Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 3,86 / Satış: 3,87
€ EURO → Alış: 4,55 / Satış: 4,57

Kürdistan’da Melik Ahmet Paşa ile Başlayan Soygun Dönemi

Kürdistan’da Melik Ahmet Paşa ile Başlayan Soygun Dönemi
  • 18.11.2015

I.Sultan Ahmet ( 1603 – 1617 ) döneminde küçük yaşta devşirilmek üzere saraya alınan Melik Ahmet, aslen Abaza’dır. Evliya Çelebi’nin annesi ile Melek Ahmet’in anneleri sütkardeşleri olduklarından akraba sayılırlar. Bu akrabalıktan dolayı Evliya, Diyarbakır, Mardin, Sancar, Bitlis ve Van bölgelerinde seyahatnamesini yazarken adeta Paşa’nın hizmetindedir ve ganimetlerden kendisi de pay alırken çocuklar gibi sevinmektedir.

 

 

 

 

 

  • Şakir Epözdemir

 

 

Melek Ahmet, Sarayda Enderun okulunu bitirip  “Silahtar” göreviyle ortaya çıkmıştır.  İlk görevi 1639’da Vezirlik rütbesi ile Diyarbakır Paşa Sancağına Valiliktir. 1639’da IV. Murat’ın en şaşaalı dönemidir. Bağdad’ı Fethetmiş, Bitlis’in Paşa Hamamında yıkanmış, Diyarbakır’ın büyük evliyalarından Şeyh Aziz’i öldürtmüş Kanuni’den sonra en güçlü ve en kararlı Sultandır.

IV. Sultan Murad Kasr-i Şirin antlaşmasından sonra Osmanlı Topraklarını İran’ın sürekli müdahalelerine karşı garantiye almış ve artık Kürdistan Beylerinin özel ordularına pek ihtiyaç duymadığı için, “1514 Amasya Antlaşmasını ve Kanuni’nin Emr-i Şerifini unutarak, Kürdistan’ı bir sömürge olarak görmeye ve zenginleşen şehirlerine, debdebeleşen saray ve bilinçlenen beylerine karşı harekete geçmeyi planlamış olacak ki; Osmanlı da en acımasız ve aç gözlü devşirme Melek Ahmet Paşayı Diyarbakır’a vezir rütbesi ile görevlendirmiştir.

Vikipedi –Özgür Ansiklopedisinden anlaşıldığına göre 1639 da Vezirlik rütbesi ile Diyarbakır Eyalet Valisi olarak görev alıyor. 1641’de Bağdad Valiliğine atanıyor, 1642/1644 de Şam Eyalet Valisi oluyor, 1644’te İstanbul’a dönüp IV. Sultan Murat’tan yetim kalan İsmihan Kaya Sultan adındaki kızıyla evlenip Saraya Damat oluveriyor. 1645/ 1645 ’te (aynı yılda) ikinci kez ve 1646/1648 da üçüncü kez olarak Diyarbakır’a Vali olarak görev alan bu açgözlü ve yağmacı despot, 1648 de ikinci kez Bağdat’a tayini çıkıyor ve Kasım 1649’da görevden alınıyor. Kasım 1650’de üçüncü kez Bağdat’a tayını çıkınca gözünü daha büyük bir göreve diktiğinden dolayı Bağdat Valiliğinden sarfınazar edip, 1650/1651 de bir yıl 17 gün sadrazamlık görevinde bulunuyor. Damat Bey, Valide Sultanların onaylarıyla (Kösem Sultan ve Turhan Sultan) Baş Vezirliğe terfi ediyor.

Osmanlı Hazinesi boşalmış; bu bomboş hazineyi doldurmak için esnafı vergilendirmeye ve Qarûn gibi zenginleşen devlet ekâbirlerinin hazineye katkı sunmaları istenmiş ama bu teşebbüsler isyanlarla sonuçsuz kalmıştır. IV Sultan Mehmet dönemidir. Bu Sultan, annesi Turhan Sultanın kucağında ve 4 yaşında tahta çıkması sebebiyle işi gücü avcılıktır ve hala 10 yaşındadır.  Valide Sultanlar damatlarını Sadrazamlık görevinden alıyorlar. Aynı yıl,  1651 de, Silistre Muhafızlığına atanıyor, 1652 de Rumeli Beylerbeyliği görevinde bulunuyor, 1653 te Kubbealtı veziri görevini ifa etmek üzere İstanbul’a dönüyor,  1654’te İstanbul Sadaret Kaymakamı olarak başka bir görev alıyor ve aynı yıl, yanı 1654 yılında Van Eyalet Valisi olarak Kürdistan’ı baştanbaşa soymak, Kürt Beylerinin gözlerini korkutmak ve özellikle Bitlis Beyliğini ve Sıncar’daki Yezidileri sindirmek üzere göreve başlıyor.

O, Diyarbakır da, Bağdat ve Şam’da görev almış, Kürtleri ve Arapları yakından tanımıştır. Şimdi de Van’a gidecek, Van’da görev alınca Bitlis Hükümeti ona tabi olacak ancak; Vana gitmeden Diyarbakır Paşalığının sınırları içinde bulunan Sıncar Yezidilerini soyacak, sindirecek, esir edecek ve soykırıma tabi tutacaktır. Çünkü Sincar Êzidi’dir ve onlara göre Êzîdîler kâfirdir. Bu kâfirlik deyimini Evliya Çelebi sıkça kullanmaktadır. Sünni olan Bitlis Hükümetinin üzerine gittiğinde de yine Ebdel Hani Yezitlikle itham etmişlerdir. Osmanlıların bir taktiğidir bu söylem. Hala daha bu zihniyet Kürdistan’ın 4 parçasını boyunduruk altında tutanlarca bu zihniyet ve bu vahşiyane anlayış ortada yerde durmaktadır.

İyi ki Evliya Çelebi bu kural tanımaz soyguncunun yanındadır ve iyi ki Evliya isteksiz de olsa onun despotluğunu meşru sayarak ve yaptıklarıyla övünerek anlatmaya çalışmıştır. Melek Ahmet Paşa’nın kötü tarafı yanında, Evliya Çelebi’nin onun hizmetinde olması bizim için önemli bir tesellidir. Çünkü Evliya olmasaydı bizim 17.Asrın ikinci yarısında Kürdistan’dan, Bitlis’ten ve hele Sıncar’daki Yezidilerin soykırımından haberimiz olamayabilirdi.

Osmanlı da 3 Sultan ve 2 de Valide Sultanların dönemlerinde sınırsız yetkilerle ve acımasız diktatörlüğüyle görev alan bu Enderun Paşası ve Abaza devşirmesi, yaptıklarıyla övünse de Osmanlı Devleti tarihinde kapkara bir lekedir. Bir devlet böylesine zalim bir komutanıyla veya idarecisiyle nasıl övünebilir. Kafadan Sakat Sultan İbrahim, 4 yaşında tahta çıkarılan Şehzade Avcı Mehmet ve bu dönemi simgeleyen Kösem Sultan ile Turhan Sultanların yönetimi ve de acımasız bir Abaza devşirmesinin Allahın lanetiyle çerçevelenen zalimlik ve gaddarlık levhası. Evet… Ben inanıyorum, bütün zalimlerin cinayet ve gaddarlıkla lanetlenen dosyaları görüntülü ve sesli olarak “Lavh-i Mahfuz” da saklıdır. Onlar, cehennem ateşinde yanarken, mazlumlar onları lanetleyerek yaptıkları haksızlık ve adaletsizliklerini teşhir edecek ve Allah insanlara seslenerek “- İşte zalımların akibetleri budur ” diyecektir.

Eğer Kürt-Osmanlı 1514 antlaşmasını bilmezsem, eğer sadece Yapı Kredi Bankası (YKY) yayınlanan Evliya Çelebi Seyahatnamesinin 1.cilt sayfa 86’den 104’e kadar, sadece 18 sayfalık bölümünü okumuş olsaydım hayatım boyunca Osmanlılardan nefret edecektim.

Tuhafıma giden şey; kendini ermiş bir evliya gibi lanse eden, güya Hz. Muhammed Peygamberimizi rüyasında görerek  “şefaat diyeceği yerde Seyahat Ya Resulullah” diyen, bu Abaza Ermiş Müslüman (!), Sıncar’ın yağma ve talanından kendisine düşen payından dolayı çocuklar gibi sevinmesidir. Bakınız kendisi adi geçen kitabın 104. Sayfasında ne demiş:

“- Bu hakire ganimet mallarından 7 katar deve, 7 kısrak, 3 zırh, 17 cacim nâm kilim, 3 adet kılıç ve 6 adet urban genci hizmetçi verdikten başka kendisinin ( Paşadan söz ediyor) bir samur abdest kürkünü bağışladı. Hakire gayet sevgi gösterip bir nakışlı küçük çadır da bağışlayınca başka daire sahibi olduk. Hizmetçilerimizin aldıkları çeşitli eşya ve ganimetler ile çadırımızın içi ve dışı dolup 70 adet hayvan, katır ve değerli at sahibi olduk.” 

( Lütfen “ Günümüz Türkçesiyle YKY tarafından neşredilen 2 ciltlik yapıtın 1. Cilt sayfa 86/104’ünü, 18 sayfanın tamamını okuyunuz. Bu 18 sayfayı okumakla Şengal da Kürt Êzîdîlerine  yapılan ve kayda alınmış korkunç bir soykırıma ibretle şahit olacaksınız.)

Evliya Çelebi ve Hezzo ( Kozluk )Hükümet Sancağı

Evliya’nın anlatımıyla Sincar Katliamı dönüşlerinde Diyarbakır halkı Muzaffer Orduyu çok sıcak karşılamış. Sözü Kendisine verelim: (Sayfa 105): (…)

 

“ – 26.05.1655 günü gürültülü büyük bir alay ile bu kadar esirler ve bapirler, sekban ve sarıcaların zincirlerinde çekilip sürükleyerek Diyarbekır kalesine zaferle girilince paşanın yoluna ayak altına ipekler döşeyip hoş geldin kurbanları kesildi

Diyarbakır Valisi Firari Mustafa Paşa’dır. Ertesi gün Melek Ahmet Paşa’ya düşen ganimet payını Evliyaya teslim edecektir, bakınız Evliyamız ne diyor:

 

“- Ertesi gün Gazi Mustafa hakiri davet edip ganimet mallarından Melek Ahmet Paşa Efendimize borcunu ödemek için 37 kese hakire verdi ve hakirden temessül (senet) aldı. Ve iki tavla kısrak, 50 katar urban deve, 7 katar katır, 10 adet güzel Gürcü kölesi, 150 adet küçük çadır, 15 adet nohudi sekban, sarıca ve karakullukçu çergeleri, 10 adet nakışlı ağa çergeleri ve 2000 kadar Urban mızrakları ki her birisi Bağdad kargılarıdır.”

 

Evliya Çelebi Kürtçe bilmiyor. Kürtlerle de pek irtibatlı olduğu görünmüyor.  Bazen çarşıda Pazar da halkın arasına dalsa da tercümanları, muhafızları ve özellikle şehirlerdeki yöneticilerin eğitimli adamları onu yalnız bırakmıyorlar. Diyarbakır’da, Mardin’de ve hele Sincar soykırım ve soygun seferlerinde bunları görüyoruz.

 

Farkîn (Silvan) ve Hezzo (Kozluk) tespitlerinde de doğru bulgulara ulaştığı söylenemez. Evliya’nın gezdiği Kürdistanın hemen bütün şehirlerinde büyük ulemalar, şehirlerinin geçmişini ve sosyal yaşamını tarif edebilecek düzeydedirler.  Yönetimlerin her zaman olduğu gibi İstanbuldan gelen Osmanlı Paşalarına kuşku ile yaklaştıkları bir yana Kürtlerin yabancılara yaklaşmak istemedikleri de bir gerçektir. Çünkü tarih boyunca ülkelerine gelen yabancılardan kötülük görmüşlerdir. “Roma Reş, Roma Bébext” deyimi Kürtlerin hafizalarında çoktandır yer etmiştir. Burada genellikle Evliya’ya Osmanlı Paşa Sancaklarında görevli istihbarat birimleri, Kürtlerden hoşnut olmayan gayrimüslimler, kendilerini Kürtlerden üstün görenler, Seyyahımıza yaklaşmışlardır. Bunun içindir ki tesbitlerin çoğu bulanık ve aslına uymayan afakî vurgular. Bitlis şehri bundan müstesnadir. Burada kontrol Abdel Han’ın elindedir ve kayda alınan raporu mutlaka gözden geçirilmiştir. Ayrıca Bitlis’e özel bir kıyak yaptığından dolayı ‘Han-î Âlîşan’dan’ bahşişini almıştır.

 

Tabii ki, bu arada ister istemez Kürdistan’ın diğer Şehirlerini, yönetimlerini, kimler tarafından yönetildiklerini, çarşı pazarlarını ve hep yabancılar tarafından imar edildiklerini öne südürdüğü ve efsanevi hikâyelerle anlatılan kaleler, saraylar ve de her yönetimin az çok ordularını, asayişlerini ve de eşi benzeri olmayan yemek sofralarını, Kürt mutfağını ve bu mutfaklarda, saraylarda ve sosyal tesislerde hizmet veren  – Seyyahımız tarafından köle olarak değerlendirilen – çalışanların Kürt olmadıklarını, genel de Çerkez, Abaza ve Gürcü olduklarını – kendisi Abaza olmasına rağmen – dile getiriyor olması da takdire şayandır.

 

Evliya Çelebi Şerefnamenin yazılışından 60 yıl sonra Kürdistan’dadır. Ayrıca gezdiği alanlar ve şehir merkezleri, Osmanlı kanunnameleri çerçevesinde ve Kürt-Osmanlı Amasya 1514 Antlaşmasına göre, ya Paşa Sancağı, ya Ekrad Hükümet Sancağı, ya Yurtluk ve Ocaklık Sancağı veya en azından Klasik Osmanlı Sancağı Statüsündeler. Bu durumu inkâr etmiyor, yer yer dokunmak zorunda kalıyor ama fazla açmak da istemiyor.

Sincar Yezidileri de kanunnamelerin güvencesi içindeler ve bir avuç insan koskoca İmparatorluğa baş kaldırmamıştır. “ Asayişsizlik ve başkaldırma “ iddiaları koca bir yalandır. Sadece ortada bir din çelişkisi var ve onları “kâfir” olduklarını bahane edip kendi kanun ve geleneklerini çiğnemektedirler. Seyyahımız de buna alkış tutmakta ve ‘Bapir’ diye tabir ettiği Êzîdîlerin dîni reislerini – pirlerini – zincirlere bağlayarak, Sincar’dan ta Diyarbakır’a kadar atlıların arkasında sürükleyerek getirmekteler. Seyyahımıza göre sanki bu yapılanlar doğal ve meşru imiş gibi kayda geçmesi ve ganimetlerden faydalandırıldığında çocuklar gibi sevinmesi düşündürücüdür.

 

En azında bu bilgin, bu ilim adamı Melek Ahmet Paşa’nın hem hizmetkârı ve hem de raportörüdür. Belki de halka yansımayan raporları da gerek efendisi olan Melek Ahmet Paşa’ya ve gerekse Osmanlı Devletinin stratejik kurumlarına ulaştırılıyordur. Evliyamız %100 casustur.

 

Evliya Çelebi, kalkınmış, huzurlu, imarlı ve müttefik bir ülkede, inançlı, imanlı, insaflı, mert ve cesur bir halkla beraberdir. Kendisi bile “ Kürtler olmasaydı Osmanlılar zor tutunurdu” dediğine göre, olayı gayet iyi bilmektedir. Kürdistan’dadır. O, Kürtlerin Miladi 640’tan beri Müslüman olduklarını çok iyi bilmektedir. Abazalardan kendisi gibi bazıları olsa olsa devşirme yuvalarında Müslümanlaşmış olduklarını da kesinlikle biliyordur.

 

Kürtlerin Büyük İskender belasından önce İmparatorluk kurduklarını da bilir bu muhterem. Mezopotamya da Hurrilerin, Mitanilerin, Urartuların şehirler kurduğunu, kaleler ve şatolar inşa ettiklerini ve Mezopotamya uygarlığında bu yığıt halkın katkıları olduğunu da bilir ve bilmesi de gerekir. Şerefnameyi okuduysa Miladi 837’de Sasun/Hezzo Vilayetleri ile Bitlis Vilayeti Ahlat’tan Noşîrevan’ın sülalesinden iki prensin getirilip kendilerine Kral seçtiklerini, bu prenslerin Sasani devletinin hükümdarlarının torunları olduklarını ve dolayısıyla Kürt asilzadelerinden olduklarını da  “Sultan” dediği Bitlis Hükümdarı Şeref Han’dan öğrenmiştir Evliyamız. Ama velakın Seyyahımız Hezzo (Kozluk) şehrinin  ve kalesinin isimlerini  “Zov” olarak veriyor. Oysa Şeref Han ta 9.yüzyılın başından Hezzoyu Hezzo, Hezzo Kalesini de Hezzo Kalesi olarak kaydediyor. Bu müthiş seyyah, çoğu kaleleri, dağları, kasırları, köprü ve konakları uyduruk şeylerle tarif ettiği bir gerçek,  ancak, Hazzo Kalesinin tarifi ile bilerek ezberleri bozmaya ve karıştırmaya çalıştığı apaçık ortada.

 

Bitlis ve Sason/Hezzo yönetimleri kardeş yönetimlerdir. Karakoyunlu Kara Yusuf Mısır’dan kaçarak Bitlis Beyi Emir Şemseddinin himayesine girmiş ve kendini Bitlis’te bir müddet saklamıştır(1). Sultan Kara Yusuf kızını Emir Şemseddin’e vermiş, Emir Şemseddin de Avink ve Hasankale yi kayınpederine vererek devlet kurmasına yardımcı olmuştur. Ama Seyyahımız Hezzo Kalesi için şöyle diyor (bak sayfa 115) :

“Kale yapılmadan önce karakoyunlu’dan Kara Yusuf Han’ın Kara Zov kabilesi o dağlarda yerleşik olduğu için Zov Dağı derlerdi. Onların toplanması sebebiyle bu Hezzo zemininde güzel bir şehir kurulunca Zov Şehri dediler ” vb. Yani nerdeyse Kürdistan dağlarının Türki işgalcı despotlar tarafından yaratıldığını söyleyecek düzeyde konuları saptırmaktadır bu derin bilim adamı.

 

Hezzo Kürdistan yönetimlerinden birinin payitahtı olduktan takriben 600 yıl sonra Kara Yusuf Kürdistan’a gelip Emir Şemseddinin himayesinde devlet kuruyor, en çok 40/50 yıl bu gecekondu imparatorluk hükmediyor. Bu gecekondu devlet, Akkoyunlu Uzun Hasan tarafından yıkılınca da ( 1469) Karakoyunlular Kürdistan’ı terke mecbur kalıyor veya yokoluyor.  Seyyahımız da Kürdistan toprağı üzerinde 5000 yıldır yaşayan Kürtlerin dağlarına ve şehirlerine bir yabancı yörük aşiretinin ismini veriyor. İşte seyyahımızın vicdan terazisi gerçekleri bu şekilde tartıp ölçüyor.

 

Mervani Kürt Devleti aşağı yukarı Miladi 980’den 1080 e kadar Farkın’ı başkent seçerek hükmetti. Şerefname de bu devletin tarihçesi kısa da olsa verilmiş. Seyyahımız bu olayı görmüyor ama Hz. Nuh Peyganberin tufanından sonra inşa edilen 3 şehirden birinin Cudî’de (Heştiyan) veya (Şernex/ Şırnak = Şehri Nuh), ikincisinin Sincar ve üçüncüsünün Meyafarqin olduğunu söyler ve “Kürt dilinin Hz. Nuh Peygamberin ümmetinden Melik Kürdim’den kalmıştır” der. Yani dilimiz, dinimiz, ülkemiz ve şehirlerimiz Hz. Nuh zamanından beri bizimle hayat bulmuştur, ama birileri ülkemizi anlatırken biz yokmuşuz gibi davranmaları eğer kinayeli değilse, etraflarındaki anti Kürt zümrelerden, devlet yardakçılarından, özellikle dil ve eğitim konusunda hayli gelişen gayrimüslimlerden bu saçma sapan bilgileri almakta ve Kürtlerden Kürtleri sormaya yanaşmamaktadırlar. Bazen televizyonlarda aslen Türk olmayan Kafkas/Makedon asıllı gazeteciler, akademisyenler oturup Kürtler hakkında ahkâm kesiyorlar. Kimse Kürtlerden Kürt sorununun nasıl çözülmesi gerektiğini sormuyor.

 

Pekala biliyor ve görüyoruz ki Kürdistan da ki Kiliselerin günlük vukuat defterlerinde, hala daha Kürtlerin lamı cimi yoktur. Bazen kendi kendime soruyorum; acaba azınlıkların psikolojik tavırlarından mı kaynaklanıyor bu ters duruş. Mesela Konya’da Kürtler yerleşik ve azınlıktalar; acaba Kürtlere Konya’yı soracak bir yabancı sosyologa Konya Kürtleri de Kürdistan da ki azınlıklar gibi mi cevaplayacaklar sorularını. Mesela Bir İdil’i düşünün, Mardin ve Midyat’ı da ekleseniz, Asurîlerin nüfusu bir milletvekili seçecek sayıda değil, Şirin Ahlât’ımızda yaşayan Türkler de aynı durumdalar. Eğer Ahlât’tan milletvekilleri seçiliyorsa ve eğer Asurîlerden milletvekili seçiliyorsa aldıkları oyların çoğu Kürtlerin oylarıdır. Ama Ahlât tarihi, kültürü, her şeyiyle ve Bitlis şehrini de buna katarak sadece Selçukilerin memleketiymiş gibi gösteriyorlar. Asurî’lerin Kilise Vukuat nameleri veya günlükleri basılıyor. Urfa, Mardin, Diyarbakır, Siirt gibi vilayetlerin belki bin yıllık vukuatları kocaman kitaplarla veriliyor. Allaha ve İsa’ya karşı sorumlu bu Kutsal Kiliseler;  bu topraklarda Kürtler yaşamıyorlarmış gibi davranıyorlar. Allah “- Sizleri ayrı ayrı kavimlerden yarattım ki biri birlerinizi tanıyasınız” buyurmuş. Biri birlerimizi yok sayarak, yekdiğerimizi tanımamız mümkün mü?

 

Evliya Çelebi’ye karşı bütün Kürt aydınlarının geniş sempatisi vardır. Kıymetli Seyyahımızın kaydettiği iyi şeyleri anlatmaya başlayacağım. Zaten 17.yüzyılı anlatmaya çalışırken Kürdistan’ın bu yüzyılda gelişmişliğini amaç edinmiştim. Bazen “zülfüyâra dokunur” insan. Gücenmememiz gerek. Tarih ne kadar hakikatlere dayandırılırsa o kadar faydalı olur. Hezzo Hükümet Merkezinde Evliyamız şöyle diyor:

 

“- Daha sonra 920 (1514) tarihinde Sultan I. Selim Han Çıldır (Çaldıran olacak) gazası dönüşünde (…) Selim Hattıyla kendine Hükümet kaydıyla Eyaleti Hükümeti bağışladı. Hala Süleyman Han Yazımından ( Emr-i şerifinden ) beri Diyarbekir Eyaletinin 5 hükümetinden biridir. Mefrûzu’l Kalem ve maktu ül-kadem bu Hazzo Hükümetidir ki Padişah tarafından evâmiri şeriflerinde elkabları “cenab” diye yazılır ( 2). 

 

Hazzo Hükümet Başkanı Mürteza Beg’dir. Beyin İmaretlerinden ve idare şeklinden söz ediyor Seyyahımız. Hükümetin Alaybeyi ve özel kuvvet Komutanı vardır. Mîr’ın Yetkisi sınırsız ve sonsuzdur. Dizdar (Kale komutanı), neferat ve kale Beye bağlıdır. Halkı, gençleri, piyadesi ve at binicileri hem cesur ve hem de meşhurdur. Şeyhani, Makravi ve Zivzik kılıç vurmada cab gedelec (?) taşıyıp ok atmada benzersiz kavimdir(3)”.

 

Seyyahımız Hezzo da Melik Ahmet Paşasına kavuşuyor. Firari Mustafa Paşadan senet mukabili aldığı ganimet paralarını Melek Ahmet Paşa’nın elini öperek takdim ediyor ve bu ulvi görevi yerine getirdiği için Allaha şükrediyor. Bir gece Mürtaza Bege misafir kalıp ertesi gün Veyselkarani, oradan Kefendur Kalesi ve oradan da Bitlis’e varacaklar.

 

Yolun bir yerinde – Zırkan Sancağının – Gümrük Kapısı Çarpıran veya Taronî köyü olsa gerek – (kitabın 119. Sayfasında) Zirikî Beyinin ismini dahi vermeden, bu Beyin bazı hediyelerle Paşayı karşıladığını ve paşa tarafından kendisine bir “hilat-i fahire” (kürk) giydirdiğini söylüyor(4).

______________

Dipnotlar:

 (1) – Bakınız Şerefname Hasat yy. 4.baskı M.Emin Bozarslan sayfa 432 den 437 ye kadar. Karakoyunlu Sultan Kara Yusuf’un Bitlis Kürt Yönetimiyle çok dostane olmasından dolayı Şeref Han bu dönemi gayet açık bir şekilde dile getirmiştir.

( 2 ) – Osmanlı lügatinde: mefruz ül-kalem maktu’ ül-kadem (min küll il-vücûh serbest =  her bakımdan serbest manasınadır.) Ayrıca Ekrad Hükümetleri için öngörülen bu Statu deyimini açıklayan akademisyenler genellikle “Osmanlı devleti hiçbir şekilde bu hükümetlerin dahili işlerine karışamaz, yüksek derecedeki memurları tarafından dahi bu statülerin gelir gider defterlerini kontrol edilemez” diye tabir ediyorlar. Kanunname protokollarında her yönetimin başındaki hükümdarın ünvanları bellidir. Genel de Hükümet Başkanlarına “Cenab” denir, ancak bu hükümet başkanları arasında Bitlis Hükümet başkanlarının unvanları farklıdır. Evliya Çelebi (sayfa  129 da) Abdel Han için  “Şani Yüce Han” demektedir. “Han-i alîşan hazretleri” de denilir Bitlis Beylerine.

(3)- Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi cilt 1 sayfa  115/116

(4) Osmanlı Kanunnamelerinde “Yurtluk ve Ocaklık” olan bu otonom yönetim, 1084 Mervani Devletinin yıkılmasından bu yana Derzin başkentli meşru ve kabul gören bir Kürdistan Statüsüdür. Bu Statü 1850ye kadar devam etmiştir. Bak: Zırkan Beylikleri Tarihinde DERZIN – Şakir Epözdemir – fanos yy. 1. Baski – Ankara 2011

Etiketler: / / / / / /

İsmet İnönü’nün Kürt Raporu
Erzincan Kürt merkezi olursa Kürdistan’ın kurulmasından korkarım. Van ve Erzincan’da acele olarak, Muş ovasında tedricen ve Elazığ ovasında kuvvetli Türk...
Ah Tamara…
Van’daki Akdamar Adası’na da ismini verdiği rivayet edilen Akdamar efsanesi, zamanında bu adada yaşayan baş keşişin güzelliği dillere destan kızı...
Xelil Xeyali’nin Kürt Dili Üzerine Görüşleri
“Yayın yöntemi”ne ilişkin görüşü ikinci yazıya bırakmıştım. Fakat bu yönteme ilişkin ayrıntılı bilgiler vermeden önce onun temelini oluşturan bazı işlerden...
Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde Kürt Şehri Bitlis
  Wilhelm Köhler/Kitap  17. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nun egemenliği altında bulunan geniş coğrafyada sürüp giden yaşamla ilgili bugün elimizdeki en önemli...
Bitlis Beyliği’nin Statüsü,Rolü ve Önemi – Araştırma
Mela Mahmud Beyazidi; “Yabancı devletler, Kurdistan’ı işgal edebilmek için, herşeyden önce, Bitlis Beyliği’ni zapt etmeye yeltenmişlerdir.”        ...
1838’in Bitlis’i ve Southgate’in Kürd Şerif Bey ile tanışması
Bu çeviri, Amerikalı Misyoner rahip Horatio Southgate’in 1838 – 1839 yılları arasında Bitlis’ten geçerken tuttuğu notların İngilizce aslına sadık kalınarak...
Said Nursi’de Özgürlük Söylemi
  Gençken içine girdiği ilim dünyasında özgürlüğü bir hayat biçimi olarak benimsemiştir. İlk hayatı hocaları ile olan serüvende onun düşüncelerini...
Kırd,Kırmanc, Dımıli veya Zaza Kürtleri
Bazı illerde ise denebilir ki sadece birer ilçenin sınırları içinde Dımıli lehçesi konuşulur. Semsûr’un Alduş (Gerger), Ruha’nın Sêwreg (Siverek), Bedlis’in...
Kerkük Kan Ağlıyormuş
“Kerkük, Kürdistan´ın bir parçasıdır. Oradaki Türkmenler, Kürtlere sığınmış muhacir ve sığınmacılardır. Kerkük, Azerbeycan´da bir kent değil ki Türk´ü kan ağlasın....
Şekerci Hanı ve Said-i Kurdi’nin Dünyası
  Bediüzzaman Saidê Kurdî Henüz 30 yaşlarında Van’dan İstanbul’a gidip Fatih’te bulunan Şekirci Hanı’na yerleşiyor. Ve odasının kapısına bu yazıyı...
Pîyesa ‘Bîdlîs’ ya Wîllîam Saroyan
Ehmed Kurd nîne, ji hindikayî (kêmhejmaran) ye, ango ji tirkan. Lê ferqa wî ew e ku xwediye loqonteyek e. Ji...
Vasa’yı kurtarmak, Hasankeyf’i öldürmek
On milyonluk nüfusu ile bir İskandinav ülkesi olan İsveç’te 1700’e yakın müze bulunmaktadır. Bu müzelerden dünyanın ilk açık hava müzesi...
Tarihte Kerkük ve Kürtler
  Kerkük tarihine kısaca bir bakalım; Arkeolojik kazılar sonucunda Kerkük’te 28 bin yıl önce Neandertallerin yaşadığı kanıtlanmıştır. Şehir bir çok...
Yol Ayrımı; Askeri Uçak ve Milletin Özgür İradesi
  Irak, denilen devlet 1926 yılında Gertrude Bell’in Kral Faysal ile misterik aşkının imkansız çocuğu olarak dünyaya geldi. Irak bir...
Lozan, Ankara ve Sevr Antlaşması
    Türkiye Lozan ve Ankara kartını Uluslararası topluma ve Kürtlere gösterirken, Sevr antlaşmasından neden söz etmez? İşte, Lozan, Ankara...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ