Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 6,26 / Satış: 6,29
€ EURO → Alış: 7,37 / Satış: 7,40

Kürtlerin İnançları ve Kimlik

Kürtlerin İnançları ve Kimlik
  • 09.12.2015
  • 25.625 kez okundu

Kürdistan coğrafyası büyük bir mozaiktir. Kürtler bir çok inanca sahip millettirler. Son zamanlarda Kürtlerin inançları üzerinden farklı ‘etnisite’ yaratmaya çalışan çevrelerin asıl dertleri Kürt ulusunu bir çok ulusa parçalamak ve Kürt ulusundan bir çok ulus yaratarak Kürt milletini kalıcı ve ebedi bir parçalanmaya götürmektir.

 

 

 

 

Dört parça Kurdistan’da yürütülen bu projelerin temelinde Kürtlerin ulus bilinçlerinin zayıf olduğu ve ulus bilinç meselesinin din-inanç düşüncesinden sonra gelmesi önemli bir faktör olarak görünüyor. Örneğin ”Alevi halkı”,”Ezidi halkı” demek Kürt ulusu üzerinden inşa edilen parçalanmayı hedeflemektedir. Bu iki örneğe çok sık rastladığınız için belirtiyoruz hemen hemen Kürtlerin sahip olduğu tüm inançlar üzerinden ‘halk’ kisvesi yaratılıyor. Kapsamlı ve derin bir konseptle yürütülen bu projeler kapsamında insanlar kendilerini Kürt yerine inançlarını kendilerine üst kimlik olarak görüyorlar. ”Ezidi Halkı”,”Alevi Halkı”,”Musevi Halkı” ”Sunni Halkı”,”Kakai Halkı”, ”Zerdüşt Halkı”, ”Hıristiyan halkı.” Kürtleri milli bütünden ayırıp inanç üzerinden parçalarsanız ortaya böyle bir tablo çıkar. İslam, bu açıdan daha yaygın olduğu için ”Ümmet” kavramı açısından ”Önce müslümanım” dedirtmiştir. Oysa, Kürtler gibi bu inanca sahip olan Araplar, Farslar,Türkler ”önce müslümanım” demezler kimliklerine hizmet eder bunu kırmızı çizgi olarak görürler. (Ortadoğu örneği). Şimdi popüler olarak bu proje Alevi Kürtler ve Ezidi Kürtler üzerinden sahneleniyor.

Zerdüştlük, Dünya’nın eski tek tanrılı dinlerinden biridir.

Bazı batılı bilim insanları Zerdüştlüğü dualist bir din olarak tanımlarlar. Bu dine inananlar beden öldükten sonra dirilip Ahura Mazda’nın huzuruna çıkacağına ve orada sorgulanacaklarına inanırlar. Yaklaşık 3.500 yıl önce Zerdüşt tarafından Doğu Kurdistan’da kurulmuştur. MÖ 600 ve MS 650 yılları arası Pers İmparatorluğu’nun resmî dini olmuştur. Günümüzde Zerdüştlüğe Dünya çapında inananların sayısının 190.000’den az olduğu tahmin edilmektedir. Kürdistan Bölgesi Diyanet İşleri Bakanlığı tarafından 1400 yıl aradan sonra ilk defa Kurdistan’ın Süleymaniye kentinde Zerdüşti merkezi açılmıştır. Dünya genelinde 190-200 bin civarında Zerdüşt’ün yaşadığı tahmin edilirken bu sayı Kurdistan’da çok marjinal düzeydedir.

Kürtlerin İslam İnancı;

Sünnilik ya da Ehl-i Sünnet, İslam dininin sünnet doktrinine dayalı, günümüzde Dünya üzerindeki iki büyük kolundan biri (diğeri Şiîlik) ve % 83’lük bir oran ile en büyük mensubunun bulunduğu mezhepler grubudur. Zaman zaman Sünni İslam veya Sünni mezhebi ifadesi de kullanılır. Sünni ekol kendi içerisinde günümüzde yaşayan iki inanç mezhebi, dört fıkıh mezhebini içermektedir. Kürtlerin önemli bir kısmı Doğu-Batı-Kuzey ve Güney’de yaşayanlar Sunni mezhebinin Şafii koluna bağlıdırlar. Şafiilik, İmam-ı Şafiî’nin kendi usulüne göre şer’i delillerden çıkardığı hükümlere ve gösterdiği yola Şafiî Mezhebi denir. Ehl-i sünnet itikadında olan müslümanlardan, âmellerini yani ibadet ve işlerini, bu mezhebin hükümlerine uyarak yapanlara Şafiî denir. Şafiîlik olarak da anılır. Şafiî mezhebi dört Sünni fıkıh mezhebinden birisidir.

Şiilik, Sunnilik gibi islam mezheplerinden birisidir. Şii İslâm ya da Şii mezhebi olarak adlandırıldığı da olur. Mensuplarına Şii veya çoğul olarak Şiâ denir. Şiilik sözcüğü, Câferîlik ile eş anlamlı olarak kullanılabilmektedir, hâlbuki Şiîlik veya Şiâ hilâfet veya imamet sorununda tarihsel olarak “Ali’ye yandaş olan kişiler” anlamına gelmektedir. Başlangıç dönemindeki bu ayrılık daha sonraki devirlerde kendi kavramsal-teolojik alt yapısını oluşturarak mezhepleşmiştir. Şii Kürtler Doğu ve Güney Kürdistan başta olmak üzere ABD ve Avrupa’da yaşarlar.

Kürtlerin Ezidi İnancı;

“Ezidi” kelimesinin bu dinin tanrısı olan Azda kelimesinden türetildiği iddia edilmektedir. Kürt dilinde “Tanrı” ismini karşılayan iki kelime mevcuttur: Bunlar “Ezda” ve “Xweda”‘dır. Ezda beni yaratan, veren ve var eden anlamlarına gelmektedir. Xweda ise kendiliğinden var olan anlamına gelmektedir.

Yezidiliğin önceki ilahî dinlerde anlatılan Düşmüş Melek’in yaratıcının buyruğuna rağmen insan karşısında eğilmeyip saygı göstermemesi, onun aslında ne kadar asil olduğunun tüm Evren’e ispâtıdır ve yaratıcı tarafından sınanmıştır. İşte bu sınavı başarı ile verip tüm insanlığın ve dünya işlerinin başına geçme hakkını kazanmış diye düşünülür. Ezidilerin bugün önemli bir kısmı Şengal bölgesinde yaşarlar. ( Savaştan önce) bir dönem Kuzey Kurdistan’da yaşayan Ezidiler şuan daha çok Güney Kürdistan, Ermenistan, Gürcistan, Suriye gibi ülkelerde yaşayan Ezidi toplulukları gittikçe azalma ve Avrupa’ya, daha çok da Almanya’ya göç etme eğilimindedirler. Suriye ve Irak’ta yaşanan savaştan ötürü Avrupa’ya Ezidi Kürtlerin göçleri sürüyor.

Kürtlerin Kakai İnancı; Yâresân

Yâresân, Ehl-i Hak; Çoğunlukla Güney ve Doğu Kurdistan’da yaygın olan, heterodoks bir Şiî inanışıdır. Musa el-Kâzım soyundan geldiği öne sürülen ve Hacı Bektaş-ı Veli ile özdeşleştirilen “Sultan İshak” tarafından Doğu Kurdistan’da 14. yüzyılın sonlarında Zerdüştlük inancından beslenerek kurulan, Kur’an-ı Kerîm’i ve Muhammed’in peygamberliğini kabul etmeyen, fakat Ali bin Ebu Talib’in Tanrılığı temeli üzerine dayanan, ve “Kelâm-ı Serencâm” adlı kitabı dînî öğretilerinin temeli olarak kabul eden inanç. Serencam Sultan İshak tarafından yazılmıştır. 200 sayfadır. Tamamı Hawrami lehçesinde şiir ve metinlerden oluşur. Hewrami lehçesinden oluştuğu için Serencam’ı anlamak çok zordur. Yâresân Kürtleri Güney ve Doğu Kurdistan’da yaşamlarını sürdürüyorlar. Doğu Kurdistan’da Gurani ve Kelhuri Kürtleri olmak üzere, Fars, Luri ve Azeri inanç mensupları da bulunmaktadır. Coğrafîk olarak en çok Kirmaşah,Sine,Hemedan,İlam bölgelerinde yaşamaktadırlar. Bunun dışında ise, İran’ın başka yörelerinde dağınık olarak yaşayan “Ehl-i Hakk” toplulukları da mevcuttur. Güney Kürdistan da az olan “Ehl-i Hakk” toplulukları, bu yörelerde “Kakaî” adıyla anılır. Kerkük civarında yaşamlarını sürdürüyorlar.

Kürtlerin Alevi inancı;

Aleviler, Muhammed’in son peygamber olduğuna, Ali bin Ebu Talib’nin ise veliliğine (ya da imamlığına) inanırlar. Aleviler, ibâdetlerini cemevinde yaparlar.Günlük ibadetleri Sabah,Akşam ve Gece Gülbeng’idir. Kadir Gecesi’yle bağlantılı olarak üç gün ve Muharrem ayında ise on iki gün oruç tutarlar. Muharrem’den sonra da üç gün Hızır Orucu tutarlar. Muharrem orucundan evvel üç gün Masum-u Paklar orucunu tutarlar. Kuzey Kurdistan’ın Dersim, Bingöl tarafında yoğun olarak yaşarlar. Yaresanizm ve Ezidilik ile bağlantıları bulunmamaktadır. Aralarında keskin ve net çizgiler bulunmaktadır.

Yaygın ve kitlesel olan inançlar dışında marjinal olarak Musevi Kürt sayısı 200.000 Hıristiyan Kürt sayısının 100.000 civarında olduğu tahmin edilmektedir.

Görüldüğü gibi Kürt milleti geniş bir inanç yelpazesine sahiptir. Kurdistan bütün kültür,inanç ve dinleriyle güzel olduğu gibi Kürt kimliğinin altında huzuru tahsis etmek için Kürt kimlik inşasına son derece önem verip titiz davranmalıyız. Kürt kimliği altında, Kurdistan’da herkes huzurla yaşamalıdır. Kimse tarihi köklerinden kopmadan,modern bir toplum olmak adına çalışmalar yürütmeli iyi niyetli fikirler üretmelidir. Herhangi bir topluluğu düşüncesi ve inancından ötürü yargılamadan ortak yaşam üzerinden birlikteliği yükseltmek Kürt milletinin selameti açısından hayırlı olacaktır. İnançları ayrılıklara değil Kurdistan’ın bekasını korumak adına birlikteliğe dönüştürelim. Özgür bir Kurdistan’da, bütün inançlarımız özgür olarak yaşayacaktır. Bitlisname‘nin misyonlarından biri inançlarla beraber Kürt kimliğini ön planda tutmaktır. Birleştirici olan bu dur.

Etiketler: / / / / / / / / / /

Mutkili Xelîl Xeyalî’nin Fotoğrafları
  Saîd-î Kurdî kendisi için ‘Milli Onurumuz’ demiştir. Jîn dergisinde yazılar yazan Xelîl Xeyalî 1900-1920 Kürd örgütlenmeleri arasında yer aldı....
Bitlis’e tütün ne zaman geldi?
Tütün denince akla hep Bitlis tütünü ve sigarası gelir. Peki tütün köken olarak hangi coğrafyaya aitti? Kaçıncı yüzyılda Osmanlı’ya ve...
Tarihimizden Bir Portre: Mela Selim Efendi
Hizan şeyhlerinden biri olan Mela Selim Efendi***, yaşadığı döneme göre oldukça bilgili ve gelişkin biri olduğundan Hizan şeyhi Sebgetullah Hizanî’nin...
1913’ün Bitlis valisi ve Hizanlı Şeyh Seyyid Ali
Bu anlatım, 1908-9 yılları arası, Bitlis ve Van’da Britanya Konsolos Yardımcısı olarak görev yapmış Arshak Safrastian’ın, 1948 yılında yayımladığı ‘Kurds...
Bîblîyografyaya Kirmanckî [Zazakî]  1963-2017 weşanîyaye
  Bîblîyografyaya Kirmanckî I1963-2017I ke hetê Mutlu Canî ra sey xebata tezê masterî amebî amadekerdiş, hetê weşanxaneyê Vateyî ra...
“ZAZA” ADININ KAYNAĞI HAKKINDA BİRKAÇ NOT
Bir Kürt toplumsal grubu olan Zazalarla ilgili yazılan yazıların kimisinde sırf mülahaza olsun diye neredeyse içinde “z” harfinin geçtiği her...
Ahlat’ın 1046’daki Kürd hükümdarı ve Nasır-i Hüsrev’in Bitlis ziyareti
İran ve İslam dünyası edebiyatı içerisinde önemli bir yere sahip olan Nasır-i Hüsrev, 1045 yılında çıktığı yedi yıllık seyahati sırasında...
“ŞÊX EVDIREHÎM ASLA TESLİM OLMAZ!”
  Ben 1929 yılının onbirinci ayında, Pali’nın (Palu’nun) Xoşmat köyünde doğmuşum. Xoşmat, esasen eski bir Ermeni köyüdür. Orada çok arazi...
Bitlis kralının başının kesilmesi ve Prenses Gülşenraz
Üzerinde Fransızca olarak ’bakın Bitlis kralının başını kesip bu sepet içerisinde size getirdim’ yazısı olan bu gravür için, daha önceki...
Bitlis nire Albanya nire?
1911 28 Eylülünde İtalyan-Osmanlı harbi başladı, 1912 8 Ekiminde küçük Karadağ krallığının Osmanlı devletine savaş ilan etmesiyle sona erdi. Bir...
Kızıl Meydan’ın sosyalist dengbeji: Sûsika Simo
Ayağındaki prangaları kopardı, sesini tüm Sovyet ülkesine duyurdu, Lenin’e yazdığı kılamlarla anıldı. İyi ki vardı, iyi ki yaşadı…   Elvan...
Tavernier 1660’larda Bitlis ve Tatvan’dan geçerken
‘Bitlis beyi ülkenin en güçlüsü. Diğer beyler ya Osmanlı Padişahı’na yada İran Şahı’na bağlı olup biat ederken, Bitlis Beyi kimseye biat...
Kayıp Kürt kolonileri – Mısır, Ürdün, Lübnan, Filistin ve Yemen Kürtleri
      Kayıp Kürt kolonileri Ortadoğu’daki Arap devletlerinde yaşayan Kürtler’in tarihi, yayılmanın efsanevi Kürt Sultan Selahaddin Eyyubi döneminde başladığını...
27 Temmuz 1655, Bitlis şehrine saldırı ve Abdal Han
‘Bitlis Kalesi’nin Osmanlı ile ne alakası ola. Bu kale Osmanlı kalesi olsa içinde Osmanlı kulu olurdu. Biz Osmanoğlu’nun kulu değil,...
Cuinet’in 1889 tarihli Bitlis Vilayeti raporu
Bu çeviri, Fransız araştırmacı yazar Vital Cuinet’in 1889 yılında Bitlis Vilayeti hakkında tuttuğu Fransızca raporun Türkçe’ye çevirisidir. Cuinet’in 1894 yılında yayımladığı...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ