Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 3,77 / Satış: 3,78
€ EURO → Alış: 4,65 / Satış: 4,67

Kürt Prensesi Leyla Bedirxan

Kürt Prensesi Leyla Bedirxan
  • 11.12.2015

 

Kürt pernsesi diye tanınan Leyla Bedirxan 1908’de İstanbul’da doğdu. Yahudi bir anne olan Henriette Hornik ile Bedirxan ailesinden bir bey olan Abdurrezak Bedirxan’ın kızı Leyla Bedirxan, ailesiyle zorunlu bir sürgünden sonra Mısıra göçmüştür.

 

 

 

 

 

Sibel Sütpak

Çocukluğunu Mısır’da geçiren Bedirxan, babasının ölümü üzerine annesi Henriette Hornik ile birlikte Viyana’da yaşamaya başlamıştır. Viyana’da ilk dans eğitimini alan Bedirxan, ilk kez Viyana Operasında sahneye çıkmıştır. Leyla, Fransa’da kalabilmek için uzun süre birlikte yaşadığı Henri Touache ile evlenmiştir.

Leyla kimliği ile varolan bir kadındır. Sanatçı ruhundan olsa gerek, hem kendine güvenmiştir hem de kadın kimliğine. Ayrıca da özünü hiçbir zaman inkâr etmemiştir. Her yerde hiç çekinmeden ve büyük bir gururla, Kürt olduğunu vurgulamıştır. “Arap” olarak ifade edildiği her yerde muhakkak “Kürt” olarak düzeltmekten vazgeçmemiştir. Fakat her nedense Kürtler Leyla Bedirxan’a hak ettiği değeri vermemişlerdir. Çünkü o dönemlerde Kürt halkı için “Kürtlük” çok önemliydi ve bu vesileyle tek amaç olarak Kürt ve Kürdistan davasını Avrupa halklarına tanıtmak istemişlerdir.

leyla bedirxan prenses
Tüm bu süreç boyunca diyasporaya damgasını vuranlar Kürt erkekleriydi.

Kürt ve Kürdistan “büyük davası” peşinde koşan Kürt erkekleri sanatıyla ve bir Kürt olarak 1925’ten itibaren Avrupa’ya damgasını vuran Leyla Bedirxan’ı görmezlikten geldiler. Almanya, Avusturya ve İsviçre’de bale eğimini gören ve 1925 yılından itibaren sahneye çıkan “sanatçı” bir Kürt kadınıdır.

Leyla sadece bu yanıyla, Kürt kadınları içinde Ortadoğu’da bir ilktir.
İlk olan şeyler geleneksel tüm yapıları şoke eder. Bir kadın eğer bu ilki gerçekleştiriyorsa, ilk şoke olacak olanlar ve panik ortamına girecek olanlar erkekler olacağından Leyla’nın başarılarını ne görmüş ne de konuşmuşlardır. Sürekli Leyla yokmuş gibi davranmışlardır. Sanatın insanlar üzerindeki etkisinden bihaber olduklarından dolayı, Leyla’nın sanatına saygı duyup benimsememişlerdir. Leyla Bedirxan dünya sanat çevrelerinde “olay” olurken Kürtler için o yoktu.

Leyla 1930 yılında Fransa’da kalabilmek için uzun süre birlikte yaşadığı Polonya asıllı Henri Touache ile evlenmiştir. Bu evlilikte Nevin isminde bir kızları doğmuştur. Leyla Bedirxan’ın Nevin Solh adındaki kızı, Fransa’da Mısırlı bir gazeteci olarak çalışmıştır.

Leyla Bedirxan 30.05.1935 tarihinde, Paris’te Centre Marcelin Berthelot’ ta sahneye konulan bir bale de oynamıştır. Leyla, müzisyen Maurice Naggiar yönetiminde 5 ayrı piyeste oynamıştır. Yine aynı yılın 24 Haziran tarihinde Paris’in ünlü salonlarından La Grande Salle ‘da Leyla Bedirxan, Maurice Naggiar’in yönetimindeki orkestranın ve İren Aitoff’un pianosunun eşliğinde sahneye çıkmıştır.

Leyla Bedirxan, o dönemlerde Paris’te sanat hayranlarının gönlünde tam anlamıyla taht kurmuştur. Tam anlamıyla sanat alanında bomba etkisi yaratmıştır Leyla Paris’te.

leyla12

Paris basını Leyla Bedirxan’ın balelerine geniş yer vermişlerdir. Le Figaro’da Georges Mussi, Echo de Paris’te Carol Berardo, La Liberte’de Pierre Wolf, La Semaine de Paris, Les Debats da Maurice İmberto, Guide Musical’de J. Baudry, Le Monde de Musical de L. Humbert ve daha birçok basın çevresi Leyla Bedirxan’ın balelerini övgülerle okuyucularına sunmuşlardır.

Leyla Bedirxan’ın sanatsal yankısı sadece Fransa ile sınırlı kalmamıştır. Leyla; İsviçre’de, Almanya’da, İtalya’da İspanya’da, Belçika’da ve Amerika’da da sahneye çıkmış ve sanatseverlerle buluşarak büyük beğeniler toplamıştır.

Her tarafta “Kürt Şehzadesi” , “Kürt Prensesi” ve “Kürt Bale Sanatçısı” diye basın manşetlerine ve sanat etkinliklerinin afişlerine taşınmıştır. Belki de kürt erkeklerinin onlarca yıllık cabalarına rağmen yapamadıklarını, Leyla sanatıyla yapıp “Kürt” kelimesini dünya basınına taşımayı başarmıştır.

Leyla Bedirxan sanatta başarılı olduğu kadar, dünya kültürlerini tanıma konusunda da yetenekliydi. Çok geniş bir sanat kültürüne sahipti. Sadece Avrupa’nın değil, Mısır, Hindistan ve İran sanat kültürüne de hakimdi.
Belki de en önemlisi Kürt müziği ve Kürt govendleri onun için. Çünkü kürt sanatı onun için anadil gibiydi. O kürt müziğiyle, kürt kültürüyle büyümüştü çünkü… Leyla’nın balelerinden Dilan, Govenda Kurdi, Durzi dansı ve Yılan gibi baleler anadil dediğimiz bu kategoriden geliyordu.

Leyla Bedirxan, 1986 yılında Fransa’nın başkenti Paris’te hayata gözlerini yummuştur.

Leyla Bedirxan dünyada yankı yapan ilk “Kürt Bale Sanatçısı” olarak tarihte yerini almıştır.

Kürt erkek dünyası; Leyla’yı hafızalarından dahi silmelerine rağmen, o bir hayalet olarak olarak yaşadı/korku saldı ve şimdi tarihsel hafızamızın sanat köşesinin en baş köşesinde yerini almış bulunmaktadır.

Etiketler: / /

AMASYA BAĞIMSIZ KÜRD EMİRLİĞİ
  Murad Ali Ciwan GİRİŞ Halen üzerinde çalıştığım ”Osmanlılardan önce Batı Anadolu’da Kürtler” konusunda kaynak taraması yaparken, ilk önce Şikarî...
Bitlis’in Dideban Dağı ve tarihçesi
Didevan, Dîdvan veya Dideban Dağı Bir çok efsane, anlatım, macera, işgal, savaş ve olaylara sahne olmuş bu dağ, Bitlis Kalesi’nden sonra...
Bitlisli Kürd Musa Bey 1889 Tarihli İngiliz Gazetesinde
  The Graphic 7 Aralık 1889 Musa Bey İstanbul’daki mahkemede cinayet ile yargılandı ve beraat etti.         Çeviri:...
1888 Tarihli Türkçe Dünyalar Sözlüğü Kamusu’l Alam’daki Kürdistan Tanımı
    Asya-yi Garbi’de kısm-ı azamı Memalik-i Osmaniyye’de ve bir kısmı İran’a tabi büyük bir memleket olub, ekseriyet üzere ahalisi...
İsmet İnönü’nün Kürt Raporu
Erzincan Kürt merkezi olursa Kürdistan’ın kurulmasından korkarım. Van ve Erzincan’da acele olarak, Muş ovasında tedricen ve Elazığ ovasında kuvvetli Türk...
Ah Tamara…
Van’daki Akdamar Adası’na da ismini verdiği rivayet edilen Akdamar efsanesi, zamanında bu adada yaşayan baş keşişin güzelliği dillere destan kızı...
Xelil Xeyali’nin Kürt Dili Üzerine Görüşleri
“Yayın yöntemi”ne ilişkin görüşü ikinci yazıya bırakmıştım. Fakat bu yönteme ilişkin ayrıntılı bilgiler vermeden önce onun temelini oluşturan bazı işlerden...
Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde Kürt Şehri Bitlis
  Wilhelm Köhler/Kitap  17. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nun egemenliği altında bulunan geniş coğrafyada sürüp giden yaşamla ilgili bugün elimizdeki en önemli...
Bitlis Beyliği’nin Statüsü,Rolü ve Önemi – Araştırma
Mela Mahmud Beyazidi; “Yabancı devletler, Kurdistan’ı işgal edebilmek için, herşeyden önce, Bitlis Beyliği’ni zapt etmeye yeltenmişlerdir.”        ...
1838’in Bitlis’i ve Southgate’in Kürd Şerif Bey ile tanışması
Bu çeviri, Amerikalı Misyoner rahip Horatio Southgate’in 1838 – 1839 yılları arasında Bitlis’ten geçerken tuttuğu notların İngilizce aslına sadık kalınarak...
Said Nursi’de Özgürlük Söylemi
  Gençken içine girdiği ilim dünyasında özgürlüğü bir hayat biçimi olarak benimsemiştir. İlk hayatı hocaları ile olan serüvende onun düşüncelerini...
Kırd,Kırmanc, Dımıli veya Zaza Kürtleri
Bazı illerde ise denebilir ki sadece birer ilçenin sınırları içinde Dımıli lehçesi konuşulur. Semsûr’un Alduş (Gerger), Ruha’nın Sêwreg (Siverek), Bedlis’in...
Kerkük Kan Ağlıyormuş
“Kerkük, Kürdistan´ın bir parçasıdır. Oradaki Türkmenler, Kürtlere sığınmış muhacir ve sığınmacılardır. Kerkük, Azerbeycan´da bir kent değil ki Türk´ü kan ağlasın....
Şekerci Hanı ve Said-i Kurdi’nin Dünyası
  Bediüzzaman Saidê Kurdî Henüz 30 yaşlarında Van’dan İstanbul’a gidip Fatih’te bulunan Şekirci Hanı’na yerleşiyor. Ve odasının kapısına bu yazıyı...
Pîyesa ‘Bîdlîs’ ya Wîllîam Saroyan
Ehmed Kurd nîne, ji hindikayî (kêmhejmaran) ye, ango ji tirkan. Lê ferqa wî ew e ku xwediye loqonteyek e. Ji...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ