Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 8,38 / Satış: 8,41
€ EURO → Alış: 9,96 / Satış: 10,00

Hemedê Birho û Xanê

Hemedê Birho û Xanê
  • 12.03.2016

 

Di sala 1841-an de, di navbera Sasonî û eskerên Generalê Tirk Hafiz Paşayî de şerên dijwar diqewimin. Wê gavê, Osmanî, îttîfaka Mîrektîyên kurdan a bi Bab-î Alî yekser xerab dike, statûya heyî ya herêmên Kurdistanê bi tundî digûhûre.

 

 

 

 

Yaşar AbdulselamoğluCamêrî û ciwanî

 

Bi operasyonên hovane yên ordiya Osmaniyê serweriya Mîrektîyên Kurd a irsî ji holê radike. Li ciyê Mîr, Xan û hin paşetiyên kurdan Walî tên tayînkirin, serkirdayetî bi temamî bi Seray û wîlayetan ve tên girêdan. Ew dem demeke herî xwînî û talanker a li Kurdistanê ye.

Di Şerê Kermilehê de, Kurdên Sasonê mêrxasiyeke bêhempa destnîşan didin. Di pêşengiya Hemedê Birho de, mefera eskerên Hafiz Paşayî dişkînin. Zorî li Xwînkarê Osmanî didin ku serweriya wan a tradîtsîyonel cardin were naskirin.

Lê, pir najo, Sasonî di navbera xwe de lihevnakin, Osmanî vê derfetê bikartîne, zora şervanên Sasonî dide.

Parçeyek mezin ji şervanên Sasonê tên xwe tevlê Mîrektîya Bîdlîsê dikin. Mîrektiya Bîdlîsê giramiyek mezin dide wan û wan wek mêvanên xwe yên hêja dihewîne…

Ji xwe, Begên Sasonê biraziyên Begên Bîdlîsê ne. Lewra, di navbera Mîrektiya Bîdlîsê û ya Sasonê de girêdanên nêzik her dem hebûne.

Hemedê Birho, bi hejmareke mezin a şervanên xwe ve dibe mêvanê Rojkiyan. Hikûmeta Bîdlîsê, digel koma şervanên xwe ve, wî li Qeleya Bîdlîsê, di koşkeke mezin de bicîdike û tev xercên wan digre ser xezneya mîrektîyê.

Koşka ku ew lê dimînin jî, li Qeleyê, yekser li pêşberê Seraya Hikûmdarê Bîdlîsê ye.

Hemedo, rojekî bi çend nokerên xwe ve li şaneşîna Koşkê rûniştiye. Temaşa bajêr dike. Li pêşberî wî jî, jina Mîr, Xanê, li ber paca Serayê rûniştiye, pîpoya –qelûna xwe ya ji dara yasemînê çêkirî, vêxistiye, ji xwe`r temaşa derva dike.

“Bê ku bala xwe bide kurmancên li pêşberê xwe”, serî qelûna xwe ji pacê derxistiye, bi awirên xwe yên bêxem jî li xeleqên dûmana ku ji devê xwe bi usûl derdixe, dinêre. Ew nizanin, Prensesa esîlzade Hemedo û şervanên wî piçûk dibîne, loma yan jî ji bo ku serokê kurd ê ku zora eskerên Hafiz Paşayî biriye, bibîne, wer dike… Lê, tevî ku mêvanên wê Mîrektiyê ne, şêweya kişandina qelûnê ya Prensesê hember Hemedoyê, kêfa şervanên wî, yên ku bi dilsoziyeke mezin pê re girêdayî ne, nayîne. Wê wek heqaretek ji xwe re hesêp dikin. Ji wan Mîjo, ji Begê xwe re dibêje:

-Begê min, ez wer bawer dikim ku prenses bi kişandina xwe ya qelûnê ya bi vî awayî heneka xwe bi me dike. Heger tu rê bidî min, ez ê bi derbekê re serê qelûna wê bifirînim.

– Mijo, dibêje Hemedo, bawer bike, kêfa min jî ji vê dîmena Xanê nayê, lê, ez ditirsim ku nîşana te li ciyê xwe îsabet neke. Tu dizanî, heger derba te li pîvanga xwe nekeve, ew ê ji bo me hemûyan ê bibe şermezarî û rûreşîyeke mezin.

– Na, Begê min, netirse. Heger nîşana min, ji lûlika qelûnê li dereke din ket, serê min bide jêkirin, dibêje Mijo.

Serê Prensesê jî ji lilûka qelûnê pir dûr nîne. Lê, Hemedo ji hostatiya nîşangirî ya Mijo bi bawer e. Loma rê dide wî. Mijo, bi derbekê re serê pîpoyê difirîne. Xanê, çer ku dengê teqîn û vizîna guleyê dibihîse, dibîne ku serê pîpoya wê firîye. Lê, qet aramiya xwe xerab nake. Mîna ku tu tiştek nebûbe, bi giranî ji ciyê xwe radibe, diçe seriyeke din a qelûnê -qizqaviyê tîne. Lilûkê li qelûna xwe dixe, li serê pizotek datîne, vedigere li ciyê xwe rûdine û kişandina pîpoya xwe didomîne. Mijo metelmayî dimîne. Bi derba dido re jî, serê pîpoyê cardin difire. Li aliyê din, hê tu niyeta Prensesa Bîdlîsê tuneye ku ciyê xwe bigûhûre, çi jî serika pîpoya xwe vala bêhêle. Seriyeke nû lê siwar dike. Lê, derba sêyem a Mijoyî, pîpoya Xanêyê pêkol digerîne. Xanê ya ku dibîne çawa gulleyeke wî zilamî qet bi beradayî neçû, jê xweşxal, bi bişarindineke ciwanikî serketina wî qebil dike, naxwaze wî camêrî şermezar bike, jê’r rêz digre û xwe ji wir vedikêşe.

Li roja din, çi dike?

Ji Mîr rîca dike, ji bo şerefa wan nîşangîrên bijarte, şahiyeke mezin were çêkirin. Li pêş çavê tev Bîdlîsîyên li şahiyê, Prenses, bi xwe, bi çekên herî qenc wan bi xelat dike.

Hemedo, digel Mijo û şerwanên wî yên mayîn, wer dibin camêrê şerefê yê Mîrektiya Rojkan.

 

İtalya’da yazılan 1829 tarihli Bitlis Sultanı ve Köle Kız adlı eser
Özellikle 1600 – 1800 yılları arasında, Şark’a ait masallardan ve o diyarda vuku bulmuş hadiselerden esinlenerek yarı kurgu – yarı...
‘’İlk Gece Hakkı’’ Dolayımında Tarih Yazımı, Yöntem ve Kaynakların Kullanımı: Taner Akçam’a Cevap
  Bilindiği üzere tarih yazımının kendine has bir metodolojisi vardır. Tarihin ideolojik/sübjektif, özcü, kısmi ve çarpık bir vaziyet almaması için...
Taner Akçam’ın İddiaları ve Tarihi Gerçekler
Tarihi olay ve olgular bir değerlendirmeye tabi tutulacaksa, bu değerlendirmenin ilk şartı, olay veya olguların yaşandığı dönemin koşulları ve özelliklerinin...
Taner Akçam’ın Suçlamalarına Cevabımızdır
Bilindiği üzere Prof. Taner Akçam’ın 20 Nisan 2021 tarihinde Gazete Duvar’a verdiği röportajda sarf ettiği  “19. yüzyıl feodal toplumunda örneğin...
Ermeni Sorunu ve Kürdler
Tarih çalışmalarında birincil kaynaklar büyük bir önem taşır. Bu kaynakların başlıcaları; gazeteler, filmler, fotoğraflar, el yazmaları, nüfus sayımları, tapu kayıtları,...
Tarih Kayıt Cetveliyse Sosyoloji Bunun Toplum Vicdanındaki Karşılığıdır
Tarih bilimi toplumlarla ilgili verileri ortaya koyarken belgesel nitelikteki kırıntıları bir araya getirerek toplumlar hakkında genellemeler yapmaktadır. Sosyoloji bilimi ise...
‘Kuyruklu Kürt’ aşağılaması tutmadı, ‘ilk gece hakkı’ genellemesi deneyelim
‘Öküz düşünce bıçak çeken çok olurmuş’ diye bir söz vardır. Zayıf, savunmasız ve güçsüz duruma düşüldüğü taktirde, o anki durumunuzdan...
Tarihçi Taner Akçam’a Tepki
  Tarihçi Taner Akçam’ın ”19. yüzyıl feodal toplumunda örneğin Kürt bölgelerinde Kürt ağaları, evlenen Ermenilerin ilk gece hakkına sahiplerdi.” ifadelerine...
Kürtler Savaşçı ve Özgürlüklerini Seven Bir Milettir
Babil harabeleri, muazzam boyutları ile yolcuyu etkiliyor; binalar, duvarlar veya kapılar olduğu için değil, ama bir zamanlar bir binanın bulunduğu...
Endülüs’ün Emevi Abdurrahman’ı bilinirken, Bitlis Beyliği’nin Kürd Abdal Han’ı hiç bilinmez
İsimlerini çeşitli nedenlerden dolayı tarihe yazdırmış ünlü hükümdarlar vardır. Kimi cesareti, kurnazlığı, ele geçirdiği topraklar ve savaşçılığı ile, kimi de...
Bitlis’te ateşler eşliğinde Xetire, Têrintêz ve Ayd-i Kurdî kutlanırdı
Kürdlerin çok zengin, köklü ve bir okadar da kadim sözlü anlatım geleneği vardır. Kah dengbej geleneği ile kah çîvanoklar anlatımları...
Kürt Tarihinde Newroz’un Yeri
Newroz Bayramı Kürt Ulusal Bayramları içerisinde önemli bir yere sahiptir. Newroz Bayramı üzerine bir çok kutlama ritüeli bulunmaktadır. Kürtler dışında...
Gökmeydan değil, Gog Meydan. Nam-ı diğer Çevgan Meydanı
Bitlis’in ünlü meydanları denilince, akıllara hemen Avel Meydan ve Gökmeydan gelir. Bazı yerlerde Gök Meydan şeklinde yazılsa da genellikle bitişik...
‘Mewlidê Kirdî’ adı üzerine
İnternet ortamında menşei belli olmayan birçok saçma dezenformasyon her gün dolaşıma giriyor. Elbette dikkate alınmamalı, ama kimi temel noktalarda cevap...
Ekim 1881- Kürd kumandanın top güllesi ile infazı
‘İnfazın gerçekleşeceği günden bir gün öncesi, ağzı havaya doğru kaldırılmış o büyük kalibreli demirden yapılma top meydana kurulmuştu. Şafağın sökmesiyle...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ