Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 7,80 / Satış: 7,83
€ EURO → Alış: 9,12 / Satış: 9,16

Kürt Prensesi Leyla Bedirxan

Kürt Prensesi Leyla Bedirxan
  • 11.12.2015

 

Kürt pernsesi diye tanınan Leyla Bedirxan 1908’de İstanbul’da doğdu. Yahudi bir anne olan Henriette Hornik ile Bedirxan ailesinden bir bey olan Abdurrezak Bedirxan’ın kızı Leyla Bedirxan, ailesiyle zorunlu bir sürgünden sonra Mısıra göçmüştür.

 

 

 

 

 

Sibel Sütpak

Çocukluğunu Mısır’da geçiren Bedirxan, babasının ölümü üzerine annesi Henriette Hornik ile birlikte Viyana’da yaşamaya başlamıştır. Viyana’da ilk dans eğitimini alan Bedirxan, ilk kez Viyana Operasında sahneye çıkmıştır. Leyla, Fransa’da kalabilmek için uzun süre birlikte yaşadığı Henri Touache ile evlenmiştir.

Leyla kimliği ile varolan bir kadındır. Sanatçı ruhundan olsa gerek, hem kendine güvenmiştir hem de kadın kimliğine. Ayrıca da özünü hiçbir zaman inkâr etmemiştir. Her yerde hiç çekinmeden ve büyük bir gururla, Kürt olduğunu vurgulamıştır. “Arap” olarak ifade edildiği her yerde muhakkak “Kürt” olarak düzeltmekten vazgeçmemiştir. Fakat her nedense Kürtler Leyla Bedirxan’a hak ettiği değeri vermemişlerdir. Çünkü o dönemlerde Kürt halkı için “Kürtlük” çok önemliydi ve bu vesileyle tek amaç olarak Kürt ve Kürdistan davasını Avrupa halklarına tanıtmak istemişlerdir.

leyla bedirxan prenses
Tüm bu süreç boyunca diyasporaya damgasını vuranlar Kürt erkekleriydi.

Kürt ve Kürdistan “büyük davası” peşinde koşan Kürt erkekleri sanatıyla ve bir Kürt olarak 1925’ten itibaren Avrupa’ya damgasını vuran Leyla Bedirxan’ı görmezlikten geldiler. Almanya, Avusturya ve İsviçre’de bale eğimini gören ve 1925 yılından itibaren sahneye çıkan “sanatçı” bir Kürt kadınıdır.

Leyla sadece bu yanıyla, Kürt kadınları içinde Ortadoğu’da bir ilktir.
İlk olan şeyler geleneksel tüm yapıları şoke eder. Bir kadın eğer bu ilki gerçekleştiriyorsa, ilk şoke olacak olanlar ve panik ortamına girecek olanlar erkekler olacağından Leyla’nın başarılarını ne görmüş ne de konuşmuşlardır. Sürekli Leyla yokmuş gibi davranmışlardır. Sanatın insanlar üzerindeki etkisinden bihaber olduklarından dolayı, Leyla’nın sanatına saygı duyup benimsememişlerdir. Leyla Bedirxan dünya sanat çevrelerinde “olay” olurken Kürtler için o yoktu.

Leyla 1930 yılında Fransa’da kalabilmek için uzun süre birlikte yaşadığı Polonya asıllı Henri Touache ile evlenmiştir. Bu evlilikte Nevin isminde bir kızları doğmuştur. Leyla Bedirxan’ın Nevin Solh adındaki kızı, Fransa’da Mısırlı bir gazeteci olarak çalışmıştır.

Leyla Bedirxan 30.05.1935 tarihinde, Paris’te Centre Marcelin Berthelot’ ta sahneye konulan bir bale de oynamıştır. Leyla, müzisyen Maurice Naggiar yönetiminde 5 ayrı piyeste oynamıştır. Yine aynı yılın 24 Haziran tarihinde Paris’in ünlü salonlarından La Grande Salle ‘da Leyla Bedirxan, Maurice Naggiar’in yönetimindeki orkestranın ve İren Aitoff’un pianosunun eşliğinde sahneye çıkmıştır.

Leyla Bedirxan, o dönemlerde Paris’te sanat hayranlarının gönlünde tam anlamıyla taht kurmuştur. Tam anlamıyla sanat alanında bomba etkisi yaratmıştır Leyla Paris’te.

leyla12

Paris basını Leyla Bedirxan’ın balelerine geniş yer vermişlerdir. Le Figaro’da Georges Mussi, Echo de Paris’te Carol Berardo, La Liberte’de Pierre Wolf, La Semaine de Paris, Les Debats da Maurice İmberto, Guide Musical’de J. Baudry, Le Monde de Musical de L. Humbert ve daha birçok basın çevresi Leyla Bedirxan’ın balelerini övgülerle okuyucularına sunmuşlardır.

Leyla Bedirxan’ın sanatsal yankısı sadece Fransa ile sınırlı kalmamıştır. Leyla; İsviçre’de, Almanya’da, İtalya’da İspanya’da, Belçika’da ve Amerika’da da sahneye çıkmış ve sanatseverlerle buluşarak büyük beğeniler toplamıştır.

Her tarafta “Kürt Şehzadesi” , “Kürt Prensesi” ve “Kürt Bale Sanatçısı” diye basın manşetlerine ve sanat etkinliklerinin afişlerine taşınmıştır. Belki de kürt erkeklerinin onlarca yıllık cabalarına rağmen yapamadıklarını, Leyla sanatıyla yapıp “Kürt” kelimesini dünya basınına taşımayı başarmıştır.

Leyla Bedirxan sanatta başarılı olduğu kadar, dünya kültürlerini tanıma konusunda da yetenekliydi. Çok geniş bir sanat kültürüne sahipti. Sadece Avrupa’nın değil, Mısır, Hindistan ve İran sanat kültürüne de hakimdi.
Belki de en önemlisi Kürt müziği ve Kürt govendleri onun için. Çünkü kürt sanatı onun için anadil gibiydi. O kürt müziğiyle, kürt kültürüyle büyümüştü çünkü… Leyla’nın balelerinden Dilan, Govenda Kurdi, Durzi dansı ve Yılan gibi baleler anadil dediğimiz bu kategoriden geliyordu.

Leyla Bedirxan, 1986 yılında Fransa’nın başkenti Paris’te hayata gözlerini yummuştur.

Leyla Bedirxan dünyada yankı yapan ilk “Kürt Bale Sanatçısı” olarak tarihte yerini almıştır.

Kürt erkek dünyası; Leyla’yı hafızalarından dahi silmelerine rağmen, o bir hayalet olarak olarak yaşadı/korku saldı ve şimdi tarihsel hafızamızın sanat köşesinin en baş köşesinde yerini almış bulunmaktadır.

Etiketler: / /

160 yıl yaşamış Bitlisli Zaro Ağa ile Londra’da yapılmış bir röportaj ve bilinmeyenler
Hemşerim olan Mutkili Kürd Zaro Ağa hakkında yazılmış onlarca yerli ve yabancı arşive rastlamış ve bunların çoğunu da incelemişimdir. Birbirinden...
İsmail Beşikçi: Kürdler, Şehir, Şehirlileşme
  26-27 Mart 2016 tarihlerinde düzenlenen II. Uluslararası Bitlis Sempozyumu, Kürtler, Şehir, Şehirlileşme konusunu irdeliyor. Sempozyuma sunulan bildiriler kitaplaştırılmış.      ...
Kürt Kadınları Neşeli ve Güzeller Parlak Kıyafetler Giyerler
Bana doğru uzaktan bir kadın grubu geliyor. Şerefli renkleri ile onlar kürt kadınları. Kökleri kazmak ve yaprakları toplamakla meşguldürler. Benim...
1961 yılının Tatvan’ı ve Van Gölü
Bitlis ve ilçelerine dair arşiv taraması sırasında karşılaştığım ‘Tatvan’ adlı bir geminin izini sürmeye başladım. Daha önceleri 1950’li yılların arşivlerinde...
Bitlis ve ilçelerinin tarihini anlatıyorlar gözleri kapalı, vicdanları esir bir halde
Memleketim olan Bitlis ve ilçelerinin tarihine dair arşiv çalışmalarına başlamam on beş seneden fazla olmuştur. Aslında doğup büyüdüğüm Tatvan’a ve...
Bitlis Rojkili Huma Hatun ve Kürdlere ‘Abbasi’ Denilmesi
1655 yılında Bitlis, Van, Diyarbekir ve Mardin mıntıkaları da dahil olmak üzere, çok geniş bir coğrafyayı gezen Osmanlı’nın ünlü seyyahı...
Kadim Bir Kürd Aşireti: Zeydan
Zeydan isminin kökeninin, Kürdçedeki zeyî-dan yani arıcılıkdaki ‘oğul vermek, çoğalmak’ fiili gibi bir kökenden geldiği söylenir. Zeydan (Zeîdan, Zeydanlı, Zeydî...
Bitlis’in konuşma ve yazı dilindeki X, Q, Ê, W harflerinin kullanılması
Dillerin, lehçelerin ve şivelerin kendilerine özgü vurguları ve kullanım şekilleri vardır. Kâh yazılı kâh sözlü olarak, belirli bir yapıya sahiptir...
“Kürd’e fırsat verme Yârâb” sözde şiir uydurmadır – Murat Bardakçı
“Kürd’e fırsat verme Yârâb, dehre sultân olmasın” mısrası ile başlayan şiiri güya Yavuz Sultan Selim yazmış, Berbat bir şiir bozuntusunun...
Prof. Dr. Ludwig Paul: Zazalar Kürd, Zazakî Kürdî Bir Dildir
Ludwig Paul, Zazaların Kürd olduğunu ve Zazakînin Kürdî bir “dil” olduğunu, her dil bir millettir teorisinin doğru olmadığını, bir milletin...
Zazacılığı başlatan Ebubekir Pamukçu’ya dair – Roşan Lezgin yazdı
Zazacılığı başlatan Ebubekir Pamukçu’nun Türkçü şiirlerinden öteden beri sözedilirdi ama bu şiirlerin nerede yayınlandıkları konusunda kaynak gösterilmezdi.      ...
Yaşar Kemal 1951 Haziran’ında Kurtalan’dan Bitlis’e geçerken
1951 yılının Haziran ayında bir röportaj muhabiri olarak gelir Yaşar Kemal ve diğer gazeteci arkadaşları Bitlis’e. Daha doğrusu trenle Kurtalan’a...
En Fazla Ermeni Kurtaran Kürt; Müküslü Muhtıla Bey
En fazla Ermeni’yi ölümden, gazap ve katliamdan kurtaran Kürt bana göre Van’ın Müküs (Bahçesaray) kazasından olan Beylerin Beyi Muhtıla Bey’dir. 19....
Mark Sykes’ın 1900’lerin Başında Bitlis’i Ziyareti Ve Kürd Aşiretleri Listesi
1879 doğumlu İngiliz siyasetçi, ajan, diplomat, asker, yazar ve bir gezgin olan Mark Sykes özellikle Osmanlı – Kürd ve Arap...
”Zazaki” ile ”Zaza Dili” Ayrı Şeylerdir
  Resmi dilde oluşturulan tanım ve kavramlar, bir süre sonra halk tarafından benimsenip içselleştiriliyor. Örneğin, hatırlıyorum, “Anadol” dediğimizde, sadece şimdiki...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ