Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 6,26 / Satış: 6,29
€ EURO → Alış: 7,37 / Satış: 7,40

Devletin Türkleştirme Politikasında : Muş-Varto Örneği

Devletin Türkleştirme Politikasında : Muş-Varto Örneği
  • 02.12.2015
  • 10.918 kez okundu

 

varto1

Bilal Ata Aktaş Istanbul Universitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler

bilal.ata.aktas@hotmail.com

1950’li yıllarda Muş’ta demokrasinin sesi mottosuyla efkârı, ikbal-i vatanolan Muş Altınova adlı bir gazete yayımlanır. Demokrat Parti’yle sıkı bağları olan bu 4 sayfalık günlük siyasi olunup şimdilik pazardan maada günaşırı çıkan gazete, bir nevi partinin propaganda görevini üstlenir. Yazı İşleri Müdürü Veyis Kafkas, sahibi ise İhsan Sabuncuoğlu’dur. Gazetenin kurucusu Vahdettin Sabuncuoğlu, 1946 senesinde Demokrat Parti’nin 21. teşkilatını Muş’ta kurar ve şubat 1955’e kadar partinin çeşitli kademelerinde görev alır. Vahdettin Sabuncuoğlu, 1953 yılına gelindiğinde DP İdare Heyeti İkinci Başkanı -Zafer Çağlayan’ın babası- M. Salih Çağlayan’ın Ankara’ya taşınmasından ötürü boşalan koltuğu devralır. (Zafer Çağlayan 10 Kasım 1957’de Muş’ta doğar).

Gazete, dönemin diğer basın-yayın organları gibi halkı eğitme görevini üstlenir. Arka sayfada sürekli yinelenen katı didaktik söylemler, Kızılay’a üye toplama ısrarı, mehmetçik övgüleri, yerli yersiz ‘vatan-millet-sakarya’ çıkışları ve halka adâb-ı muaşeret telkin eden köşe yazıları ilk bakışta göze çarpan unsurlar.

Muşlu Kürtler de gazete vasıtasıyla Cumhuriyet’in Türkleştirme ve lâikleştirme, daha doğrusu kontrollü Müslümanlaştırma (içki-kumar ekseni) politikasından payına düşeni alır. CHP’nin Türkleştirme ve muasırlaştırma politikası için çatı işlevi gören Halkevleri, iktidar Demokrat Parti’ye geçince yerini Türk Ocakları’na bırakır.

Mesela, 20 Ekim 1958 tarihli 859. sayısı hariç, gazetenin 1958 baskılarının hiçbirinde Kürt kelimesi geçmez. (Buradaki Kürtlerden kasıt Iraklı Kürtler, yoksa Türkiye’de Kürt olmadığını zaten biliyoruz).

20 Ekim 1958 Pazartesi günü ilk sayfadan verilen haberin başlığı şöyledir Nasır Kürtleri Kışkırtıyor
Haberin içeriğinde ise şöyle yazıyor Birleşik Arap Cumhuriyeti Başkanı Albay Nasır, Iraklı Kürtleri kışkırtmaya devam etmekte ve burada yaşayan Kürtlere müstakil Kürdistan Cumhuriyeti’ni kurmaya yardım vaadinde bulunmaktadır.

 

varto2

Gazetede ilgi çekici bir diğer nokta ise, sürekli Varto’nun bir Türk kasabası olduğundan bahsedilmesidir. Buradan anlaşılıyor ki Varto o zamanlarda da rahat durmuyordu. Parmak, neresi en çok acıyorsa oraya bastırılır hesabı.

Örneğin, gazetenin 754-756. sayılarında Muş’un en eski okullarından Yavuz Sultan Selim İlköğretim Okulu’nda görevli Tekin Aktaş imzalı Varto Kasabası ve Adı isimli bir yazı dizisi yayımlanır. Sözkonusu yazıdan birkaç pasaj

Varto kasabasının da diğer doğu illeri gibi kuruluşundan beri Türk’ün öz yurdu ve toprağı olduğunu söyleyebiliriz… (07 Ocak 1958)

Varto adının pek eski bir isim olduğunu ve Orarto’dan ayrılarak Varto şekline girdiğini… Orarto’nun küçük bir lisan değişikliği ile Varto şekline girdiği ve Varto şeklinde konuşulduğu bir hakikattir… (10 Ocak 1958)

Kasabanın asıl adı Gümgüm’dür. Gümgüm adının son çağlarda Selçuklular tarafından takıldığı rivayet edilir. Halk arasında dolaşan rivayete göre, MS. 786 yılında Hazer Türkleri tarafından Varto havalisi Ermeni ve Romanlılardan alınmış ve bu çağdan sonra buraya Oğuz beylikleri dolmuş, Varto ve Bingöl dağlarının arası çadırlarla donatılmıştır. Kasaba, atların kişnemesi ve Türk ordusunun gürültüsünden gümlemiş ve buna izafeten kasabaya gümgüm denilmiştir. (12 Ocak 1958)

Varto adının takımı hakkında halk arasında dolaşan diğer rivayete göre de Selçuklu hükümdarı Alparslan 1071 tarihinde Bizans İmparatoru 4. Romen Diojen’i mağlup ve esir ettikten sonra Malazgirt ve Varto bölgesine sayısız Türk aşireti dolmuştur. Buraya gelen halk avcılığa meraklı olduğundan, Varto mıntıkasında bulunan Toy kuşlarını avlamışlar ve bu yüzden de kasabaya Toy var manasına gelen Vartoy demişlerdir. (10 Ocak 1958)

Gazetenin Adı Muş Altınova

Tesis Tarihi 1 Ocak 1953

İdare Hanesi Yukarı çarşı pazar yeri karşısı, no 2

Telefon No 24

Mutkili Xelîl Xeyalî’nin Fotoğrafları
  Saîd-î Kurdî kendisi için ‘Milli Onurumuz’ demiştir. Jîn dergisinde yazılar yazan Xelîl Xeyalî 1900-1920 Kürd örgütlenmeleri arasında yer aldı....
Bitlis’e tütün ne zaman geldi?
Tütün denince akla hep Bitlis tütünü ve sigarası gelir. Peki tütün köken olarak hangi coğrafyaya aitti? Kaçıncı yüzyılda Osmanlı’ya ve...
Tarihimizden Bir Portre: Mela Selim Efendi
Hizan şeyhlerinden biri olan Mela Selim Efendi***, yaşadığı döneme göre oldukça bilgili ve gelişkin biri olduğundan Hizan şeyhi Sebgetullah Hizanî’nin...
1913’ün Bitlis valisi ve Hizanlı Şeyh Seyyid Ali
Bu anlatım, 1908-9 yılları arası, Bitlis ve Van’da Britanya Konsolos Yardımcısı olarak görev yapmış Arshak Safrastian’ın, 1948 yılında yayımladığı ‘Kurds...
Bîblîyografyaya Kirmanckî [Zazakî]  1963-2017 weşanîyaye
  Bîblîyografyaya Kirmanckî I1963-2017I ke hetê Mutlu Canî ra sey xebata tezê masterî amebî amadekerdiş, hetê weşanxaneyê Vateyî ra...
“ZAZA” ADININ KAYNAĞI HAKKINDA BİRKAÇ NOT
Bir Kürt toplumsal grubu olan Zazalarla ilgili yazılan yazıların kimisinde sırf mülahaza olsun diye neredeyse içinde “z” harfinin geçtiği her...
Ahlat’ın 1046’daki Kürd hükümdarı ve Nasır-i Hüsrev’in Bitlis ziyareti
İran ve İslam dünyası edebiyatı içerisinde önemli bir yere sahip olan Nasır-i Hüsrev, 1045 yılında çıktığı yedi yıllık seyahati sırasında...
“ŞÊX EVDIREHÎM ASLA TESLİM OLMAZ!”
  Ben 1929 yılının onbirinci ayında, Pali’nın (Palu’nun) Xoşmat köyünde doğmuşum. Xoşmat, esasen eski bir Ermeni köyüdür. Orada çok arazi...
Bitlis kralının başının kesilmesi ve Prenses Gülşenraz
Üzerinde Fransızca olarak ’bakın Bitlis kralının başını kesip bu sepet içerisinde size getirdim’ yazısı olan bu gravür için, daha önceki...
Bitlis nire Albanya nire?
1911 28 Eylülünde İtalyan-Osmanlı harbi başladı, 1912 8 Ekiminde küçük Karadağ krallığının Osmanlı devletine savaş ilan etmesiyle sona erdi. Bir...
Kızıl Meydan’ın sosyalist dengbeji: Sûsika Simo
Ayağındaki prangaları kopardı, sesini tüm Sovyet ülkesine duyurdu, Lenin’e yazdığı kılamlarla anıldı. İyi ki vardı, iyi ki yaşadı…   Elvan...
Tavernier 1660’larda Bitlis ve Tatvan’dan geçerken
‘Bitlis beyi ülkenin en güçlüsü. Diğer beyler ya Osmanlı Padişahı’na yada İran Şahı’na bağlı olup biat ederken, Bitlis Beyi kimseye biat...
Kayıp Kürt kolonileri – Mısır, Ürdün, Lübnan, Filistin ve Yemen Kürtleri
      Kayıp Kürt kolonileri Ortadoğu’daki Arap devletlerinde yaşayan Kürtler’in tarihi, yayılmanın efsanevi Kürt Sultan Selahaddin Eyyubi döneminde başladığını...
27 Temmuz 1655, Bitlis şehrine saldırı ve Abdal Han
‘Bitlis Kalesi’nin Osmanlı ile ne alakası ola. Bu kale Osmanlı kalesi olsa içinde Osmanlı kulu olurdu. Biz Osmanoğlu’nun kulu değil,...
Cuinet’in 1889 tarihli Bitlis Vilayeti raporu
Bu çeviri, Fransız araştırmacı yazar Vital Cuinet’in 1889 yılında Bitlis Vilayeti hakkında tuttuğu Fransızca raporun Türkçe’ye çevirisidir. Cuinet’in 1894 yılında yayımladığı...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ