Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 6,04 / Satış: 6,06
€ EURO → Alış: 6,73 / Satış: 6,76

Devletin Türkleştirme Politikasında : Muş-Varto Örneği

Devletin Türkleştirme Politikasında : Muş-Varto Örneği
  • 02.12.2015

 

varto1

Bilal Ata Aktaş Istanbul Universitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler

bilal.ata.aktas@hotmail.com

1950’li yıllarda Muş’ta demokrasinin sesi mottosuyla efkârı, ikbal-i vatanolan Muş Altınova adlı bir gazete yayımlanır. Demokrat Parti’yle sıkı bağları olan bu 4 sayfalık günlük siyasi olunup şimdilik pazardan maada günaşırı çıkan gazete, bir nevi partinin propaganda görevini üstlenir. Yazı İşleri Müdürü Veyis Kafkas, sahibi ise İhsan Sabuncuoğlu’dur. Gazetenin kurucusu Vahdettin Sabuncuoğlu, 1946 senesinde Demokrat Parti’nin 21. teşkilatını Muş’ta kurar ve şubat 1955’e kadar partinin çeşitli kademelerinde görev alır. Vahdettin Sabuncuoğlu, 1953 yılına gelindiğinde DP İdare Heyeti İkinci Başkanı -Zafer Çağlayan’ın babası- M. Salih Çağlayan’ın Ankara’ya taşınmasından ötürü boşalan koltuğu devralır. (Zafer Çağlayan 10 Kasım 1957’de Muş’ta doğar).

Gazete, dönemin diğer basın-yayın organları gibi halkı eğitme görevini üstlenir. Arka sayfada sürekli yinelenen katı didaktik söylemler, Kızılay’a üye toplama ısrarı, mehmetçik övgüleri, yerli yersiz ‘vatan-millet-sakarya’ çıkışları ve halka adâb-ı muaşeret telkin eden köşe yazıları ilk bakışta göze çarpan unsurlar.

Muşlu Kürtler de gazete vasıtasıyla Cumhuriyet’in Türkleştirme ve lâikleştirme, daha doğrusu kontrollü Müslümanlaştırma (içki-kumar ekseni) politikasından payına düşeni alır. CHP’nin Türkleştirme ve muasırlaştırma politikası için çatı işlevi gören Halkevleri, iktidar Demokrat Parti’ye geçince yerini Türk Ocakları’na bırakır.

Mesela, 20 Ekim 1958 tarihli 859. sayısı hariç, gazetenin 1958 baskılarının hiçbirinde Kürt kelimesi geçmez. (Buradaki Kürtlerden kasıt Iraklı Kürtler, yoksa Türkiye’de Kürt olmadığını zaten biliyoruz).

20 Ekim 1958 Pazartesi günü ilk sayfadan verilen haberin başlığı şöyledir Nasır Kürtleri Kışkırtıyor
Haberin içeriğinde ise şöyle yazıyor Birleşik Arap Cumhuriyeti Başkanı Albay Nasır, Iraklı Kürtleri kışkırtmaya devam etmekte ve burada yaşayan Kürtlere müstakil Kürdistan Cumhuriyeti’ni kurmaya yardım vaadinde bulunmaktadır.

 

varto2

Gazetede ilgi çekici bir diğer nokta ise, sürekli Varto’nun bir Türk kasabası olduğundan bahsedilmesidir. Buradan anlaşılıyor ki Varto o zamanlarda da rahat durmuyordu. Parmak, neresi en çok acıyorsa oraya bastırılır hesabı.

Örneğin, gazetenin 754-756. sayılarında Muş’un en eski okullarından Yavuz Sultan Selim İlköğretim Okulu’nda görevli Tekin Aktaş imzalı Varto Kasabası ve Adı isimli bir yazı dizisi yayımlanır. Sözkonusu yazıdan birkaç pasaj

Varto kasabasının da diğer doğu illeri gibi kuruluşundan beri Türk’ün öz yurdu ve toprağı olduğunu söyleyebiliriz… (07 Ocak 1958)

Varto adının pek eski bir isim olduğunu ve Orarto’dan ayrılarak Varto şekline girdiğini… Orarto’nun küçük bir lisan değişikliği ile Varto şekline girdiği ve Varto şeklinde konuşulduğu bir hakikattir… (10 Ocak 1958)

Kasabanın asıl adı Gümgüm’dür. Gümgüm adının son çağlarda Selçuklular tarafından takıldığı rivayet edilir. Halk arasında dolaşan rivayete göre, MS. 786 yılında Hazer Türkleri tarafından Varto havalisi Ermeni ve Romanlılardan alınmış ve bu çağdan sonra buraya Oğuz beylikleri dolmuş, Varto ve Bingöl dağlarının arası çadırlarla donatılmıştır. Kasaba, atların kişnemesi ve Türk ordusunun gürültüsünden gümlemiş ve buna izafeten kasabaya gümgüm denilmiştir. (12 Ocak 1958)

Varto adının takımı hakkında halk arasında dolaşan diğer rivayete göre de Selçuklu hükümdarı Alparslan 1071 tarihinde Bizans İmparatoru 4. Romen Diojen’i mağlup ve esir ettikten sonra Malazgirt ve Varto bölgesine sayısız Türk aşireti dolmuştur. Buraya gelen halk avcılığa meraklı olduğundan, Varto mıntıkasında bulunan Toy kuşlarını avlamışlar ve bu yüzden de kasabaya Toy var manasına gelen Vartoy demişlerdir. (10 Ocak 1958)

Gazetenin Adı Muş Altınova

Tesis Tarihi 1 Ocak 1953

İdare Hanesi Yukarı çarşı pazar yeri karşısı, no 2

Telefon No 24

Arnavutluk’un İskender Bey’i, Bitlis’in Şerif Bey’i
Arnavutluk’un başkenti Tiran’ı ziyaretimde, havanın yağmurlu olmasını fırsat bilerek Milli Kütüphane olan Biblioteka Kombëtare binasını ziyaret ettim. Hem arşivlerini incelemek hem...
Bitlisli Kürd Zaro Ağa da 1931 yılında Liverpool’da futbol oynadı
İngiliz futbol takımı Liverpool’un Barselona futbol takımını dün akşam Liverpool Anfield stadyumunda 4-0 yenmesi ile biten o tarihi maç, dünyanın...
1914 Tarihli Bitlis İsyanının Osmanlı Arşiv Belgelerindeki Yansımaları – Cezalar, Mükâfatlar
1914 yılının ilk aylarında İttihat ve Terakki yönetimine karşı Bitlis’te bir isyan meydana gelmişti. Ayaklanmanın liderleri, Hizan bölgesinin tanınmış dini...
Kürt Şarkılarında Ermeni Dostluğu / Gülizar’ın Feryadı
Kürt ve Ermeni ilişkileri tarihinde dikkat çeken önemli olaylardan birisi de 1889 yılında Ermeni kızı Gülizar’ın Kürt aşiret lideri Hacı...
Nivîskarno! Zarokên Me Heyf in
Ji ber ku min çîrokeke zarokan a sosret xwend, mecbûr mam ku vê gotarê binivîsim. Lewra zarokên me heyf in,...
Malazgirt savaşı ve Kürtler
Bu Savaş, Türklere Anadolu’nun kapılarını açmak için değil, amacı Malazgirt ve Ahlat’tan Rey ve Hemedan’a kadar olan İslam topraklarını ele...
1510’ların Bitlis’ini, Van Gölü çevresini ve Van’ı anlatan İtalyan tüccar
İtalyan bir tüccarın 16. yüzyılda kaleme aldığı anlatımından, kendisinin 1507 yılında Şah İsmail’in ordusu ile birlikte Erzincan’a geldiğini öğreniyoruz. Kırk...
Bitlis’in tarihi mahalleleri ve yerli aileleri
’Bu şehrin büyüleyiciliğini dün akşam vadiden geçerken hissetmiştim, ancak bu sabah gördüklerimden sonra, buranın yapısı ve konumlandırılması itibari ile Batı...
Şerefxanê Bedlîsî – Yaşamı ve Eserleri
Şerefxanê Bedlîsî, 25 Şubat 1543 yılında Mir Şemseddin’in oğlu olarak İran’ın Kerehrud şehrinde dünyaya geldi. Çocukluk yılları Safevi devletinde geçti....
Selahaddin Eyyubi’nin kendi kaleminden Kürdler ve hayatı
İskenderiye Kütüphanesinde bulunan Selahattin Eyyubi’nin el yazması günlüğü, Fransız kadın yazar Genevieve Chauvel tarafından romanlaştırılmış. Mısır, Suriye, Yemen ve Filistin...
Bitlis’te konuşulan dillerin tarihçesi, inkar ve asimilasyon
Bir çok kavim ve medeniyete ev sahipliği yapmış olan Bitlis, hem mimari hem de kültürel olarak muazzam bir geçmişe sahiptir....
Antik Çağ’da Kürdler
Kürtler, Ortadoğu’nun en eski halklarından olup Toros dağlarından Zagros dağlarına kadar uzanan coğrafyada yaşayan ve Hint-avrupa dil grubuna ait bir...
Seyyahların gözüyle  Bitlis ahalisi ve giyim kuşamları, 1600 -1900
‘Bitlis çarşısının üzeri örgülü hasır halılar ve kuru dallarla örtülmüş dar sokaklardan oluşmakta. Tezgahlar çok zengin meyve ve sebze çeşitleri...
Bitlis’in Deliklitaş’ı
’Bu Delikli Taş aynı zamanda bir pınardır’ diye yazmıştır Şerefxanê Bedlîs-î Farsça olarak Bitlis’te kaleme aldığı ve 1597 yılında tamamladığı...
Şerefxanê Bedlîsî ve Osmanlı Padişahı III.Murad minyatürü
Bitlis’in Kürt Hükümdarı Şerefxanê Bedlîsî (sağda ayakta) ve Osmanlı Padişahı III.Murad’ı gösteren minyatür.   ‪Şerefxanê Bedlîsî’nin babası Mir Şemseddin, Osmanlı’yla...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ