Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 3,86 / Satış: 3,87
€ EURO → Alış: 4,55 / Satış: 4,57

Hemedê Birho û Xanê

Hemedê Birho û Xanê
  • 12.03.2016

 

Di sala 1841-an de, di navbera Sasonî û eskerên Generalê Tirk Hafiz Paşayî de şerên dijwar diqewimin. Wê gavê, Osmanî, îttîfaka Mîrektîyên kurdan a bi Bab-î Alî yekser xerab dike, statûya heyî ya herêmên Kurdistanê bi tundî digûhûre.

 

 

 

 

Yaşar AbdulselamoğluCamêrî û ciwanî

 

Bi operasyonên hovane yên ordiya Osmaniyê serweriya Mîrektîyên Kurd a irsî ji holê radike. Li ciyê Mîr, Xan û hin paşetiyên kurdan Walî tên tayînkirin, serkirdayetî bi temamî bi Seray û wîlayetan ve tên girêdan. Ew dem demeke herî xwînî û talanker a li Kurdistanê ye.

Di Şerê Kermilehê de, Kurdên Sasonê mêrxasiyeke bêhempa destnîşan didin. Di pêşengiya Hemedê Birho de, mefera eskerên Hafiz Paşayî dişkînin. Zorî li Xwînkarê Osmanî didin ku serweriya wan a tradîtsîyonel cardin were naskirin.

Lê, pir najo, Sasonî di navbera xwe de lihevnakin, Osmanî vê derfetê bikartîne, zora şervanên Sasonî dide.

Parçeyek mezin ji şervanên Sasonê tên xwe tevlê Mîrektîya Bîdlîsê dikin. Mîrektiya Bîdlîsê giramiyek mezin dide wan û wan wek mêvanên xwe yên hêja dihewîne…

Ji xwe, Begên Sasonê biraziyên Begên Bîdlîsê ne. Lewra, di navbera Mîrektiya Bîdlîsê û ya Sasonê de girêdanên nêzik her dem hebûne.

Hemedê Birho, bi hejmareke mezin a şervanên xwe ve dibe mêvanê Rojkiyan. Hikûmeta Bîdlîsê, digel koma şervanên xwe ve, wî li Qeleya Bîdlîsê, di koşkeke mezin de bicîdike û tev xercên wan digre ser xezneya mîrektîyê.

Koşka ku ew lê dimînin jî, li Qeleyê, yekser li pêşberê Seraya Hikûmdarê Bîdlîsê ye.

Hemedo, rojekî bi çend nokerên xwe ve li şaneşîna Koşkê rûniştiye. Temaşa bajêr dike. Li pêşberî wî jî, jina Mîr, Xanê, li ber paca Serayê rûniştiye, pîpoya –qelûna xwe ya ji dara yasemînê çêkirî, vêxistiye, ji xwe`r temaşa derva dike.

“Bê ku bala xwe bide kurmancên li pêşberê xwe”, serî qelûna xwe ji pacê derxistiye, bi awirên xwe yên bêxem jî li xeleqên dûmana ku ji devê xwe bi usûl derdixe, dinêre. Ew nizanin, Prensesa esîlzade Hemedo û şervanên wî piçûk dibîne, loma yan jî ji bo ku serokê kurd ê ku zora eskerên Hafiz Paşayî biriye, bibîne, wer dike… Lê, tevî ku mêvanên wê Mîrektiyê ne, şêweya kişandina qelûnê ya Prensesê hember Hemedoyê, kêfa şervanên wî, yên ku bi dilsoziyeke mezin pê re girêdayî ne, nayîne. Wê wek heqaretek ji xwe re hesêp dikin. Ji wan Mîjo, ji Begê xwe re dibêje:

-Begê min, ez wer bawer dikim ku prenses bi kişandina xwe ya qelûnê ya bi vî awayî heneka xwe bi me dike. Heger tu rê bidî min, ez ê bi derbekê re serê qelûna wê bifirînim.

– Mijo, dibêje Hemedo, bawer bike, kêfa min jî ji vê dîmena Xanê nayê, lê, ez ditirsim ku nîşana te li ciyê xwe îsabet neke. Tu dizanî, heger derba te li pîvanga xwe nekeve, ew ê ji bo me hemûyan ê bibe şermezarî û rûreşîyeke mezin.

– Na, Begê min, netirse. Heger nîşana min, ji lûlika qelûnê li dereke din ket, serê min bide jêkirin, dibêje Mijo.

Serê Prensesê jî ji lilûka qelûnê pir dûr nîne. Lê, Hemedo ji hostatiya nîşangirî ya Mijo bi bawer e. Loma rê dide wî. Mijo, bi derbekê re serê pîpoyê difirîne. Xanê, çer ku dengê teqîn û vizîna guleyê dibihîse, dibîne ku serê pîpoya wê firîye. Lê, qet aramiya xwe xerab nake. Mîna ku tu tiştek nebûbe, bi giranî ji ciyê xwe radibe, diçe seriyeke din a qelûnê -qizqaviyê tîne. Lilûkê li qelûna xwe dixe, li serê pizotek datîne, vedigere li ciyê xwe rûdine û kişandina pîpoya xwe didomîne. Mijo metelmayî dimîne. Bi derba dido re jî, serê pîpoyê cardin difire. Li aliyê din, hê tu niyeta Prensesa Bîdlîsê tuneye ku ciyê xwe bigûhûre, çi jî serika pîpoya xwe vala bêhêle. Seriyeke nû lê siwar dike. Lê, derba sêyem a Mijoyî, pîpoya Xanêyê pêkol digerîne. Xanê ya ku dibîne çawa gulleyeke wî zilamî qet bi beradayî neçû, jê xweşxal, bi bişarindineke ciwanikî serketina wî qebil dike, naxwaze wî camêrî şermezar bike, jê’r rêz digre û xwe ji wir vedikêşe.

Li roja din, çi dike?

Ji Mîr rîca dike, ji bo şerefa wan nîşangîrên bijarte, şahiyeke mezin were çêkirin. Li pêş çavê tev Bîdlîsîyên li şahiyê, Prenses, bi xwe, bi çekên herî qenc wan bi xelat dike.

Hemedo, digel Mijo û şerwanên wî yên mayîn, wer dibin camêrê şerefê yê Mîrektiya Rojkan.

 

İsmet İnönü’nün Kürt Raporu
Erzincan Kürt merkezi olursa Kürdistan’ın kurulmasından korkarım. Van ve Erzincan’da acele olarak, Muş ovasında tedricen ve Elazığ ovasında kuvvetli Türk...
Ah Tamara…
Van’daki Akdamar Adası’na da ismini verdiği rivayet edilen Akdamar efsanesi, zamanında bu adada yaşayan baş keşişin güzelliği dillere destan kızı...
Xelil Xeyali’nin Kürt Dili Üzerine Görüşleri
“Yayın yöntemi”ne ilişkin görüşü ikinci yazıya bırakmıştım. Fakat bu yönteme ilişkin ayrıntılı bilgiler vermeden önce onun temelini oluşturan bazı işlerden...
Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde Kürt Şehri Bitlis
  Wilhelm Köhler/Kitap  17. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nun egemenliği altında bulunan geniş coğrafyada sürüp giden yaşamla ilgili bugün elimizdeki en önemli...
Bitlis Beyliği’nin Statüsü,Rolü ve Önemi – Araştırma
Mela Mahmud Beyazidi; “Yabancı devletler, Kurdistan’ı işgal edebilmek için, herşeyden önce, Bitlis Beyliği’ni zapt etmeye yeltenmişlerdir.”        ...
1838’in Bitlis’i ve Southgate’in Kürd Şerif Bey ile tanışması
Bu çeviri, Amerikalı Misyoner rahip Horatio Southgate’in 1838 – 1839 yılları arasında Bitlis’ten geçerken tuttuğu notların İngilizce aslına sadık kalınarak...
Said Nursi’de Özgürlük Söylemi
  Gençken içine girdiği ilim dünyasında özgürlüğü bir hayat biçimi olarak benimsemiştir. İlk hayatı hocaları ile olan serüvende onun düşüncelerini...
Kırd,Kırmanc, Dımıli veya Zaza Kürtleri
Bazı illerde ise denebilir ki sadece birer ilçenin sınırları içinde Dımıli lehçesi konuşulur. Semsûr’un Alduş (Gerger), Ruha’nın Sêwreg (Siverek), Bedlis’in...
Kerkük Kan Ağlıyormuş
“Kerkük, Kürdistan´ın bir parçasıdır. Oradaki Türkmenler, Kürtlere sığınmış muhacir ve sığınmacılardır. Kerkük, Azerbeycan´da bir kent değil ki Türk´ü kan ağlasın....
Şekerci Hanı ve Said-i Kurdi’nin Dünyası
  Bediüzzaman Saidê Kurdî Henüz 30 yaşlarında Van’dan İstanbul’a gidip Fatih’te bulunan Şekirci Hanı’na yerleşiyor. Ve odasının kapısına bu yazıyı...
Pîyesa ‘Bîdlîs’ ya Wîllîam Saroyan
Ehmed Kurd nîne, ji hindikayî (kêmhejmaran) ye, ango ji tirkan. Lê ferqa wî ew e ku xwediye loqonteyek e. Ji...
Vasa’yı kurtarmak, Hasankeyf’i öldürmek
On milyonluk nüfusu ile bir İskandinav ülkesi olan İsveç’te 1700’e yakın müze bulunmaktadır. Bu müzelerden dünyanın ilk açık hava müzesi...
Tarihte Kerkük ve Kürtler
  Kerkük tarihine kısaca bir bakalım; Arkeolojik kazılar sonucunda Kerkük’te 28 bin yıl önce Neandertallerin yaşadığı kanıtlanmıştır. Şehir bir çok...
Yol Ayrımı; Askeri Uçak ve Milletin Özgür İradesi
  Irak, denilen devlet 1926 yılında Gertrude Bell’in Kral Faysal ile misterik aşkının imkansız çocuğu olarak dünyaya geldi. Irak bir...
Lozan, Ankara ve Sevr Antlaşması
    Türkiye Lozan ve Ankara kartını Uluslararası topluma ve Kürtlere gösterirken, Sevr antlaşmasından neden söz etmez? İşte, Lozan, Ankara...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ