Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: / Satış:
€ EURO → Alış: / Satış:

Halk Kahramanı Kaçak Nebi

Halk Kahramanı Kaçak Nebi
  • 25.02.2016

 

Feodal beylere ve Çar’ın ordusuna karşı cesur isyanıyla Güney Kafkasya halkları arasında bir efsaneye dönüşen Kaçak Nebi (ya da Kürt Nebi) hakkında yeni arşivler ortaya çıkıyor. Azerbaycan’da yayın yapan Diplomata Kürdi gazetesi, Behlul Behçet’in araştırmalarının bulunduğu arşivin açılmasıyla konu hakkında birçok yeni bilgiye ulaşıldığını yazdı.

 

 

 

 

RAHMİ YAĞMUR

 

Azerbaycan ise Nebi’nin Kürt kimliğini fazla öne çıkarmadan Azerbaycan milli istiklal mücadelesinin sembollerinden biri gibi görüyor Nebi’yi. Onun yerel beylere karşı cesaretli çıkışı Kafkasya’da feodalizmin çözülüşünün başlangıcı olmuştur. Hakkında romanlar yazılan, filmler çevrilen Kaçak Nebi, yerel halkın beylere karşı isyanının sembolü olmuştur.

Kafkasya’da bir Kürt isyancı

Kaçak Nebi, Gence vilayeti Zengezur kazasının kadim Kürt köylerinden aşağı Mollakent’te (Kubatlı) yedi kişilik yoksul bir ailede doğmuştu. Daha 16 yaşındayken babasını dövüp eziyet eden köy ağasına karşı çıkmasından dolayı Rus Çarı’nın askerleri tarafından tutuklanır. Ama o tutsaklığı kabullenmez ve Çar’ın zindanlarından kaçar. Bundan sonra bölge halkı tarafından Kaçak Nebi olarak adlandırılan genç Nebi, Zengezur ve Nahçıvan dağlarında yaşamaya başlar. Çar’ın bölgedeki işbirlikçileri olan mülkiyet sahibi ağaların zulmünden isyan eden Kürt ve Acem köylüler, onun etrafında toplanır ve böylece eşkıyalıktan çok feodalizme karşı küçük bir isyana dönüşür. Kaçak Nebi’nin feodal beylere ve Çar’ın askerlerine karşı başkaldırdığını duyan bölge halkı onlara yiyecek ve türlü yardımlarda bulunur.

Bu konuda araştırma yapan Haci Neriman oğlu Behlul Behçet, “Belgelere göre Kaçak Nebi” adlı çalışmasının, arşivlerden çıkarıldığını yazdı. Bu eserin açılmasıyla bu isyan hakkındaki birçok gerçeğin ortaya çıkacağını söylüyor. Kaçak Nebi’nin bulunduğu bölgede yaşayan tarihçi Zengezur’un son Kadısı Behlul Behçet’in 1934-37’de kaleme aldığı 290 sayfalık araştırmasının edebiyat dünyasına da katkı sunacağı belirtiliyor.

Behlul Behçet, Erivan ve Tiflis arşivlerinden elde ettiği yazışmaları örnekler vererek Nebi’nin dağa çıkışının üç imparatorluğu rahatsız ettiğinden söz ediyor. Behlul Behçet ayrıca Şahnameyi Azerice’ye çeviren yazarlardandır.

Kafkasya’nın ‘İnce Memedi’

Mahmudova, Şahbuz bölgesinin en kadim ve güçlü köylerinden biridir. 1973’te Rus dilinde yazılmış tarihi belgelerin bu şehrin adı da değiştirilir. Mahmudova köyünde yaşayan yaşlı Kerbelayi Kasima ait bir el defterinde şöyle yazıyordu: “Evimiz köye giren yolun kenarındaydı. Ben kapının önünde oturmuş biriyle sohbet ederken 35 yaşlarında uzun boylu, yağız ve bıyıklı, başında kuzu derisinden Alagül papağı olan bir kişi yaklaşıp saygılı bir şekilde selam verip sordu; ‘Yol kenarındaki bu ev kimindir’, ben de ‘Hacı Mehemed’indir. Ben ise onun oğlu Abbas’ım’ dedim. Kolumdan tutup beni bir kenara çekti, ‘Abbas, ben Kaçak Nebi’yim, Nahçıvan zindanından kaçtım. Tez Hacı Mehemed’e söyle bana bir at versin ki takip eden Pristav (kaymakam) ve onun silahlı adamlarından kendimi kurtarayım’ dedi.

Meğerse babam Kaçak Nebi’yi önceden tanırmış. Babam Nebi’yi sıcak karşılayıp eve götürdü. Nebi teşekkür etti. Ben ise hazır vaziyette olan köhlen atımızı getirip üzengisini bağladım. Kaçak Nebi, şahin gibi atın üstüne sıçradı. Ata binip çıkarken tekrar döndü ve babama ‘Hacı iyiliğinin karşılığını nasıl ödeyeceğimi bilemiyorum’ dedi.

 

nebi1

Aradan 15 dakika geçmemişti ki Pristav 30 kadar adamı ile birlikte köye girdi. Evimiz köyün girişinde olduğu için yine evimizin önüne gelip bana Nebi’yi sordular. Ben ise Nebi’nin bir saat evvel buradan geçtiğini söyledim. Çaresiz kalan grup rehberi Nebi’nin gittiği tarafa birkaç mermi sıkıp geri döndü.

Köy halkı Hacı’nın Nebi’ye yardımını bir sır gibi sakladı. Aradan bir süre geçtikten sonra Nebi adamlarıyla yeniden babamın konağına geldi. Babam onlara iki koç kestirip ziyafet verdi.

Nebi, babama; ‘Hacı bana verdiğin at çatışmada vuruldu, onun yerine sana iyi bir Karabağ atı getirdim’ dedi. Babam ise Nebi’ye ‘Nebi ben atı senin gibi yiğide bağışladım. Biz verdiğimiz hediyeyi geri almayız’ dedi.

Nebi ile babamın konuşmaları sürerken bazı köylüler içeri girip Pristav’ın ne kadar adamı varsa hepsini silahlandırıp köyü çevirdiklerini söylediler. Babam Hacı Mehemed Nebi’ye köyden nasıl çıkabileceğini iyice tarif etti.

Biraz sonra silah sesleri duyuldu. Nebi, Kazaklara hayli kayıplar verdirip püskürttü. Bir süre sonra yeniden geldi, bu sefer köylülere seslenip burada muhbirlik yapan olursa onu kendi ellerimle öldüreceğim, dedi.”

Feodal beylerin korkulu rüyası

Yine Kaçak Nebi için anlatılan başka bir hikayede ise şunlar belirtilir: “Nahçıvan beyleri Mahmudova köyünde Rüstemliler Ailesi’ne ait 30 hektarlık verimli toprağı ele geçirmek istiyorlardı. Lakin uzun yıllar boyu bu alanı ekip biçen Rüstemliler bunu vermek istemiyordu. Bu yüzden Nahçıvan beyleri Rüstemlileri korkutup bu araziyi ele geçirmek için bir dizi oyuna başvuruyordu. Bu beyler son dönemlerde Çar’ın komutanlarına Kaçak Nebi ile bu aile arasındaki dostluktan söz edip şikayette bulunuyorlardı. Kaçak Nebi’nin isyanı bu beylerin otoritesini zayıflattığı için artık herkese istediklerini yapamıyorlardı. Bu otoritelerini yeniden elde edebilmek için de Rüstemli Ailesi’nin ileri gelenlerini öldürme planı yaptılar.

Bunun için bölgede hırsızlık ve cinayetlerle tanınan ve Nahçıvan zindanında bulunan Teymur ve çetesini rüşvet karşılığında çıkardılar. Onlara Rüstemli Ailesi’nden kim varsa hepsini öldürmeleri için para verirler. Bu çete bir-iki ay sonra Rüstemli Ailesi’nin ileri gelenlerinden Hacı Kerim’in evini kurşunlayarak onu ve üç çocuğunu öldürdü. Hükümet bu olayın üzerinde pek durmazken bazı yetkililer halka cinayeti işleyen çetenin olaydan sonra İran’a kaçtığını, bu yüzden de onları yakalamanın mümkün olmadığını söylerler. Olayları duyan Kaçak Nebi, Mahmudova’ya iner ve eski dostlarının yaslarına katılır. Orda halka seslenip bunu yapanlardan intikam alacağına söz verir.

Kaçak Nebi grubunu toplayarak İran tarafına geçer. Çetenin nerde olduğunu haber alır. Onların Mako’nun üst kesimlerindeki yerlerine bir baskın düzenler ve onları yakalar. Teymur ile Yunus’u öldürüp adamlarını dağıtır.

Nebi’nin Teymur’u İran’da cezalandırması kısa sürede her yerde duyulur. Halk bu olayı kulaktan kulağa anlatır ve herkes Kaçak Nebi’nin kahramanlıklarından söz eder. Bunun üzerine Nahçıvan beyleri ve Çar’ın askerleri korkuya kapılarak halka daha mülayim davranmaya başlarlar.”

Kürt ve Azeri halkı Kaçak Nebi’yi halk kahramanı ilan etti. Onun üzerine, çok sayıda türkü yakıldı, kitaplar yazıldı ve film çevrildi. 1985’te çevrilen “Kanlı Tarla” onun yaşamı üzerinedir.

Resulzade kitabında, Kaçak Nebi’nin Kerbela’dan dönerken (1896’da ) Osmanlı-İran sınırında Lami köyünde Rus casuslarının kurduğu pusuda öldürüldüğünü yazar.

Etiketler: / / /

Kürtler Savaşçı ve Özgürlüklerini Seven Bir Milettir
Babil harabeleri, muazzam boyutları ile yolcuyu etkiliyor; binalar, duvarlar veya kapılar olduğu için değil, ama bir zamanlar bir binanın bulunduğu...
Endülüs’ün Emevi Abdurrahman’ı bilinirken, Bitlis Beyliği’nin Kürd Abdal Han’ı hiç bilinmez
İsimlerini çeşitli nedenlerden dolayı tarihe yazdırmış ünlü hükümdarlar vardır. Kimi cesareti, kurnazlığı, ele geçirdiği topraklar ve savaşçılığı ile, kimi de...
Bitlis’te ateşler eşliğinde Xetire, Têrintêz ve Ayd-i Kurdî kutlanırdı
Kürdlerin çok zengin, köklü ve bir okadar da kadim sözlü anlatım geleneği vardır. Kah dengbej geleneği ile kah çîvanoklar anlatımları...
Kürt Tarihinde Newroz’un Yeri
Newroz Bayramı Kürt Ulusal Bayramları içerisinde önemli bir yere sahiptir. Newroz Bayramı üzerine bir çok kutlama ritüeli bulunmaktadır. Kürtler dışında...
Gökmeydan değil, Gog Meydan. Nam-ı diğer Çevgan Meydanı
Bitlis’in ünlü meydanları denilince, akıllara hemen Avel Meydan ve Gökmeydan gelir. Bazı yerlerde Gök Meydan şeklinde yazılsa da genellikle bitişik...
‘Mewlidê Kirdî’ adı üzerine
İnternet ortamında menşei belli olmayan birçok saçma dezenformasyon her gün dolaşıma giriyor. Elbette dikkate alınmamalı, ama kimi temel noktalarda cevap...
Ekim 1881- Kürd kumandanın top güllesi ile infazı
‘İnfazın gerçekleşeceği günden bir gün öncesi, ağzı havaya doğru kaldırılmış o büyük kalibreli demirden yapılma top meydana kurulmuştu. Şafağın sökmesiyle...
Manuscute neresidir? Bitlis’ten üç, Diyarbekir’den beş günlük mesafededir
1600 yılının temmuz ayında, beraberindeki altı yüz kişilik bir kervan eşliğinde Halep üzeri Diyarbekir ve Bitlis yaparak yolculuğuna devam eden...
Aşkın ve İmanın Şairi: Fethi
Kalemin ve kelamın gücünü simgeleyen, ona hayat katan, yüreğinin çığlıklarını korkusuzca bütün renkleriyle ortaya koyabilen Kürt coğrafyasının edebi hafızasında unutulmuş,...
İsveç kralı Demirbaş Şarl’ın (1709) Osmanlı’ya borçları  ve alacaklıların İsveç macerası
Osmanlı tarihinde Kral Demirbaş Şarl’ın askerleriyle birlikte İstanbul’daki Sultan’a sığındığı ve yıllarca padişahın misafiri olduğu anlatılır. Peki kimdi bu kral?...
Kurdîyê Bidlîsî Kimdi?
  1918-1919 yılarında Kürt basınında yazılarına rastladığımız Kurdîyê Bidlîsî kimdi?                 M.MALMÎSANIJ  ...
Geleneksel Kürt Mezar Taşları – Filîtê Quto Örneği
Hançer, Kürtler arasında sıklıkla kullanılan ve taşınan bıçak çeşididir. Kürt erkekleri 1900’lerin başlarına kadar hançerleri günlük hayatında taşımış ve kullanmıştır....
160 yıl yaşamış Bitlisli Zaro Ağa ile Londra’da yapılmış bir röportaj ve bilinmeyenler
Hemşerim olan Mutkili Kürd Zaro Ağa hakkında yazılmış onlarca yerli ve yabancı arşive rastlamış ve bunların çoğunu da incelemişimdir. Birbirinden...
İsmail Beşikçi: Kürdler, Şehir, Şehirlileşme
  26-27 Mart 2016 tarihlerinde düzenlenen II. Uluslararası Bitlis Sempozyumu, Kürtler, Şehir, Şehirlileşme konusunu irdeliyor. Sempozyuma sunulan bildiriler kitaplaştırılmış.      ...
Kürt Kadınları Neşeli ve Güzeller Parlak Kıyafetler Giyerler
Bana doğru uzaktan bir kadın grubu geliyor. Şerefli renkleri ile onlar kürt kadınları. Kökleri kazmak ve yaprakları toplamakla meşguldürler. Benim...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ