Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 7,75 / Satış: 7,78
€ EURO → Alış: 9,02 / Satış: 9,06

Mustafa Barzani Önderliğindeki Tarihi 1961 Ayaklanması

Mustafa Barzani Önderliğindeki Tarihi 1961 Ayaklanması
  • 06.12.2015

Fransız ina.fr sitesinde 2 Kasım 1962 tarihli 11 dakikalık Kürt İsyanı başlıklı bir tarihi-belgesel yayınlandı.

Fransız gazeteciler Roger Louis ile Jacques Sallebert tarafından hazırlanan belgeselde Molla Mustafa Barzani ve Emir Bedirxan ile gerçekleştirilen röportajlar bulunuyor.

 

 

 

 

Kısa süreli bir yaşama sahip olan Mahabad Kürt Cumhuriyeti Genelkurmay Başkanlığı görevini de üstlenen Kürt General Molla Mustafa Barzani’nin Irak’ta General Abdülkerim Kasım rejimine karşı yürüttüğü destansı mücadelenin ele alındığı görsel belgesel’in tercümesi Mehtap Aslan tarafından yapıldı ve Nerinaazad’a ulaştırıldı.

Gerilla faaliyetleri içindeki Kürtler kimlerdir?

Nedir? İsteseniz de gidemeyeceğiniz bir ülkedir, Irak Kürdistan’ı. Ama eğer sınırları kaçakçı olarak geçmek sizi korkutmuyorsa, eğer Ortadoğu’nun problemleri hakkında iyi bilgileriniz varsa, eğer arkadaşlarınızın arasında Kürt varsa ve eğer bu gezi sırasında hayatinizi sürekli riske atmayı kabul ediyorsanız iste o zaman bu görüntüleri elde edebilirsiniz.

Bu görüntüler çok tanınmayan ama gerçek olan bir savaşı, binlerce ölümü, hava bombardımanları yüzünden yaşamını kaybeden binlerce sivili, binlerce asker ölümünü, binlerce yaralıyı, binlerce mahkumu ve yanan köyleri görüntülüyor…

Her şey Irak’a 1958’de yerleşen general Qasem rejimine karşı, 10 Eylül 1961’de Molla Mustafa Barzani’nin önderliğindeki Kürt halkının bir bölümünün isyanıyla başladı.

Kürtler, Fransız ordusuna karsı savaşan Cezayir’deki FLN’den esinlenerek, eylem yöntemi olarak gerilla mücadelesini seçtiler. (01:28)

 

Ama buradaki savaş bir Arap ülkesinde, bir Arap ordusuna karşı, Ortadoğu bölgesinde Irak’ta, hassas bir dengenin hakim olduğu petrolün saltanatı altındaki bir bölgede gerçekleşti. (01:40)

Gerilla kıyafetleri içinde ilk defa gördüğünüz bu Kürtler kimlerdir? (01:57)

* Emir Bedirxan: Irak’ta self-determinasyon hakkı için savaşıyoruz.

Jaques Sallebert, New York’ta Birleşmiş Milletler önünde Irak Kurdistanı’nı savunmaya gelen Emir Bedirxan ile görüştü. Emir Bedirxan, New York’ta olmadığı zaman Paris’te bulunan INALCO’da  Kürt dil öğretmenliği yapıyor. (02: 14)

Emir Bedirxan ile Fransız gazeteci Jaques Sallebert’in röportaj4

J.S: Kürdistan’ın coğrafi gerçekliği var mıdır?

E.B: Elbette, Kürdistan coğrafi, etnik, dilbilimsel ve tarihsel olarak vardır.

J.S: Kürdistan daha önce özgür ve bağımsız olarak var oldu mu?

E.B: 1947’ye kadar Kürdistan prenslik ile özgür veya yarı-bağımsızdı.

J.S: Toplam nüfusu nedir?

E.B: Kürdistan’da yaklaşık olarak 12 milyon insan yaşıyor.

J.S: Toplum nasıl organize edilmiş?

E.B: Böyle organize edilmişlerdir… Dünyadaki diğer her bölge gibi şehirler büyük veya küçük, köyler ve bizim ayrıyeten klanlarımız da vardır.(03:10)

J.S: Peki Kürdistan’ın zenginliği? Zengin bir ülke midir? Toplum komsularının aç gözlüğüne mi maruz, yoksa fakir bir ülke midir?

B.E: Aşırı derecede zengin bir ülkedir, siz de çok iyi biliyorsunuz ki “Irağın petrolleri” Kürdistan’da bulunuyor. Ve ayrıyeten çok zengin demir madenleri, bakır, doğal gaz ve kükürtsüz yani sömürümü/ kullanımı çok kolay. Ve başka daha çok doğal kaynaklar vardır.

J.S: Sizin de bildiğiniz gibi Avrupa’da Kürtleri Sovyetlerle birlikte, onların desteğiyle hareket etmekle ve onlara yakın olmakla suçluyoruz, bu doğru mudur?

E.B: Ama sizde iyi hatırlıyorsunuz ki, isyan başladığı zaman 16 Eylül 1961, Irak devletinin başkanı kendisi iddia etti ve dedi ki “bu isyan emperyalistlerin işidir” yani özellikle Amerika’nın ve de İngiltere’nin. Ve ayrıca Kürt halkının bağımsızlığı ve özgürlüğü için olan mücadeleleri tarihi yönden 1948’den beridir. Ve o zaman gerçekten de sanırım Marksizm halen yoktu.

J.S: Şu an sadece Irak Kürdistan’ından bahsediyorsunuz. Yani Türkiye Kürdistan’ından, Suriye Kürdistan’ından farklılaştırıyorsunuz. Bu demek oluyor ki şu an özellikle Irak devleti tarafından acı çektiriliyorsunuz.

E.B: Söyle ki, şu anda yani yaklaşık 1 yıldan fazladır Irak’da mücadele veriyoruz kendi self-determinasyonumuz için (yani bağımsızlık) o zaman tabi ki de biz tüm çabalarımızı oraya yoğunlaştırmalıyız, yani Irak’ta ki Kürt sorununa.

(04:40 röportaj sonu)

* Irak Ordusuna karsı olan savaş

Mustafa Barzani Önderliğindeki 1961 Kürt İsyanı BelgeseliBu çabalar Kürt halkına çok pahalıya patladı. İşte kanıtları:

Griye boyanmış bölgeler kontrole hakim olan bölgelerdir,  Musul, Irak “petrol başkenti”onların eylem alanlarına uzak olmadığını söylemek için daha fazla detaylı/net bakmaya gerek yoktur (apaçık ortadadır).

(04 :55) Kürtler yarı göçebedir, biz onlardan daha milattan ikibin yıl önce bahsediyorduk. Büyük  Alexandre ile Darius III’ün onlarla davası vardı.   Onlar temiz/saf bir dil kullanıyorlar ve ilginç olan da şu ki bazı kelimeler İngilizceye çok yakın.

(05:10) Onlar savaşçıdır ve halen bugün büyük olasılıkla Ortadoğu’nun en iyi savaşçılarıdır. Onlar otonomi istiyorlar ve buna ulaşmak için tüm şeylere katlanmaya/ ödemeye hazırlar. Su an-1962- o fiyat başında General Kasım ile ırak ordusuna karsı savaşıdır.

(05:30) 20 yıldan fazladır şefleri General Barzani Kürt otonomisinin motoru oldu. Ruslar onları 1645’de kullandı, daha sonra eylemleri dünyada yankılandığı dönem uluslararası politikasını ilgilendirdiği için general adlandırdı, onlara gerilla tekniklerini öğretti ve daha sonra bu teknikler faydalı bir şekilde kullanıldı.

(05 :50) Paradoksal olan su ki, bu savaşta Barzani başarıyla Rusya’da öğrendiği teknikleri Rus donatımlı bir orduya karşı kullandı.

Bu donatıma rağmen General Kasımordusu Kürtleri kontrol edemedi. Halbuki Kürtler basit bir prensiple başlamıştı: Silahımız yoksa düşmandan alırız. Ve yaptıkları şeydi, burada bu askeri fort da sürekli kuşatmayla sonunda ellerine duştu. Alınan silahlar ile işgal etmediler, başka pozisyonların fethine başladılar.

(06:32) Tüm taktikleri dağ başında oturup Kasım ordusunun hareketlerini izlemek, ve ordunun gevşediği zamandan faydalanıp müdahale etmek. Eylemlerini koordine edebilmek için artık ellerinde radyo bağlantıları var, radyo verilerini düşmandan alıyorlar.

(06:54) Dağlarda kendi evlerindeler ve bu çok iyi belli/tezahür ediliyor, tanık bu yüksek subay bi kaç ev islerini yapıyor.

(07:13) Kürtlerin müdahaleleri her zaman bir yıldırım gibi mükemmel ve etkili oldu.

(07:15) Kasım’ın uçakları, tankları, ağır modern silahları hiç bir şey yapamaz hareketli ve kontrol edilemez bir düşmana karsı.

(07:22) Kazanacaklarını bildikleri yerlere kuvvetli bir şekilde saldırıyorlar ve sadece o bölgeyi.

(07:44) Ve Aslında kazanıyordular, mahkum subaylarla sohbet ettikten sonra, erbaşları soruşturduktan sonra, formu korumak için askerleri çalıştırdıktan sonra Kürtler aralarından bazılarını onlarla savaşmaları icin ikna etmeye çalıştılar ve sonra diğerlerini serbest bıraktılar.

(08:10) Çünkü onları ilgilendiren şey, her zaman ve her şeyden önce silahlardı. Yarın düzenli orduya karşı kullanacakları, o ki hiç kimsenin onlara sağlamadığı, ne Batınin ne de Doğunun.

(08:40) Bugüne kadar Kasım, aldığı bölgeleri işgal etmeyen bir düşmana karşı sert yanıt veremedi.

(08:48) Ama elinde tuttuğu bölgelere saldırı tanklarıyla veya nöbetçilerle bile girseydi bu kadar iyi tutamazdı elinde.

(08:50) Kasım’ınordusunun halen var olduğu Kudastan şehirleri adeta birer mahkum, etrafında Kürtler yasa yapıyorlar, mühimmat ve yaşam stoklarını Kürtlerden izinsiz yapabiliyorlar. Bu durum Doğu’nun her bölgesinde savurganlık ile suçlanırdı.

(09:10) Kürtler bölgeleri işgal etmeyi reddediyor, Kasım’ın uçak saldırılarına karşı savunmasız, onlara hiç sormadan tüm dış ilişkilerini kesti.

(09:20) Ve böylece askeri yenilgiye uğramadan Kasım’ın 12 bin askeri esir oldu. Öyleyse… öyleyse tartışıyoruz, Kürt şefi ile ulusal ordu temsilcisi arasında şehre en iyi şekilde hizmet amacıyla, Lakin savaşın kaderinden ödün vermeden.

(09:40) Bu tartışma oyunu Kürtlere silahlarla yaptıkları taktikleri insanlara karşı da kullanmasını sağladı.

(09:49) gereken insanları karşılarında da buldular, yani savaştıkları kişiler de buldular. İnce bir oyun, kesinlikle ama etkili.

(09:50) Etrafları çevrili halde, günlük konferanslara boyun eğerek düşmanının elini sıkmak… Ne zamana kadar Kasım’ın asker memurları bu oyunu tutabilirler,..

General Barzani ile olan röportaj

(10:14) Onlar tabiki de psikolojik açıdan güçsüz bir durumdalar

(10:16) Eninde sonunda, düşmanın etrafını çeviren ve ya çevrilen herkes kendini yardım çağrısında bulduğu bir durum ortasında buluyor, nerden gelirse gelsin, ve nerden gelir?

(10:28) Çok zor şartlarda toplanmış, General Barzani’yle olan röportaj bizi belki biraz aydınlatır.

(10:35) General Barzani: “Ben ne Doğu’yu tutuyorum ne de Batı’yı” diyor

(10:39)  “Ben bana yardım edene sadık olacak bir gücüm!”

(10:40) Adil bir mücadele icin”

(10:45) sadik tabi ki de ama kime sadık?

(10:47) Küba, Berlin, Çin ve Hintlilerden sonra belki de Ortadoğu’da yenilik olur,

LN : “Front de Libération Nationale” yani Cezayirlilerin bağımsızlık savaşı dönemindeki ordunun adı “Ulusal KurtuluŞ Savaşı

INALCO : “Institut National des langues et civilisations orientales” yani Dogu medeniyetleri ve dilleri ulusal enstitüsü

Nerinaazad

160 yıl yaşamış Bitlisli Zaro Ağa ile Londra’da yapılmış bir röportaj ve bilinmeyenler
Hemşerim olan Mutkili Kürd Zaro Ağa hakkında yazılmış onlarca yerli ve yabancı arşive rastlamış ve bunların çoğunu da incelemişimdir. Birbirinden...
İsmail Beşikçi: Kürdler, Şehir, Şehirlileşme
  26-27 Mart 2016 tarihlerinde düzenlenen II. Uluslararası Bitlis Sempozyumu, Kürtler, Şehir, Şehirlileşme konusunu irdeliyor. Sempozyuma sunulan bildiriler kitaplaştırılmış.      ...
Kürt Kadınları Neşeli ve Güzeller Parlak Kıyafetler Giyerler
Bana doğru uzaktan bir kadın grubu geliyor. Şerefli renkleri ile onlar kürt kadınları. Kökleri kazmak ve yaprakları toplamakla meşguldürler. Benim...
1961 yılının Tatvan’ı ve Van Gölü
Bitlis ve ilçelerine dair arşiv taraması sırasında karşılaştığım ‘Tatvan’ adlı bir geminin izini sürmeye başladım. Daha önceleri 1950’li yılların arşivlerinde...
Bitlis ve ilçelerinin tarihini anlatıyorlar gözleri kapalı, vicdanları esir bir halde
Memleketim olan Bitlis ve ilçelerinin tarihine dair arşiv çalışmalarına başlamam on beş seneden fazla olmuştur. Aslında doğup büyüdüğüm Tatvan’a ve...
Bitlis Rojkili Huma Hatun ve Kürdlere ‘Abbasi’ Denilmesi
1655 yılında Bitlis, Van, Diyarbekir ve Mardin mıntıkaları da dahil olmak üzere, çok geniş bir coğrafyayı gezen Osmanlı’nın ünlü seyyahı...
Kadim Bir Kürd Aşireti: Zeydan
Zeydan isminin kökeninin, Kürdçedeki zeyî-dan yani arıcılıkdaki ‘oğul vermek, çoğalmak’ fiili gibi bir kökenden geldiği söylenir. Zeydan (Zeîdan, Zeydanlı, Zeydî...
Bitlis’in konuşma ve yazı dilindeki X, Q, Ê, W harflerinin kullanılması
Dillerin, lehçelerin ve şivelerin kendilerine özgü vurguları ve kullanım şekilleri vardır. Kâh yazılı kâh sözlü olarak, belirli bir yapıya sahiptir...
“Kürd’e fırsat verme Yârâb” sözde şiir uydurmadır – Murat Bardakçı
“Kürd’e fırsat verme Yârâb, dehre sultân olmasın” mısrası ile başlayan şiiri güya Yavuz Sultan Selim yazmış, Berbat bir şiir bozuntusunun...
Prof. Dr. Ludwig Paul: Zazalar Kürd, Zazakî Kürdî Bir Dildir
Ludwig Paul, Zazaların Kürd olduğunu ve Zazakînin Kürdî bir “dil” olduğunu, her dil bir millettir teorisinin doğru olmadığını, bir milletin...
Zazacılığı başlatan Ebubekir Pamukçu’ya dair – Roşan Lezgin yazdı
Zazacılığı başlatan Ebubekir Pamukçu’nun Türkçü şiirlerinden öteden beri sözedilirdi ama bu şiirlerin nerede yayınlandıkları konusunda kaynak gösterilmezdi.      ...
Yaşar Kemal 1951 Haziran’ında Kurtalan’dan Bitlis’e geçerken
1951 yılının Haziran ayında bir röportaj muhabiri olarak gelir Yaşar Kemal ve diğer gazeteci arkadaşları Bitlis’e. Daha doğrusu trenle Kurtalan’a...
En Fazla Ermeni Kurtaran Kürt; Müküslü Muhtıla Bey
En fazla Ermeni’yi ölümden, gazap ve katliamdan kurtaran Kürt bana göre Van’ın Müküs (Bahçesaray) kazasından olan Beylerin Beyi Muhtıla Bey’dir. 19....
Mark Sykes’ın 1900’lerin Başında Bitlis’i Ziyareti Ve Kürd Aşiretleri Listesi
1879 doğumlu İngiliz siyasetçi, ajan, diplomat, asker, yazar ve bir gezgin olan Mark Sykes özellikle Osmanlı – Kürd ve Arap...
”Zazaki” ile ”Zaza Dili” Ayrı Şeylerdir
  Resmi dilde oluşturulan tanım ve kavramlar, bir süre sonra halk tarafından benimsenip içselleştiriliyor. Örneğin, hatırlıyorum, “Anadol” dediğimizde, sadece şimdiki...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ