Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 5,36 / Satış: 5,38
€ EURO → Alış: 6,10 / Satış: 6,12

Şerefname – Bölüm 2

Şerefname – Bölüm 2
  • 17.11.2015
  • 5.023 kez okundu

seref2

SASON (HAZZO) AŞİRETLERİ

Sêroyi (Şiroyi): Minorsky’de Şirawi.

Babusi

Susani (Susan)

Tımoqi

Sason’un “eski kavmi”nin yukarıdaki dört aşiretten oluştuğunu söyleyen Şeref Han, daha sonra bunlara Sason beylerince kendi topraklarına ilhak edilen Erzen’deki üç aşireti de dahil eder; ama aşağıda adlarını verdiğimiz bu üç aşiretin gerçekte Hasankeyf aşiretlerinden olup Erzen’de oturduklarını ekler.

Haldi: Şerefname bu adı 234’üncü sayfada Xaldiler (Xaldi) olarak kayddeder.

 

Dêrmıxari (Dirmığari: Bu ad Minorsky’nin yazdığı EI’ın Kürtler maddesinde “Dair Mughani” olarak geçer.

 

Azizan

 

Sason beylerinin “Azzani” lakabıyla ünlendiklerini kayddeden Şeref Han, bu beylerin Sasani şahlarının soyundan geldiklerini söyleyen bir rivayeti aktarır. Şerefname’ye göre Sason beyleri burayı David adlı bir Gürcü’den almışlardır (Bkz. a.g.y., s. 217-218).

 

HİZAN AŞİRETLERİ

Hizan (Xizan), Şerefname’nin kaleme alındığı tarihlerde Hizan kenti, Müks ve Isbayerd (Evliya Çelebi’de Isba’ird, Minorsky’de Ispert/Sparhet) nahiyelerini kapsamaktadır.

 

Hizan halkı ve aşiretlerinin Nemıranlar adıyla bilindiklerini kayddeden Şeref Han, başka bir aşiret adı vermez.

 

ŞİRVAN AŞİRETLERİ

Şirvan (Şervan); Sebestian, Kıfre, Eruh, Avil (Awel, sonraları Baykan) kalelerini kapsıyordu.

Şerefname, Şirvan’daki aşiret adlarını vermez.

 

MARDİN AŞİRETLERİ

Şeref Han’ın sözünü ettiği “Mardin vilayeti”, Derzini (Minorsky’ye göre eski bir Hiristiyan manastırı olan Dei-Zir?), Gırdıkan (Minorsky’de Kurdikan), Atak (Hetax, modern Lice) ve Tercil (Hazro civarında)’i kapsıyordu.

 

Bu, Zırkan Beyliği’nin sahasıydı. Şerefname bu beylikte başka aşiret saymaz.

 

GENÇ VE ÇEBAKÇUR AŞİRETLERİ

Bu aşiretlere Şerefname’nin Sıwedi (Sıvıdi) Beyleri bölümünde değinilir. Bu bölümde anlatılan gerçekte Genç (Şerefname’de Kebx veya Kebh) ve Çebakçur yöneticileridir.

Bu bölgede yaşayan iki aşiretin veya aşiret grubunun adı verilir sadece:

Sıwêdi (Surek)

Pazuki

 

SİLVAN (MEYYAFARKİN) AŞİRETLERİ

Bu aşiretlere Sılêmani (Süleymani, Sılivani, Silvan) beyleri bölümünde değinilir. Bu beylik veya bölge Kulp (Qulp), Batman ve Silvan’ı kapsıyordu.

Şerefname’de burada bulunan ve topu birden “Sılemani” (Silivani) aşiretleri diye bilinen kimi Şafi (“Ehl-i Sünnet”), kimi de “Yezidi” sekiz aşiretin adı verilir:

Banuki

Hevêdi (Hevidi)

Dılxêran (Dılhiran)

Bociyan

Zilan

Besyan

Zıkzıyan

Berezan

 

MAHMUDİYE AŞİRETLERİ

Bunlar, Aşut (Aşit, Aşeb) ve Hoşab (Xoşab) kale veya nahiyelerini içeren Mahmudiye Beyliği’ndeki aşiretlerdir. Burdaki ana aşiretler şöyle sayılmaktadır:

Mahmudiyan : Başlangıçta “Yezidi dini”nden olup, sonraları “Ehl-i Sünnet mezhebine” geçtiği söylenir.

Dınbıli

Mamreşan

 

 

BİTLİS AŞİRETLERİ

Şeref Han, kitabını bitirdiği 1597’de Bitlis nüfusunun çoğunluğunun Ermeni olduğuna işaret eder. Bu tarihte Bitlis’te Müslüman kesim ağırlıkla Şafi’dir. Osmanlı hakimiyeti ile birlikte Hanefi bir azınlık da oluşmuştur.

 

1597’de Van Beylerbeyliği’ne bağlı bulunan Bitlis’in hudutları içine şu yerler giriyor: Ahlat, Muş (ovasında Ermeniler, çevresindeki dağlarda Müslümanlar yaşamaktadır), Hınıs (Suşehri ve Bingöl bu nahiyeye dahildir) ve Bitlis (Bedlis) kenti.

 

Şerefname, Bitlis Beyliği’nde 24 aşiret saymaktadır. İlkin Rojkan (Rozkan) adı altında bir konfederasyonda birleşen bu aşiretler, sonraları Bilbasi ve Qewalisi (Kavalisi) adlarında iki kola ayrılmışlardır.

 

Bahsi geçen 24 aşiretin adları şöyledir:

BİLBASİLER

Keleçêran

Hırbelan (Xırbelan)

Balkan

Xıyartan (Hıyartan)

Goran

Bırêşan (Bırişan)

Sekran

Garısi

Bêdoran (Bidoran)

Belakurdan

 

QEWALİSİLER

Zerduzan

Endakıyan

Pırtavan

Qewalisi

Gırdıkan

Suhreverdiyan

Kaşağıyan

Xaldan (Haldan)

Istukan

Azizan

Şeref Han, aşağıdaki 5 aşiretin Bitlis Vilayeti’nin bilinebilen en eski aşiretlerinden olduklarını söyler:

Qeysan

Baykan

Modkan

Zoqeysı (Zokaysi) : Bir rivayete göre Rozkanlar Bitlis’i bu aşiretten ele geçirmişlerdir.

Zeydi

 

Burada adları verilen 24 aşiret, rivayete göre Sasani şahlarının (“Kisra sultanı” Nuşirevan’ın) soyundan gelen Ahlatlı iki kardeşin (İzzeddin ve Diyaeddin) yönetimi altında birleşmişlerdir. Şeref Han’ın aktardığı bir diğer rivayete göre, bu aşiretler Bitlis ve Sason (Hazzo)’u David adlı bir Gürcü’den elegeçirmiştir.

(Bkz. Şeref Han, Şerefname, M. Emin Bozarslan çevirisi, s. 417-418).

 

KİLİS AŞİRETLERİ

Şerefname’de Kilis Eyaleti (Kilis Beyliği)’ndeki aşiretler sayılmaz. Ama Kilis beylerinin “Menteşa” adında birinin soyundan oldukları ve “Mend” diye bilindikleri şeklindeki rivayet, büyük olasılıkla bu adda bir aşiret veya aşiret konfederasyonuna işaret etmektedir. Nitekim Ezdi aşiretleri arasında Mendıkan adında bir aşiret mevcuttur.

 

HAKKARİ AŞİRETLERİ

Şerefname’de Hakkari Beyliği’nde iki aşiretin adı anılır:

Dınbıli

Pinyaniş

Hakkari emirlerinin “Şenbu” (Minorsky’de Şambo) adıyla ünlendiklerine ilişkin bilgi, bir diğer aşirete veya aşiretler ittifakına işaret olabilir.

 

ÇEMİŞGEZEK AŞİRETLERİ

Şerefname, Çemişgezek aşiretlerini tek tek saymaz. Yalnızca “Melkiş aşireti” ve konfederasyonundan sözeder. O’nun aktardığı bir rivayete göre Çemişgezek emirleri Erzurum merkezli Saltuklular Beyliği’nin yöneticilerinden “Melkiş (Melik Şah)”in soyundan gelmedirler. Bu nedenle “Melkişiler” diye ünlendikleri kayddedilir.

(Bkz. Şeref Han, Şerefname, M. Emin Bozarslan çevirisi, s. 188-202).

Gürcistan’ın Kürt Asıllı Prensesi, Eyyubilerin Ahlat Melikesi Tamta’nın Maceraları
  Kürt asıllı bir Ermeni-Gürcü prensesi olan Tamta (1195?-1254) 12. yüzyılın sonu ile 13. yüzyılın ilk yarısında yaşamış, ömrünün son...
Bitlis Kürd Hanı’nın 1655’deki dillere destan kütüphanesi ve akıbeti
‘Ey vilayet halkı, kaçan hanın bu Van kuluna 200 kese borcu vardır ve 40 bin koyun Malazgird Beyi Mehmed beye...
Della Valle’nin 1617’deki mektubunda Bitlis Beyi ve Kürdler
  Bitlis tarihi içerikli yazılarda, yabancı batılı seyyahların bu şehre dair izlenim ve anlatımlarına hep değinilir. Yazdığı eserlerde Bitlis’e değinen...
Kürt-Osmanlı İttifakı Bağlamında; İdris-i Bitlisi
  İdris-i Bitlisî, 1452 (bazı kaynaklar da 1457) yılında Rojkan Kürt (Bitlis Hükümdarlığının) idari merkezi olan Bitlis şehrinde Hüsameddin Bitlisi’nin...
AHLAT’I YÖNETEN ”SÖKMENOĞULLARI” KÜRT MÜYDÜ?
  Daha Türkler gelmeden önce Azerbaycan’da, Kürdistan’da, Ermenistan ve Gürcistan’ın doğu ve güney bölümlerinde Rewadi, Merwani ve Şeddadi Kürt devletleri...
Osmanlı Söylemi ve Bir Hegemonyayı Aklama – Kürdistan Sorunu
‘Tarihi, işlemediği biçimde yargılamak hakkına sahip değiliz ve böyle bir tavır bizi fazla bir yere ulaştırmaz. Ancak “olguların” oluş biçimleri...
Lord Kinross’un 1951 Bitlis ziyareti – Ahlat, Tatvan ve Deli Mito
‘Lord Kinross – Kutsal Anadolu Toprakları’ adı ile 2003 yılında Türkçe’ye çevirilmiş bir kitabı okurken, hem dili hem de tanımlamaları...
Silêmanê Kurd li Swêdê – Rohat Alakom
            Xebata lêkolerê kurd Rohat Alakom di derbarê yekem penaberê kurd ku di sala 1929an...
İsmet İnönü’ye Gönderilen Dersim-Ovacık Kürt Raporu
  Jön Türklerle başlayan ‘tek tipleştirme’ politikası Cumhuriyetin ilanıyla beraber ‘Kemalizm’ kimliği altında bütün Kürt coğrafyasını etkisi altına aldı.  ...
Sultan II.Abdulhamid’e Yönelik Suikast’e Karışan Bitlisli Ermeniler
  Sultan II.Abdulhamid’e karşı 21 Temmuz 1905 günü ‘Ermeni Devrimci Federasyonu’ tarafından Hamidiye Camii önünde bombalı suikast düzenlendi.    ...
Çin Seddi’nden Bitlis Kalesi’ni görmek
  Tarihine ve kültürüne değer vermeyen toplumların hallerini düşündüm.                 ‘Bitlis’in sembolü kalesidir’...
Kaniya Beqa
  Çend roj heye di êvar de heta sibê dengê beqan li kaniya beqan de dihat. Ji ber tîrsa ku...
Atatürk’e Gönderilen Raporlarda Alişer’in (Koçgiri) Şiirleri – BELGE
  Alişer, 1900-1937 yılları arasında önemli roller üstlenmiştir. Lider kişiliği yanı sıra Dersim bölgesinde halk tarafından çok sevilen bir kişi...
Bitlis’in sembolü (beş) minare değil, kalesidir
Bitlis’te beş minare olmadığı gibi, şehrin sembolü de kaledir.   Şehirlerin ya insan eliyle yapılmış yada doğal güzellikleri sayılan, bir...
Ebu Eyyub (Eyüp Sultan) Kardeşi Feyzullah Ensari’nin Türbesi Bitlis’te mi?
  Feyzullah EL-Ensari, Eyüp Sultan (Ebu Eyyûb Halid bin Zeyd veya Ebu Eyyûb El-Ensarî)’nin kardeşi olduğu ‘rivayet’ edilir. Kürt Coğrafyasında...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ