Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 8,38 / Satış: 8,41
€ EURO → Alış: 9,96 / Satış: 10,00

Devletin Türkleştirme Politikasında : Muş-Varto Örneği

Devletin Türkleştirme Politikasında : Muş-Varto Örneği
  • 02.12.2015

 

varto1

Bilal Ata Aktaş Istanbul Universitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler

bilal.ata.aktas@hotmail.com

1950’li yıllarda Muş’ta demokrasinin sesi mottosuyla efkârı, ikbal-i vatanolan Muş Altınova adlı bir gazete yayımlanır. Demokrat Parti’yle sıkı bağları olan bu 4 sayfalık günlük siyasi olunup şimdilik pazardan maada günaşırı çıkan gazete, bir nevi partinin propaganda görevini üstlenir. Yazı İşleri Müdürü Veyis Kafkas, sahibi ise İhsan Sabuncuoğlu’dur. Gazetenin kurucusu Vahdettin Sabuncuoğlu, 1946 senesinde Demokrat Parti’nin 21. teşkilatını Muş’ta kurar ve şubat 1955’e kadar partinin çeşitli kademelerinde görev alır. Vahdettin Sabuncuoğlu, 1953 yılına gelindiğinde DP İdare Heyeti İkinci Başkanı -Zafer Çağlayan’ın babası- M. Salih Çağlayan’ın Ankara’ya taşınmasından ötürü boşalan koltuğu devralır. (Zafer Çağlayan 10 Kasım 1957’de Muş’ta doğar).

Gazete, dönemin diğer basın-yayın organları gibi halkı eğitme görevini üstlenir. Arka sayfada sürekli yinelenen katı didaktik söylemler, Kızılay’a üye toplama ısrarı, mehmetçik övgüleri, yerli yersiz ‘vatan-millet-sakarya’ çıkışları ve halka adâb-ı muaşeret telkin eden köşe yazıları ilk bakışta göze çarpan unsurlar.

Muşlu Kürtler de gazete vasıtasıyla Cumhuriyet’in Türkleştirme ve lâikleştirme, daha doğrusu kontrollü Müslümanlaştırma (içki-kumar ekseni) politikasından payına düşeni alır. CHP’nin Türkleştirme ve muasırlaştırma politikası için çatı işlevi gören Halkevleri, iktidar Demokrat Parti’ye geçince yerini Türk Ocakları’na bırakır.

Mesela, 20 Ekim 1958 tarihli 859. sayısı hariç, gazetenin 1958 baskılarının hiçbirinde Kürt kelimesi geçmez. (Buradaki Kürtlerden kasıt Iraklı Kürtler, yoksa Türkiye’de Kürt olmadığını zaten biliyoruz).

20 Ekim 1958 Pazartesi günü ilk sayfadan verilen haberin başlığı şöyledir Nasır Kürtleri Kışkırtıyor
Haberin içeriğinde ise şöyle yazıyor Birleşik Arap Cumhuriyeti Başkanı Albay Nasır, Iraklı Kürtleri kışkırtmaya devam etmekte ve burada yaşayan Kürtlere müstakil Kürdistan Cumhuriyeti’ni kurmaya yardım vaadinde bulunmaktadır.

 

varto2

Gazetede ilgi çekici bir diğer nokta ise, sürekli Varto’nun bir Türk kasabası olduğundan bahsedilmesidir. Buradan anlaşılıyor ki Varto o zamanlarda da rahat durmuyordu. Parmak, neresi en çok acıyorsa oraya bastırılır hesabı.

Örneğin, gazetenin 754-756. sayılarında Muş’un en eski okullarından Yavuz Sultan Selim İlköğretim Okulu’nda görevli Tekin Aktaş imzalı Varto Kasabası ve Adı isimli bir yazı dizisi yayımlanır. Sözkonusu yazıdan birkaç pasaj

Varto kasabasının da diğer doğu illeri gibi kuruluşundan beri Türk’ün öz yurdu ve toprağı olduğunu söyleyebiliriz… (07 Ocak 1958)

Varto adının pek eski bir isim olduğunu ve Orarto’dan ayrılarak Varto şekline girdiğini… Orarto’nun küçük bir lisan değişikliği ile Varto şekline girdiği ve Varto şeklinde konuşulduğu bir hakikattir… (10 Ocak 1958)

Kasabanın asıl adı Gümgüm’dür. Gümgüm adının son çağlarda Selçuklular tarafından takıldığı rivayet edilir. Halk arasında dolaşan rivayete göre, MS. 786 yılında Hazer Türkleri tarafından Varto havalisi Ermeni ve Romanlılardan alınmış ve bu çağdan sonra buraya Oğuz beylikleri dolmuş, Varto ve Bingöl dağlarının arası çadırlarla donatılmıştır. Kasaba, atların kişnemesi ve Türk ordusunun gürültüsünden gümlemiş ve buna izafeten kasabaya gümgüm denilmiştir. (12 Ocak 1958)

Varto adının takımı hakkında halk arasında dolaşan diğer rivayete göre de Selçuklu hükümdarı Alparslan 1071 tarihinde Bizans İmparatoru 4. Romen Diojen’i mağlup ve esir ettikten sonra Malazgirt ve Varto bölgesine sayısız Türk aşireti dolmuştur. Buraya gelen halk avcılığa meraklı olduğundan, Varto mıntıkasında bulunan Toy kuşlarını avlamışlar ve bu yüzden de kasabaya Toy var manasına gelen Vartoy demişlerdir. (10 Ocak 1958)

Gazetenin Adı Muş Altınova

Tesis Tarihi 1 Ocak 1953

İdare Hanesi Yukarı çarşı pazar yeri karşısı, no 2

Telefon No 24

İtalya’da yazılan 1829 tarihli Bitlis Sultanı ve Köle Kız adlı eser
Özellikle 1600 – 1800 yılları arasında, Şark’a ait masallardan ve o diyarda vuku bulmuş hadiselerden esinlenerek yarı kurgu – yarı...
‘’İlk Gece Hakkı’’ Dolayımında Tarih Yazımı, Yöntem ve Kaynakların Kullanımı: Taner Akçam’a Cevap
  Bilindiği üzere tarih yazımının kendine has bir metodolojisi vardır. Tarihin ideolojik/sübjektif, özcü, kısmi ve çarpık bir vaziyet almaması için...
Taner Akçam’ın İddiaları ve Tarihi Gerçekler
Tarihi olay ve olgular bir değerlendirmeye tabi tutulacaksa, bu değerlendirmenin ilk şartı, olay veya olguların yaşandığı dönemin koşulları ve özelliklerinin...
Taner Akçam’ın Suçlamalarına Cevabımızdır
Bilindiği üzere Prof. Taner Akçam’ın 20 Nisan 2021 tarihinde Gazete Duvar’a verdiği röportajda sarf ettiği  “19. yüzyıl feodal toplumunda örneğin...
Ermeni Sorunu ve Kürdler
Tarih çalışmalarında birincil kaynaklar büyük bir önem taşır. Bu kaynakların başlıcaları; gazeteler, filmler, fotoğraflar, el yazmaları, nüfus sayımları, tapu kayıtları,...
Tarih Kayıt Cetveliyse Sosyoloji Bunun Toplum Vicdanındaki Karşılığıdır
Tarih bilimi toplumlarla ilgili verileri ortaya koyarken belgesel nitelikteki kırıntıları bir araya getirerek toplumlar hakkında genellemeler yapmaktadır. Sosyoloji bilimi ise...
‘Kuyruklu Kürt’ aşağılaması tutmadı, ‘ilk gece hakkı’ genellemesi deneyelim
‘Öküz düşünce bıçak çeken çok olurmuş’ diye bir söz vardır. Zayıf, savunmasız ve güçsüz duruma düşüldüğü taktirde, o anki durumunuzdan...
Tarihçi Taner Akçam’a Tepki
  Tarihçi Taner Akçam’ın ”19. yüzyıl feodal toplumunda örneğin Kürt bölgelerinde Kürt ağaları, evlenen Ermenilerin ilk gece hakkına sahiplerdi.” ifadelerine...
Kürtler Savaşçı ve Özgürlüklerini Seven Bir Milettir
Babil harabeleri, muazzam boyutları ile yolcuyu etkiliyor; binalar, duvarlar veya kapılar olduğu için değil, ama bir zamanlar bir binanın bulunduğu...
Endülüs’ün Emevi Abdurrahman’ı bilinirken, Bitlis Beyliği’nin Kürd Abdal Han’ı hiç bilinmez
İsimlerini çeşitli nedenlerden dolayı tarihe yazdırmış ünlü hükümdarlar vardır. Kimi cesareti, kurnazlığı, ele geçirdiği topraklar ve savaşçılığı ile, kimi de...
Bitlis’te ateşler eşliğinde Xetire, Têrintêz ve Ayd-i Kurdî kutlanırdı
Kürdlerin çok zengin, köklü ve bir okadar da kadim sözlü anlatım geleneği vardır. Kah dengbej geleneği ile kah çîvanoklar anlatımları...
Kürt Tarihinde Newroz’un Yeri
Newroz Bayramı Kürt Ulusal Bayramları içerisinde önemli bir yere sahiptir. Newroz Bayramı üzerine bir çok kutlama ritüeli bulunmaktadır. Kürtler dışında...
Gökmeydan değil, Gog Meydan. Nam-ı diğer Çevgan Meydanı
Bitlis’in ünlü meydanları denilince, akıllara hemen Avel Meydan ve Gökmeydan gelir. Bazı yerlerde Gök Meydan şeklinde yazılsa da genellikle bitişik...
‘Mewlidê Kirdî’ adı üzerine
İnternet ortamında menşei belli olmayan birçok saçma dezenformasyon her gün dolaşıma giriyor. Elbette dikkate alınmamalı, ama kimi temel noktalarda cevap...
Ekim 1881- Kürd kumandanın top güllesi ile infazı
‘İnfazın gerçekleşeceği günden bir gün öncesi, ağzı havaya doğru kaldırılmış o büyük kalibreli demirden yapılma top meydana kurulmuştu. Şafağın sökmesiyle...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ