Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 3,93 / Satış: 3,95
€ EURO → Alış: 4,66 / Satış: 4,68

Tarihte Kerkük ve Kürtler

Tarihte Kerkük ve Kürtler
  • 30.09.2017
  • 12.922 kez okundu

 

Kerkük tarihine kısaca bir bakalım; Arkeolojik kazılar sonucunda Kerkük’te 28 bin yıl önce Neandertallerin yaşadığı kanıtlanmıştır. Şehir bir çok medeniyet tarafından ele geçirilmiş ve yönetilmiştir.

 

 

 

 

 

Eski Asur başkenti Arrapha bölgesinde yer alan Kerkük, 5000 yıllık harabeleri üzerinde, Khasa nehri yanında yer alır. Arrapha, MÖ 10 ve 11. yüzyıllarda Asurlular döneminde çok büyük bir öneme kavuşmuştur.

Stratejik ve coğrafik önemi nedeniyle şehir, üç imparatorluk için adeta bir savaş meydanıydı; Asur imparatorluğu, Babil ve Med imparatorlukları, ki hepsi şehri belirli zamanlarda yönetmiştirler.

 

M.Ö 2150 Gutians ( Gutiler ) Kerkük şehrini ele geçirdiler. Batılı kaynaklarda Gutiler için ‘’Zağros Dağının Sakinleri’’ denilir. Gutiler uzun süre Kerkük ve civarında hakimiyet sağladılar. Gutilerin hakimiyetini, Sümer İmparatorluğu ele geçirerek şehre hakim olmuştur.

Akkad alfabesi ile yazılmış bir Guti Tableti (M.Ö.2130)

Sümer İmparatorluğuna karşı birleşen Hurri ve Mittaniler, büyük bir imparatorluk kurarak Arrapkha ( Kerkük’ü ) Sümer İmparatorluğundan büyük bir savaş sonucu almışlardır.

 

Zagros Dağlarında yaşayan antik halk. Gutiler hakkında Sümerler, Babiller ve uzun yıllar sonra Asurlular birbirleriyle çelişmeden, Zagros dağlarının Orta ve Kuzey bölgelerinde Guti ya da Qurti adında halkın yaşadığını ve ülkelerine de Gu-ti-um dendiğini yazmışlardır.

 

Tarihçi Mehrad izady “Kürtler Bir El Kitabı” kitabında Gutiler’in modern Girdi aşireti olduklarını ve son kral Tirigan isminin yine Kürt aşireti olan Tirikan’lardan geldiğini aktarmaktadır.

 

Gutiler özellikle savaşçı bir halk olarak bilinirler. Savaş stratejisi olarak ‘vur-kaç’ tekniğini uygularlardı.

 

Tarih Kronolojisi’ne göre Gutiler 1500 yıl Mezopotamya’ya etki etti.Asur kralı Shalmaneser, Mitanniler’e sefer düzenlemiş ve Mitanniler’i yıkmıştır ve Mitanniler’e karşı zaferini Gutiler’e karşı zafer olarak kabul etmiş ve demiştir ki; “Ararat sınırından Tur Âbidin’e kadar bu ülke içinde su gibi Guti kanı aktı”.

 

Mezopotamya’da bir çok medeniyetin yaşadığı ve hüküm sürdüğü bilinmektedir. Günümüzde Kerkük tartışmaları ‘’Siyasi’’ bir boyut kazanmışken, Kerkük tarihinde ‘’Kürtlerin olmadığını’’ iddia etmek trajikomik bir durumdur.

 

Osmanlı döneminde tarihçiler Kerkük için neler söylemiştir?

Ünlü seyyah Evliya Çelebi 1650’lerde yazdığı Seyahatname’sinde, Kürdistan’dan söz ederken Kerkük’ü de Kürdistan vilayetleri içinde sayar:

 

“Kürdistan; Erzurum, Van, Diyarbekir, Cizire, Ciziri ibn Ömer, İmadiye, Musul, Şarezor (Kerkük) ve Ardelan vilayetlerinden oluşur.“

 

KERKÜK KİMİN ŞEHRİ?

Kerkük’ün Kürdistan’da olduğunu ve 4/3’ünün Kürd olduğunu, ilk Türkçe Ansiklopedi Kamus-i A’lam’ın yazarı Şemseddin Sami..

 

Şemseddin Sami’nin 1889-1898 yılları arasında hazırladığı ilk Türkçe ansiklopedi olan Kamusül-Alem’de Kerkük nüfusu şöyle tespit edilmiş:
“Halkının dörtte üçü Kürd, geriye kalanları da Türkmen, Arap vs. 760 Yahudi ve 460 Keldani de vardır.”

 

1889’da Şemseddin Samî Kürdistan’ı tarif etmiş..

Şemseddin Sami, 1 Haziran 1850′de Arnavutlukta doğmuş 5 Haziran 1904′te İstanbul’da vefat etmiştir. Osmanlı yazar, ansiklopedist ve sözlükçüsüdür. Kamus’ül A’lâm adlı 6 ciltlik ansiklopedisinin yazımına 1889′da başlamış; Kamus-u Türkî adlı Lügat’ını ise 1901 yılında yazmıştır.

Kitap: KAMÛS-U TÜRKÎ
Yazar: Şemseddin Samî
Shf. 1156 – 1157

KURD: Irak-ı Arab ile Irak-ı Acem arasında ve Cezîre’nin şark-ı şimalinde, yani hudud-u İranîyenin iki cihetinde sakin, ma’ruf bir kavim efradından olan adam.

KURDİSTAN: Memalik-i Osmanîye’de hudud-u İranîyenin iki cihetinden ve Cezîre’nin şark-ı şimal taraflarından ibaret yer.

Yakın tarihimide Kerkük’ün demografik durumu;
BAAS rejimi döneminde Saddam tarafından Kerkük ve Musul’un demografik yapısı savaşlarla değiştirildi. Kürdler, Kerkük’ten göç ettirilerek yerlerine Araplar yerleştirildi. Kürt nüfusunun eritildiği Kerkük’te daha sonra ”Türkmen” ve ”Arap şehri” algısı yaratıldı. Bugün, Kerkük’e bağlı Havice ( İŞİD kontrolünde) bulunuyor. Havice, Saddam döneminde kuruldu ve araplar yerleştirilerek Kerkük’ün nüfusuna müdahale edildi. 1950’li yıllarda Kerkük’te bulunan Kürt nüfusu %65-70 civarındayken günümüzde nüfus oranı %50-51 seviyesindedir.
Çemçemal, Xurmatû ve Germiyan ilçeleri o dönemde Kerkük vilayetine bağlıydı.Sözkonusu arşivde, Erbil’in o dönem genel nüfusunun 240 bin ve bunun 218 binin Kürd olduğu belgeleniyor.Belgelerde, Süleymaniye vilayetinde 222 bin kişinin yaşadığı ve yaşayanların %100 Kürd olduğu belirtiliyor.İngiltere arşiv belgelerine göre, ‘Kürdistan Bölgesi İdaresi Dışında Kalan Kürd Bölgeleri’ Xaneqîn, Mendelî, Seîdiye, Celavle ve Beledruz vilayetlerinde o dönem 56 bin kişi yaşıyor ve bunların 45 bini Kürd.
Belgelerde ayrıca Ninowa Vilayeti sınırları içerisinde 210 bin Kürd vatandaşının yaşadığı ve Duhok ilçesinin de buraya dahil olduğu belirtilmiş. Ayrıca belgelere göre Bağdat’ta 23 bin Kürd vatandaşı yaşıyordu.
BAAS döneminde Kerkük ve çevresinde Kürtler ‘zorunlu’ sürgünlere gönderildiler. Kürt yerleşim yerleri BAAS rejimi tarafından hızla değiştirilerek Araplaştırıldı.
Tarihte Dr. Rauwolff’un , J. S. Buckingham, J.B. Fraser, İngiliz Subayı Major Fredrick Millengen gibi seyyahlar Kerkük ziyaretlerinde Kerkük’ün bir Türkmen veya Arap şehri olduğundan söz etmemişlerdir. Kerkük’e ziyaret gerçekleştiren bütün seyyahlar Kerkük’ün bir Kürt şehri olduğunu ve nüfus olarak Kürtlerin yoğunlukta yaşadıklarını belirtmişlerdir.
27 Haziran 1918 tarihli London Illustrated gazetesi Kerkük’ün önemli bir Kürd ve Kürdistan şehri olduğunu gösteren gazete küpürü..
Osmanlı Devleti’nin topraklarını gösteren harita. کردستان (Kürdistan)’ın sınırları net bir şekilde çizilmiştir. Kurdistan’ın sınırları içerisinde günümüzde tartışma konusu olan Kerkük şehri de bulunmaktadır. 
Bitlisname olarak sizleri Kerkük konusunda Neandertaller’den günümüze kısa bir yolculuğa çıkardık. 

Etiketler: / / / /

Xelil Xeyali’nin Kürt Dili Üzerine Görüşleri
“Yayın yöntemi”ne ilişkin görüşü ikinci yazıya bırakmıştım. Fakat bu yönteme ilişkin ayrıntılı bilgiler vermeden önce onun temelini oluşturan bazı işlerden...
Bitlis Beyliği’nin Statüsü,Rolü ve Önemi – Araştırma
Mela Mahmud Beyazidi; “Yabancı devletler, Kurdistan’ı işgal edebilmek için, herşeyden önce, Bitlis Beyliği’ni zapt etmeye yeltenmişlerdir.”        ...
1838’in Bitlis’i ve Southgate’in Kürd Şerif Bey ile tanışması
Bu çeviri, Amerikalı Misyoner rahip Horatio Southgate’in 1838 – 1839 yılları arasında Bitlis’ten geçerken tuttuğu notların İngilizce aslına sadık kalınarak...
Said Nursi’de Özgürlük Söylemi
  Gençken içine girdiği ilim dünyasında özgürlüğü bir hayat biçimi olarak benimsemiştir. İlk hayatı hocaları ile olan serüvende onun düşüncelerini...
Kırd,Kırmanc, Dımıli veya Zaza Kürtleri
Bazı illerde ise denebilir ki sadece birer ilçenin sınırları içinde Dımıli lehçesi konuşulur. Semsûr’un Alduş (Gerger), Ruha’nın Sêwreg (Siverek), Bedlis’in...
Kerkük Kan Ağlıyormuş
“Kerkük, Kürdistan´ın bir parçasıdır. Oradaki Türkmenler, Kürtlere sığınmış muhacir ve sığınmacılardır. Kerkük, Azerbeycan´da bir kent değil ki Türk´ü kan ağlasın....
Şekerci Hanı ve Said-i Kurdi’nin Dünyası
  Bediüzzaman Saidê Kurdî Henüz 30 yaşlarında Van’dan İstanbul’a gidip Fatih’te bulunan Şekirci Hanı’na yerleşiyor. Ve odasının kapısına bu yazıyı...
Pîyesa ‘Bîdlîs’ ya Wîllîam Saroyan
Ehmed Kurd nîne, ji hindikayî (kêmhejmaran) ye, ango ji tirkan. Lê ferqa wî ew e ku xwediye loqonteyek e. Ji...
Başkan Barzani’den Açıklama
Kürdistan Başkanı Mesud Barzani, Irak ve Haşdi Şabi güçlerinin Kerkük ve Kürdistan’a yönelik saldırılarına ilişkin açıklama yaptı.      ...
Vasa’yı kurtarmak, Hasankeyf’i öldürmek
On milyonluk nüfusu ile bir İskandinav ülkesi olan İsveç’te 1700’e yakın müze bulunmaktadır. Bu müzelerden dünyanın ilk açık hava müzesi...
Mam Celal Talabani Vefat Etti
  Irak eski Cumhurbaşkanı ve Kürdistan Yurtseverler Birliği (YNK) Genel Sekreteri Celal Talabani’nin vefat ettiği bildirildi.        ...
Kürtler o bayrağı neden salladılar?
Hem Bağdat rejimini, hem İran’ı hem de ümmet dayanışmasını göremedikleri Arapları sinir etmek isteyen, milliyetçiliği dindarlığından güçlü bir Kürt’ün, Kürdistan...
Tarihte Kerkük ve Kürtler
  Kerkük tarihine kısaca bir bakalım; Arkeolojik kazılar sonucunda Kerkük’te 28 bin yıl önce Neandertallerin yaşadığı kanıtlanmıştır. Şehir bir çok...
Yol Ayrımı; Askeri Uçak ve Milletin Özgür İradesi
  Irak, denilen devlet 1926 yılında Gertrude Bell’in Kral Faysal ile misterik aşkının imkansız çocuğu olarak dünyaya geldi. Irak bir...
Lozan, Ankara ve Sevr Antlaşması
    Türkiye Lozan ve Ankara kartını Uluslararası topluma ve Kürtlere gösterirken, Sevr antlaşmasından neden söz etmez? İşte, Lozan, Ankara...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ