Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 5,67 / Satış: 5,70
€ EURO → Alış: 6,27 / Satış: 6,30

Tarihte Kerkük ve Kürtler

Tarihte Kerkük ve Kürtler
  • 30.09.2017

 

Kerkük tarihine kısaca bir bakalım; Arkeolojik kazılar sonucunda Kerkük’te 28 bin yıl önce Neandertallerin yaşadığı kanıtlanmıştır. Şehir bir çok medeniyet tarafından ele geçirilmiş ve yönetilmiştir.

 

 

 

 

 

Eski Asur başkenti Arrapha bölgesinde yer alan Kerkük, 5000 yıllık harabeleri üzerinde, Khasa nehri yanında yer alır. Arrapha, MÖ 10 ve 11. yüzyıllarda Asurlular döneminde çok büyük bir öneme kavuşmuştur.

Stratejik ve coğrafik önemi nedeniyle şehir, üç imparatorluk için adeta bir savaş meydanıydı; Asur imparatorluğu, Babil ve Med imparatorlukları, ki hepsi şehri belirli zamanlarda yönetmiştirler.

 

M.Ö 2150 Gutians ( Gutiler ) Kerkük şehrini ele geçirdiler. Batılı kaynaklarda Gutiler için ‘’Zağros Dağının Sakinleri’’ denilir. Gutiler uzun süre Kerkük ve civarında hakimiyet sağladılar. Gutilerin hakimiyetini, Sümer İmparatorluğu ele geçirerek şehre hakim olmuştur.

Akkad alfabesi ile yazılmış bir Guti Tableti (M.Ö.2130)

Sümer İmparatorluğuna karşı birleşen Hurri ve Mittaniler, büyük bir imparatorluk kurarak Arrapkha ( Kerkük’ü ) Sümer İmparatorluğundan büyük bir savaş sonucu almışlardır.

 

Zagros Dağlarında yaşayan antik halk. Gutiler hakkında Sümerler, Babiller ve uzun yıllar sonra Asurlular birbirleriyle çelişmeden, Zagros dağlarının Orta ve Kuzey bölgelerinde Guti ya da Qurti adında halkın yaşadığını ve ülkelerine de Gu-ti-um dendiğini yazmışlardır.

 

Tarihçi Mehrad izady “Kürtler Bir El Kitabı” kitabında Gutiler’in modern Girdi aşireti olduklarını ve son kral Tirigan isminin yine Kürt aşireti olan Tirikan’lardan geldiğini aktarmaktadır.

 

Gutiler özellikle savaşçı bir halk olarak bilinirler. Savaş stratejisi olarak ‘vur-kaç’ tekniğini uygularlardı.

 

Tarih Kronolojisi’ne göre Gutiler 1500 yıl Mezopotamya’ya etki etti.Asur kralı Shalmaneser, Mitanniler’e sefer düzenlemiş ve Mitanniler’i yıkmıştır ve Mitanniler’e karşı zaferini Gutiler’e karşı zafer olarak kabul etmiş ve demiştir ki; “Ararat sınırından Tur Âbidin’e kadar bu ülke içinde su gibi Guti kanı aktı”.

 

Mezopotamya’da bir çok medeniyetin yaşadığı ve hüküm sürdüğü bilinmektedir. Günümüzde Kerkük tartışmaları ‘’Siyasi’’ bir boyut kazanmışken, Kerkük tarihinde ‘’Kürtlerin olmadığını’’ iddia etmek trajikomik bir durumdur.

 

Osmanlı döneminde tarihçiler Kerkük için neler söylemiştir?

Ünlü seyyah Evliya Çelebi 1650’lerde yazdığı Seyahatname’sinde, Kürdistan’dan söz ederken Kerkük’ü de Kürdistan vilayetleri içinde sayar:

 

“Kürdistan; Erzurum, Van, Diyarbekir, Cizire, Ciziri ibn Ömer, İmadiye, Musul, Şarezor (Kerkük) ve Ardelan vilayetlerinden oluşur.“

 

KERKÜK KİMİN ŞEHRİ?

Kerkük’ün Kürdistan’da olduğunu ve 4/3’ünün Kürd olduğunu, ilk Türkçe Ansiklopedi Kamus-i A’lam’ın yazarı Şemseddin Sami..

 

Şemseddin Sami’nin 1889-1898 yılları arasında hazırladığı ilk Türkçe ansiklopedi olan Kamusül-Alem’de Kerkük nüfusu şöyle tespit edilmiş:
“Halkının dörtte üçü Kürd, geriye kalanları da Türkmen, Arap vs. 760 Yahudi ve 460 Keldani de vardır.”

 

1889’da Şemseddin Samî Kürdistan’ı tarif etmiş..

Şemseddin Sami, 1 Haziran 1850′de Arnavutlukta doğmuş 5 Haziran 1904′te İstanbul’da vefat etmiştir. Osmanlı yazar, ansiklopedist ve sözlükçüsüdür. Kamus’ül A’lâm adlı 6 ciltlik ansiklopedisinin yazımına 1889′da başlamış; Kamus-u Türkî adlı Lügat’ını ise 1901 yılında yazmıştır.

Kitap: KAMÛS-U TÜRKÎ
Yazar: Şemseddin Samî
Shf. 1156 – 1157

KURD: Irak-ı Arab ile Irak-ı Acem arasında ve Cezîre’nin şark-ı şimalinde, yani hudud-u İranîyenin iki cihetinde sakin, ma’ruf bir kavim efradından olan adam.

KURDİSTAN: Memalik-i Osmanîye’de hudud-u İranîyenin iki cihetinden ve Cezîre’nin şark-ı şimal taraflarından ibaret yer.

Yakın tarihimide Kerkük’ün demografik durumu;
BAAS rejimi döneminde Saddam tarafından Kerkük ve Musul’un demografik yapısı savaşlarla değiştirildi. Kürdler, Kerkük’ten göç ettirilerek yerlerine Araplar yerleştirildi. Kürt nüfusunun eritildiği Kerkük’te daha sonra ”Türkmen” ve ”Arap şehri” algısı yaratıldı. Bugün, Kerkük’e bağlı Havice ( İŞİD kontrolünde) bulunuyor. Havice, Saddam döneminde kuruldu ve araplar yerleştirilerek Kerkük’ün nüfusuna müdahale edildi. 1950’li yıllarda Kerkük’te bulunan Kürt nüfusu %65-70 civarındayken günümüzde nüfus oranı %50-51 seviyesindedir.
Çemçemal, Xurmatû ve Germiyan ilçeleri o dönemde Kerkük vilayetine bağlıydı.Sözkonusu arşivde, Erbil’in o dönem genel nüfusunun 240 bin ve bunun 218 binin Kürd olduğu belgeleniyor.Belgelerde, Süleymaniye vilayetinde 222 bin kişinin yaşadığı ve yaşayanların %100 Kürd olduğu belirtiliyor.İngiltere arşiv belgelerine göre, ‘Kürdistan Bölgesi İdaresi Dışında Kalan Kürd Bölgeleri’ Xaneqîn, Mendelî, Seîdiye, Celavle ve Beledruz vilayetlerinde o dönem 56 bin kişi yaşıyor ve bunların 45 bini Kürd.
Belgelerde ayrıca Ninowa Vilayeti sınırları içerisinde 210 bin Kürd vatandaşının yaşadığı ve Duhok ilçesinin de buraya dahil olduğu belirtilmiş. Ayrıca belgelere göre Bağdat’ta 23 bin Kürd vatandaşı yaşıyordu.
BAAS döneminde Kerkük ve çevresinde Kürtler ‘zorunlu’ sürgünlere gönderildiler. Kürt yerleşim yerleri BAAS rejimi tarafından hızla değiştirilerek Araplaştırıldı.
Tarihte Dr. Rauwolff’un , J. S. Buckingham, J.B. Fraser, İngiliz Subayı Major Fredrick Millengen gibi seyyahlar Kerkük ziyaretlerinde Kerkük’ün bir Türkmen veya Arap şehri olduğundan söz etmemişlerdir. Kerkük’e ziyaret gerçekleştiren bütün seyyahlar Kerkük’ün bir Kürt şehri olduğunu ve nüfus olarak Kürtlerin yoğunlukta yaşadıklarını belirtmişlerdir.
27 Haziran 1918 tarihli London Illustrated gazetesi Kerkük’ün önemli bir Kürd ve Kürdistan şehri olduğunu gösteren gazete küpürü..
Osmanlı Devleti’nin topraklarını gösteren harita. کردستان (Kürdistan)’ın sınırları net bir şekilde çizilmiştir. Kurdistan’ın sınırları içerisinde günümüzde tartışma konusu olan Kerkük şehri de bulunmaktadır. 
Bitlisname olarak sizleri Kerkük konusunda Neandertaller’den günümüze kısa bir yolculuğa çıkardık. 

Etiketler: / / / /

Osmanlı’da – Bitlis Kürd Beyliği’nde Kölelik ve Köle Pazarları
Köleliğin çok eski çağlardan beri var olduğu ve hemen hemen tüm kıtalarda 1800’lerin ortalarına kadar da yer aldığı bilinen bir...
BİTLİS SANA HASRET WILLIAM SAROYAN
William Saroyan ünlü bir Amerikalı Ermeni yazar. Hem Oscar’ı, hem Pulitzer’i olan tek adam. Kendini Bitlisli ve Amerikalı olarak görüyor....
Bitlis’te de lewendî ile dolaşılırdı
Her bir coğrafyanın, milletin ve toplumun kendine göre giyim kuşamları vardır. Bölgeden bölgeye değişiklik gösterdikleri gibi şehirler arası da bu...
Kürd Amazon Fatma Seher. Nam-ı diğer Erzurumlu Kara Fatma
Yakın dönem tarih ve savaş kahramanları anlatımlarında Kara Fatma adı ile karşımıza çıkan bir çok kadın bulunmaktadır. Değişik bölge, mıntıka...
ALÎŞÊR’İN MEKTUPLARI HAKKINDA DÜZELTME – Malmîsanij
Koçgirili Alişêr’in iki mektubu, Vate dergisinin 59. sayısında (Zimistan 2019) yayımlanmıştı. Oradaki metinlerin Osmanlıca olan asıllarını okuyunca transkripsiyonda bazı yanlışlar,...
Bitlis’in son beş yüzyıldaki nüfusu ve sakinleri. Kürdler, Ermeniler ve diğerleri
Binlerce yıllık tarihi bir yerleşim yeri olan kadim şehir Bitlis’in nüfusuna ve orada yaşamış kavimlere dair pek çok anlatım vardır....
Li ser Betlîsê û tarîxa Kurdan kitêbeke pir hêja
Baran Zeydanlıoğlu 11 roj berê, di 5ê mehê da kitêba xwe ” Seyyahların Anlatımlarıyla BİTLİS ve AHALİSİ” ji min ra...
Bitlis’te Kitap Tanıtımı, İmza ve Söyleşi Günü Düzenlendi
Yeni çıkan ‘Seyyahların anlatımlarıyla Bitlis ve Ahalisi’ adlı kitabın ilk tanıtım ve imza günü Bitlis’te gerçekleşti. Bitlis Düşünce ve Akademik...
Koçgirili Alişer’in İki Mektubu
 Birinci Dünya Savaşı’ndan Osmanlı Devleti yenik, İtilaf Devletleri galip çıktı. 1918 yılında İstanbul’da Kurdistan Teali Cemiyeti (KTC) kuruldu. Cemiyetin başkanı...
Kitap Duyurusu – Seyyahların Anlatımlarıyla BİTLİS ve AHALİSİ
’Seyyahların anlatımlarıyla BİTLİS ve AHALİSİ’ adlı kitap, yakında DARA YAYINLARI’ndan çıkıyor.           360 sayfadan oluşan ve...
Prenses Tamta – Ahlat’ın Kürd – Ermeni – Gürcü Melikesi
18 Mayıs 2019 tarihinde Tel Aviv’de gerçekleşen Eurovision Şarkı Yarışması’nda Kıbrıs Cumhuriyeti’ni Tamta adlı bayan bir şarkıcı temsil etti. Bu...
Arnavutluk’un İskender Bey’i, Bitlis’in Şerif Bey’i
Arnavutluk’un başkenti Tiran’ı ziyaretimde, havanın yağmurlu olmasını fırsat bilerek Milli Kütüphane olan Biblioteka Kombëtare binasını ziyaret ettim. Hem arşivlerini incelemek hem...
Bitlisli Kürd Zaro Ağa da 1931 yılında Liverpool’da futbol oynadı
İngiliz futbol takımı Liverpool’un Barselona futbol takımını dün akşam Liverpool Anfield stadyumunda 4-0 yenmesi ile biten o tarihi maç, dünyanın...
1914 Tarihli Bitlis İsyanının Osmanlı Arşiv Belgelerindeki Yansımaları – Cezalar, Mükâfatlar
1914 yılının ilk aylarında İttihat ve Terakki yönetimine karşı Bitlis’te bir isyan meydana gelmişti. Ayaklanmanın liderleri, Hizan bölgesinin tanınmış dini...
Kürt Şarkılarında Ermeni Dostluğu / Gülizar’ın Feryadı
Kürt ve Ermeni ilişkileri tarihinde dikkat çeken önemli olaylardan birisi de 1889 yılında Ermeni kızı Gülizar’ın Kürt aşiret lideri Hacı...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ