Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 3,85 / Satış: 3,86
€ EURO → Alış: 4,54 / Satış: 4,55

Devletin Türkleştirme Politikasında : Muş-Varto Örneği

Devletin Türkleştirme Politikasında : Muş-Varto Örneği
  • 02.12.2015

 

varto1

Bilal Ata Aktaş Istanbul Universitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler

bilal.ata.aktas@hotmail.com

1950’li yıllarda Muş’ta demokrasinin sesi mottosuyla efkârı, ikbal-i vatanolan Muş Altınova adlı bir gazete yayımlanır. Demokrat Parti’yle sıkı bağları olan bu 4 sayfalık günlük siyasi olunup şimdilik pazardan maada günaşırı çıkan gazete, bir nevi partinin propaganda görevini üstlenir. Yazı İşleri Müdürü Veyis Kafkas, sahibi ise İhsan Sabuncuoğlu’dur. Gazetenin kurucusu Vahdettin Sabuncuoğlu, 1946 senesinde Demokrat Parti’nin 21. teşkilatını Muş’ta kurar ve şubat 1955’e kadar partinin çeşitli kademelerinde görev alır. Vahdettin Sabuncuoğlu, 1953 yılına gelindiğinde DP İdare Heyeti İkinci Başkanı -Zafer Çağlayan’ın babası- M. Salih Çağlayan’ın Ankara’ya taşınmasından ötürü boşalan koltuğu devralır. (Zafer Çağlayan 10 Kasım 1957’de Muş’ta doğar).

Gazete, dönemin diğer basın-yayın organları gibi halkı eğitme görevini üstlenir. Arka sayfada sürekli yinelenen katı didaktik söylemler, Kızılay’a üye toplama ısrarı, mehmetçik övgüleri, yerli yersiz ‘vatan-millet-sakarya’ çıkışları ve halka adâb-ı muaşeret telkin eden köşe yazıları ilk bakışta göze çarpan unsurlar.

Muşlu Kürtler de gazete vasıtasıyla Cumhuriyet’in Türkleştirme ve lâikleştirme, daha doğrusu kontrollü Müslümanlaştırma (içki-kumar ekseni) politikasından payına düşeni alır. CHP’nin Türkleştirme ve muasırlaştırma politikası için çatı işlevi gören Halkevleri, iktidar Demokrat Parti’ye geçince yerini Türk Ocakları’na bırakır.

Mesela, 20 Ekim 1958 tarihli 859. sayısı hariç, gazetenin 1958 baskılarının hiçbirinde Kürt kelimesi geçmez. (Buradaki Kürtlerden kasıt Iraklı Kürtler, yoksa Türkiye’de Kürt olmadığını zaten biliyoruz).

20 Ekim 1958 Pazartesi günü ilk sayfadan verilen haberin başlığı şöyledir Nasır Kürtleri Kışkırtıyor
Haberin içeriğinde ise şöyle yazıyor Birleşik Arap Cumhuriyeti Başkanı Albay Nasır, Iraklı Kürtleri kışkırtmaya devam etmekte ve burada yaşayan Kürtlere müstakil Kürdistan Cumhuriyeti’ni kurmaya yardım vaadinde bulunmaktadır.

 

varto2

Gazetede ilgi çekici bir diğer nokta ise, sürekli Varto’nun bir Türk kasabası olduğundan bahsedilmesidir. Buradan anlaşılıyor ki Varto o zamanlarda da rahat durmuyordu. Parmak, neresi en çok acıyorsa oraya bastırılır hesabı.

Örneğin, gazetenin 754-756. sayılarında Muş’un en eski okullarından Yavuz Sultan Selim İlköğretim Okulu’nda görevli Tekin Aktaş imzalı Varto Kasabası ve Adı isimli bir yazı dizisi yayımlanır. Sözkonusu yazıdan birkaç pasaj

Varto kasabasının da diğer doğu illeri gibi kuruluşundan beri Türk’ün öz yurdu ve toprağı olduğunu söyleyebiliriz… (07 Ocak 1958)

Varto adının pek eski bir isim olduğunu ve Orarto’dan ayrılarak Varto şekline girdiğini… Orarto’nun küçük bir lisan değişikliği ile Varto şekline girdiği ve Varto şeklinde konuşulduğu bir hakikattir… (10 Ocak 1958)

Kasabanın asıl adı Gümgüm’dür. Gümgüm adının son çağlarda Selçuklular tarafından takıldığı rivayet edilir. Halk arasında dolaşan rivayete göre, MS. 786 yılında Hazer Türkleri tarafından Varto havalisi Ermeni ve Romanlılardan alınmış ve bu çağdan sonra buraya Oğuz beylikleri dolmuş, Varto ve Bingöl dağlarının arası çadırlarla donatılmıştır. Kasaba, atların kişnemesi ve Türk ordusunun gürültüsünden gümlemiş ve buna izafeten kasabaya gümgüm denilmiştir. (12 Ocak 1958)

Varto adının takımı hakkında halk arasında dolaşan diğer rivayete göre de Selçuklu hükümdarı Alparslan 1071 tarihinde Bizans İmparatoru 4. Romen Diojen’i mağlup ve esir ettikten sonra Malazgirt ve Varto bölgesine sayısız Türk aşireti dolmuştur. Buraya gelen halk avcılığa meraklı olduğundan, Varto mıntıkasında bulunan Toy kuşlarını avlamışlar ve bu yüzden de kasabaya Toy var manasına gelen Vartoy demişlerdir. (10 Ocak 1958)

Gazetenin Adı Muş Altınova

Tesis Tarihi 1 Ocak 1953

İdare Hanesi Yukarı çarşı pazar yeri karşısı, no 2

Telefon No 24

İsmet İnönü’nün Kürt Raporu
Erzincan Kürt merkezi olursa Kürdistan’ın kurulmasından korkarım. Van ve Erzincan’da acele olarak, Muş ovasında tedricen ve Elazığ ovasında kuvvetli Türk...
Ah Tamara…
Van’daki Akdamar Adası’na da ismini verdiği rivayet edilen Akdamar efsanesi, zamanında bu adada yaşayan baş keşişin güzelliği dillere destan kızı...
Xelil Xeyali’nin Kürt Dili Üzerine Görüşleri
“Yayın yöntemi”ne ilişkin görüşü ikinci yazıya bırakmıştım. Fakat bu yönteme ilişkin ayrıntılı bilgiler vermeden önce onun temelini oluşturan bazı işlerden...
Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde Kürt Şehri Bitlis
  Wilhelm Köhler/Kitap  17. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nun egemenliği altında bulunan geniş coğrafyada sürüp giden yaşamla ilgili bugün elimizdeki en önemli...
Bitlis Beyliği’nin Statüsü,Rolü ve Önemi – Araştırma
Mela Mahmud Beyazidi; “Yabancı devletler, Kurdistan’ı işgal edebilmek için, herşeyden önce, Bitlis Beyliği’ni zapt etmeye yeltenmişlerdir.”        ...
1838’in Bitlis’i ve Southgate’in Kürd Şerif Bey ile tanışması
Bu çeviri, Amerikalı Misyoner rahip Horatio Southgate’in 1838 – 1839 yılları arasında Bitlis’ten geçerken tuttuğu notların İngilizce aslına sadık kalınarak...
Said Nursi’de Özgürlük Söylemi
  Gençken içine girdiği ilim dünyasında özgürlüğü bir hayat biçimi olarak benimsemiştir. İlk hayatı hocaları ile olan serüvende onun düşüncelerini...
Kırd,Kırmanc, Dımıli veya Zaza Kürtleri
Bazı illerde ise denebilir ki sadece birer ilçenin sınırları içinde Dımıli lehçesi konuşulur. Semsûr’un Alduş (Gerger), Ruha’nın Sêwreg (Siverek), Bedlis’in...
Kerkük Kan Ağlıyormuş
“Kerkük, Kürdistan´ın bir parçasıdır. Oradaki Türkmenler, Kürtlere sığınmış muhacir ve sığınmacılardır. Kerkük, Azerbeycan´da bir kent değil ki Türk´ü kan ağlasın....
Şekerci Hanı ve Said-i Kurdi’nin Dünyası
  Bediüzzaman Saidê Kurdî Henüz 30 yaşlarında Van’dan İstanbul’a gidip Fatih’te bulunan Şekirci Hanı’na yerleşiyor. Ve odasının kapısına bu yazıyı...
Pîyesa ‘Bîdlîs’ ya Wîllîam Saroyan
Ehmed Kurd nîne, ji hindikayî (kêmhejmaran) ye, ango ji tirkan. Lê ferqa wî ew e ku xwediye loqonteyek e. Ji...
Vasa’yı kurtarmak, Hasankeyf’i öldürmek
On milyonluk nüfusu ile bir İskandinav ülkesi olan İsveç’te 1700’e yakın müze bulunmaktadır. Bu müzelerden dünyanın ilk açık hava müzesi...
Tarihte Kerkük ve Kürtler
  Kerkük tarihine kısaca bir bakalım; Arkeolojik kazılar sonucunda Kerkük’te 28 bin yıl önce Neandertallerin yaşadığı kanıtlanmıştır. Şehir bir çok...
Yol Ayrımı; Askeri Uçak ve Milletin Özgür İradesi
  Irak, denilen devlet 1926 yılında Gertrude Bell’in Kral Faysal ile misterik aşkının imkansız çocuğu olarak dünyaya geldi. Irak bir...
Lozan, Ankara ve Sevr Antlaşması
    Türkiye Lozan ve Ankara kartını Uluslararası topluma ve Kürtlere gösterirken, Sevr antlaşmasından neden söz etmez? İşte, Lozan, Ankara...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ