iki kardeşin (İzzeddin ve Diyaeddin) yönetimi altında birleşmişlerdir. Şeref Han’ın aktardığı bir diğer rivayete göre, bu aşiretler Bitlis ve Sason (Hazzo)’u David adlı bir Gürcü’den elegeçirmiştir.

(Bkz. Şeref Han, Şerefname, M. Emin Bozarslan çevirisi, s. 417-418).

 

KİLİS AŞİRETLERİ

Şerefname’de Kilis Eyaleti (Kilis Beyliği)’ndeki aşiretler sayılmaz. Ama Kilis beylerinin “Menteşa” adında birinin soyundan oldukları ve “Mend” diye bilindikleri şeklindeki rivayet, büyük olasılıkla bu adda bir aşiret veya aşiret konfederasyonuna işaret etmektedir. Nitekim Ezdi aşiretleri arasında Mendıkan adında bir aşiret mevcuttur.

 

HAKKARİ AŞİRETLERİ

Şerefname’de Hakkari Beyliği’nde iki aşiretin adı anılır:

Dınbıli

Pinyaniş

Hakkari emirlerinin “Şenbu” (Minorsky’de Şambo) adıyla ünlendiklerine ilişkin bilgi, bir diğer aşirete veya aşiretler ittifakına işaret olabilir.

 

ÇEMİŞGEZEK AŞİRETLERİ

Şerefname, Çemişgezek aşiretlerini tek tek saymaz. Yalnızca “Melkiş aşireti” ve konfederasyonundan sözeder. O’nun aktardığı bir rivayete göre Çemişgezek emirleri Erzurum merkezli Saltuklular Beyliği’nin yöneticilerinden “Melkiş (Melik Şah)”in soyundan gelmedirler. Bu nedenle “Melkişiler” diye ünlendikleri kayddedilir.

(Bkz. Şeref Han, Şerefname, M. Emin Bozarslan çevirisi, s. 188-202).

1510’ların Bitlis’ini, Van Gölü çevresini ve Van’ı anlatan İtalyan tüccar
İtalyan bir tüccarın 16. yüzyılda kaleme aldığı anlatımından, kendisinin 1507 yılında Şah İsmail’in ordusu ile birlikte Erzincan’a geldiğini öğreniyoruz. Kırk...
Bitlis’in tarihi mahalleleri ve yerli aileleri
’Bu şehrin büyüleyiciliğini dün akşam vadiden geçerken hissetmiştim, ancak bu sabah gördüklerimden sonra, buranın yapısı ve konumlandırılması itibari ile Batı...
Şerefxanê Bedlîsî – Yaşamı ve Eserleri
Şerefxanê Bedlîsî, 25 Şubat 1543 yılında Mir Şemseddin’in oğlu olarak İran’ın Kerehrud şehrinde dünyaya geldi. Çocukluk yılları Safevi devletinde geçti....
Selahaddin Eyyubi’nin kendi kaleminden Kürdler ve hayatı
İskenderiye Kütüphanesinde bulunan Selahattin Eyyubi’nin el yazması günlüğü, Fransız kadın yazar Genevieve Chauvel tarafından romanlaştırılmış. Mısır, Suriye, Yemen ve Filistin...
Bitlis’te konuşulan dillerin tarihçesi, inkar ve asimilasyon
Bir çok kavim ve medeniyete ev sahipliği yapmış olan Bitlis, hem mimari hem de kültürel olarak muazzam bir geçmişe sahiptir....
Antik Çağ’da Kürdler
Kürtler, Ortadoğu’nun en eski halklarından olup Toros dağlarından Zagros dağlarına kadar uzanan coğrafyada yaşayan ve Hint-avrupa dil grubuna ait bir...
Seyyahların gözüyle  Bitlis ahalisi ve giyim kuşamları, 1600 -1900
‘Bitlis çarşısının üzeri örgülü hasır halılar ve kuru dallarla örtülmüş dar sokaklardan oluşmakta. Tezgahlar çok zengin meyve ve sebze çeşitleri...
Bitlis’in Deliklitaş’ı
’Bu Delikli Taş aynı zamanda bir pınardır’ diye yazmıştır Şerefxanê Bedlîs-î Farsça olarak Bitlis’te kaleme aldığı ve 1597 yılında tamamladığı...
Şerefxanê Bedlîsî ve Osmanlı Padişahı III.Murad minyatürü
Bitlis’in Kürt Hükümdarı Şerefxanê Bedlîsî (sağda ayakta) ve Osmanlı Padişahı III.Murad’ı gösteren minyatür.   ‪Şerefxanê Bedlîsî’nin babası Mir Şemseddin, Osmanlı’yla...
Bitlis Hizanlı Law Reşid ve Kemal Fevzi
Minarelerden yükselen ezan sesi, Bitlis Çarşısı’nda tatlı bir telaşın başlamasına neden olmuştu. Orucun son günüydü. Son iftar açılmış, son şerbetler...
Zorqlu Kürd? Zorq neresi ola?
1850 sonrası Bitlis ve civarından geçmiş bazı seyyahların anlatımları ile birlikte yayımlanmış bir gravürün altında Fransızca olarak ’guerrier Kurde de...
Bitlisli Said-i Kurdi ve Venezüellalı Rafael de Nogales
Çeşitli yayın organları ve platformlarda paylaşılan bir görsel için ‘Saidi Nursi’nin cephede çekilmiş fotoğrafı’ veya ‘Bediüzamman’ın Ruslara karşı savaşırken fotoğrafı’...
1882’deki Büyük Bitlis Yangını
Bitlis şehir merkezinde vuku bulmuş bir çok doğal felaket, sosyolojik ve siyasi hadiselere dair anlatımlar hep var olmuşlardır. Kıtlık, muhacirlik,...
1913 – Bir Bitlisli Kürd Bebek
Bu çeviri, rahibe Mary D. Uline’in Bitlis’ten Amerika’ya göndermiş olduğu bir mektubun içeriğine aittir. Bitlis Amerikan – Ermeni İlahiyat Kız...
1810’ların Bitlis’i ve Rahip Giuseppe Campanile
Bu çeviri, 1802 yılında Vatikan tarafından Musul’a gönderilen İtalyan rahip Giuseppe Campanile’nin (1762 – 1835), Kürdistan coğrafyasındaki onüç yıllık görevi...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ