Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 5,88 / Satış: 5,90
€ EURO → Alış: 6,52 / Satış: 6,55

Hemedê Birho û Xanê

Hemedê Birho û Xanê
  • 12.03.2016

 

Di sala 1841-an de, di navbera Sasonî û eskerên Generalê Tirk Hafiz Paşayî de şerên dijwar diqewimin. Wê gavê, Osmanî, îttîfaka Mîrektîyên kurdan a bi Bab-î Alî yekser xerab dike, statûya heyî ya herêmên Kurdistanê bi tundî digûhûre.

 

 

 

 

Yaşar AbdulselamoğluCamêrî û ciwanî

 

Bi operasyonên hovane yên ordiya Osmaniyê serweriya Mîrektîyên Kurd a irsî ji holê radike. Li ciyê Mîr, Xan û hin paşetiyên kurdan Walî tên tayînkirin, serkirdayetî bi temamî bi Seray û wîlayetan ve tên girêdan. Ew dem demeke herî xwînî û talanker a li Kurdistanê ye.

Di Şerê Kermilehê de, Kurdên Sasonê mêrxasiyeke bêhempa destnîşan didin. Di pêşengiya Hemedê Birho de, mefera eskerên Hafiz Paşayî dişkînin. Zorî li Xwînkarê Osmanî didin ku serweriya wan a tradîtsîyonel cardin were naskirin.

Lê, pir najo, Sasonî di navbera xwe de lihevnakin, Osmanî vê derfetê bikartîne, zora şervanên Sasonî dide.

Parçeyek mezin ji şervanên Sasonê tên xwe tevlê Mîrektîya Bîdlîsê dikin. Mîrektiya Bîdlîsê giramiyek mezin dide wan û wan wek mêvanên xwe yên hêja dihewîne…

Ji xwe, Begên Sasonê biraziyên Begên Bîdlîsê ne. Lewra, di navbera Mîrektiya Bîdlîsê û ya Sasonê de girêdanên nêzik her dem hebûne.

Hemedê Birho, bi hejmareke mezin a şervanên xwe ve dibe mêvanê Rojkiyan. Hikûmeta Bîdlîsê, digel koma şervanên xwe ve, wî li Qeleya Bîdlîsê, di koşkeke mezin de bicîdike û tev xercên wan digre ser xezneya mîrektîyê.

Koşka ku ew lê dimînin jî, li Qeleyê, yekser li pêşberê Seraya Hikûmdarê Bîdlîsê ye.

Hemedo, rojekî bi çend nokerên xwe ve li şaneşîna Koşkê rûniştiye. Temaşa bajêr dike. Li pêşberî wî jî, jina Mîr, Xanê, li ber paca Serayê rûniştiye, pîpoya –qelûna xwe ya ji dara yasemînê çêkirî, vêxistiye, ji xwe`r temaşa derva dike.

“Bê ku bala xwe bide kurmancên li pêşberê xwe”, serî qelûna xwe ji pacê derxistiye, bi awirên xwe yên bêxem jî li xeleqên dûmana ku ji devê xwe bi usûl derdixe, dinêre. Ew nizanin, Prensesa esîlzade Hemedo û şervanên wî piçûk dibîne, loma yan jî ji bo ku serokê kurd ê ku zora eskerên Hafiz Paşayî biriye, bibîne, wer dike… Lê, tevî ku mêvanên wê Mîrektiyê ne, şêweya kişandina qelûnê ya Prensesê hember Hemedoyê, kêfa şervanên wî, yên ku bi dilsoziyeke mezin pê re girêdayî ne, nayîne. Wê wek heqaretek ji xwe re hesêp dikin. Ji wan Mîjo, ji Begê xwe re dibêje:

-Begê min, ez wer bawer dikim ku prenses bi kişandina xwe ya qelûnê ya bi vî awayî heneka xwe bi me dike. Heger tu rê bidî min, ez ê bi derbekê re serê qelûna wê bifirînim.

– Mijo, dibêje Hemedo, bawer bike, kêfa min jî ji vê dîmena Xanê nayê, lê, ez ditirsim ku nîşana te li ciyê xwe îsabet neke. Tu dizanî, heger derba te li pîvanga xwe nekeve, ew ê ji bo me hemûyan ê bibe şermezarî û rûreşîyeke mezin.

– Na, Begê min, netirse. Heger nîşana min, ji lûlika qelûnê li dereke din ket, serê min bide jêkirin, dibêje Mijo.

Serê Prensesê jî ji lilûka qelûnê pir dûr nîne. Lê, Hemedo ji hostatiya nîşangirî ya Mijo bi bawer e. Loma rê dide wî. Mijo, bi derbekê re serê pîpoyê difirîne. Xanê, çer ku dengê teqîn û vizîna guleyê dibihîse, dibîne ku serê pîpoya wê firîye. Lê, qet aramiya xwe xerab nake. Mîna ku tu tiştek nebûbe, bi giranî ji ciyê xwe radibe, diçe seriyeke din a qelûnê -qizqaviyê tîne. Lilûkê li qelûna xwe dixe, li serê pizotek datîne, vedigere li ciyê xwe rûdine û kişandina pîpoya xwe didomîne. Mijo metelmayî dimîne. Bi derba dido re jî, serê pîpoyê cardin difire. Li aliyê din, hê tu niyeta Prensesa Bîdlîsê tuneye ku ciyê xwe bigûhûre, çi jî serika pîpoya xwe vala bêhêle. Seriyeke nû lê siwar dike. Lê, derba sêyem a Mijoyî, pîpoya Xanêyê pêkol digerîne. Xanê ya ku dibîne çawa gulleyeke wî zilamî qet bi beradayî neçû, jê xweşxal, bi bişarindineke ciwanikî serketina wî qebil dike, naxwaze wî camêrî şermezar bike, jê’r rêz digre û xwe ji wir vedikêşe.

Li roja din, çi dike?

Ji Mîr rîca dike, ji bo şerefa wan nîşangîrên bijarte, şahiyeke mezin were çêkirin. Li pêş çavê tev Bîdlîsîyên li şahiyê, Prenses, bi xwe, bi çekên herî qenc wan bi xelat dike.

Hemedo, digel Mijo û şerwanên wî yên mayîn, wer dibin camêrê şerefê yê Mîrektiya Rojkan.

 

Bitlis – Kürdlerin tarihteki Buhara ve Semerkant’ı
16. ve 18. yüzyıl arasında Bitlis’in ilim irfan merkezleri olan medreseleri, aynı dönemde büyük bir şatafata sahip olan Semerkant ve...
İsmail Beşikçi Bitlis ve Ahalisi adlı kitabı yorumladı
Bitlis’in 19. yüzyıldaki toplumsal, ekonomik ve kültürel durumunu anlatan bir kitap var. Bitlis ve Ahalisi İsmail Beşikçi ‘Seyyahların Anlatımlarıyla Bitlis...
Osmanlı’da – Bitlis Kürd Beyliği’nde Kölelik ve Köle Pazarları
Köleliğin çok eski çağlardan beri var olduğu ve hemen hemen tüm kıtalarda 1800’lerin ortalarına kadar da yer aldığı bilinen bir...
BİTLİS SANA HASRET WILLIAM SAROYAN
William Saroyan ünlü bir Amerikalı Ermeni yazar. Hem Oscar’ı, hem Pulitzer’i olan tek adam. Kendini Bitlisli ve Amerikalı olarak görüyor....
Bitlis’te de lewendî ile dolaşılırdı
Her bir coğrafyanın, milletin ve toplumun kendine göre giyim kuşamları vardır. Bölgeden bölgeye değişiklik gösterdikleri gibi şehirler arası da bu...
Kürd Amazon Fatma Seher. Nam-ı diğer Erzurumlu Kara Fatma
Yakın dönem tarih ve savaş kahramanları anlatımlarında Kara Fatma adı ile karşımıza çıkan bir çok kadın bulunmaktadır. Değişik bölge, mıntıka...
ALÎŞÊR’İN MEKTUPLARI HAKKINDA DÜZELTME – Malmîsanij
Koçgirili Alişêr’in iki mektubu, Vate dergisinin 59. sayısında (Zimistan 2019) yayımlanmıştı. Oradaki metinlerin Osmanlıca olan asıllarını okuyunca transkripsiyonda bazı yanlışlar,...
Bitlis’in son beş yüzyıldaki nüfusu ve sakinleri. Kürdler, Ermeniler ve diğerleri
Binlerce yıllık tarihi bir yerleşim yeri olan kadim şehir Bitlis’in nüfusuna ve orada yaşamış kavimlere dair pek çok anlatım vardır....
Li ser Betlîsê û tarîxa Kurdan kitêbeke pir hêja
Baran Zeydanlıoğlu 11 roj berê, di 5ê mehê da kitêba xwe ” Seyyahların Anlatımlarıyla BİTLİS ve AHALİSİ” ji min ra...
Bitlis’te Kitap Tanıtımı, İmza ve Söyleşi Günü Düzenlendi
Yeni çıkan ‘Seyyahların anlatımlarıyla Bitlis ve Ahalisi’ adlı kitabın ilk tanıtım ve imza günü Bitlis’te gerçekleşti. Bitlis Düşünce ve Akademik...
Koçgirili Alişer’in İki Mektubu
 Birinci Dünya Savaşı’ndan Osmanlı Devleti yenik, İtilaf Devletleri galip çıktı. 1918 yılında İstanbul’da Kurdistan Teali Cemiyeti (KTC) kuruldu. Cemiyetin başkanı...
Kitap Duyurusu – Seyyahların Anlatımlarıyla BİTLİS ve AHALİSİ
’Seyyahların anlatımlarıyla BİTLİS ve AHALİSİ’ adlı kitap, yakında DARA YAYINLARI’ndan çıkıyor.           360 sayfadan oluşan ve...
Prenses Tamta – Ahlat’ın Kürd – Ermeni – Gürcü Melikesi
18 Mayıs 2019 tarihinde Tel Aviv’de gerçekleşen Eurovision Şarkı Yarışması’nda Kıbrıs Cumhuriyeti’ni Tamta adlı bayan bir şarkıcı temsil etti. Bu...
Arnavutluk’un İskender Bey’i, Bitlis’in Şerif Bey’i
Arnavutluk’un başkenti Tiran’ı ziyaretimde, havanın yağmurlu olmasını fırsat bilerek Milli Kütüphane olan Biblioteka Kombëtare binasını ziyaret ettim. Hem arşivlerini incelemek hem...
Bitlisli Kürd Zaro Ağa da 1931 yılında Liverpool’da futbol oynadı
İngiliz futbol takımı Liverpool’un Barselona futbol takımını dün akşam Liverpool Anfield stadyumunda 4-0 yenmesi ile biten o tarihi maç, dünyanın...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ