Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 6,75 / Satış: 6,78
€ EURO → Alış: 7,66 / Satış: 7,69

Tarihte Kerkük ve Kürtler

Tarihte Kerkük ve Kürtler
  • 30.09.2017

 

Kerkük tarihine kısaca bir bakalım; Arkeolojik kazılar sonucunda Kerkük’te 28 bin yıl önce Neandertallerin yaşadığı kanıtlanmıştır. Şehir bir çok medeniyet tarafından ele geçirilmiş ve yönetilmiştir.

 

 

 

 

 

Eski Asur başkenti Arrapha bölgesinde yer alan Kerkük, 5000 yıllık harabeleri üzerinde, Khasa nehri yanında yer alır. Arrapha, MÖ 10 ve 11. yüzyıllarda Asurlular döneminde çok büyük bir öneme kavuşmuştur.

Stratejik ve coğrafik önemi nedeniyle şehir, üç imparatorluk için adeta bir savaş meydanıydı; Asur imparatorluğu, Babil ve Med imparatorlukları, ki hepsi şehri belirli zamanlarda yönetmiştirler.

 

M.Ö 2150 Gutians ( Gutiler ) Kerkük şehrini ele geçirdiler. Batılı kaynaklarda Gutiler için ‘’Zağros Dağının Sakinleri’’ denilir. Gutiler uzun süre Kerkük ve civarında hakimiyet sağladılar. Gutilerin hakimiyetini, Sümer İmparatorluğu ele geçirerek şehre hakim olmuştur.

Akkad alfabesi ile yazılmış bir Guti Tableti (M.Ö.2130)

Sümer İmparatorluğuna karşı birleşen Hurri ve Mittaniler, büyük bir imparatorluk kurarak Arrapkha ( Kerkük’ü ) Sümer İmparatorluğundan büyük bir savaş sonucu almışlardır.

 

Zagros Dağlarında yaşayan antik halk. Gutiler hakkında Sümerler, Babiller ve uzun yıllar sonra Asurlular birbirleriyle çelişmeden, Zagros dağlarının Orta ve Kuzey bölgelerinde Guti ya da Qurti adında halkın yaşadığını ve ülkelerine de Gu-ti-um dendiğini yazmışlardır.

 

Tarihçi Mehrad izady “Kürtler Bir El Kitabı” kitabında Gutiler’in modern Girdi aşireti olduklarını ve son kral Tirigan isminin yine Kürt aşireti olan Tirikan’lardan geldiğini aktarmaktadır.

 

Gutiler özellikle savaşçı bir halk olarak bilinirler. Savaş stratejisi olarak ‘vur-kaç’ tekniğini uygularlardı.

 

Tarih Kronolojisi’ne göre Gutiler 1500 yıl Mezopotamya’ya etki etti.Asur kralı Shalmaneser, Mitanniler’e sefer düzenlemiş ve Mitanniler’i yıkmıştır ve Mitanniler’e karşı zaferini Gutiler’e karşı zafer olarak kabul etmiş ve demiştir ki; “Ararat sınırından Tur Âbidin’e kadar bu ülke içinde su gibi Guti kanı aktı”.

 

Mezopotamya’da bir çok medeniyetin yaşadığı ve hüküm sürdüğü bilinmektedir. Günümüzde Kerkük tartışmaları ‘’Siyasi’’ bir boyut kazanmışken, Kerkük tarihinde ‘’Kürtlerin olmadığını’’ iddia etmek trajikomik bir durumdur.

 

Osmanlı döneminde tarihçiler Kerkük için neler söylemiştir?

Ünlü seyyah Evliya Çelebi 1650’lerde yazdığı Seyahatname’sinde, Kürdistan’dan söz ederken Kerkük’ü de Kürdistan vilayetleri içinde sayar:

 

“Kürdistan; Erzurum, Van, Diyarbekir, Cizire, Ciziri ibn Ömer, İmadiye, Musul, Şarezor (Kerkük) ve Ardelan vilayetlerinden oluşur.“

 

KERKÜK KİMİN ŞEHRİ?

Kerkük’ün Kürdistan’da olduğunu ve 4/3’ünün Kürd olduğunu, ilk Türkçe Ansiklopedi Kamus-i A’lam’ın yazarı Şemseddin Sami..

 

Şemseddin Sami’nin 1889-1898 yılları arasında hazırladığı ilk Türkçe ansiklopedi olan Kamusül-Alem’de Kerkük nüfusu şöyle tespit edilmiş:
“Halkının dörtte üçü Kürd, geriye kalanları da Türkmen, Arap vs. 760 Yahudi ve 460 Keldani de vardır.”

 

1889’da Şemseddin Samî Kürdistan’ı tarif etmiş..

Şemseddin Sami, 1 Haziran 1850′de Arnavutlukta doğmuş 5 Haziran 1904′te İstanbul’da vefat etmiştir. Osmanlı yazar, ansiklopedist ve sözlükçüsüdür. Kamus’ül A’lâm adlı 6 ciltlik ansiklopedisinin yazımına 1889′da başlamış; Kamus-u Türkî adlı Lügat’ını ise 1901 yılında yazmıştır.

Kitap: KAMÛS-U TÜRKÎ
Yazar: Şemseddin Samî
Shf. 1156 – 1157

KURD: Irak-ı Arab ile Irak-ı Acem arasında ve Cezîre’nin şark-ı şimalinde, yani hudud-u İranîyenin iki cihetinde sakin, ma’ruf bir kavim efradından olan adam.

KURDİSTAN: Memalik-i Osmanîye’de hudud-u İranîyenin iki cihetinden ve Cezîre’nin şark-ı şimal taraflarından ibaret yer.

Yakın tarihimide Kerkük’ün demografik durumu;
BAAS rejimi döneminde Saddam tarafından Kerkük ve Musul’un demografik yapısı savaşlarla değiştirildi. Kürdler, Kerkük’ten göç ettirilerek yerlerine Araplar yerleştirildi. Kürt nüfusunun eritildiği Kerkük’te daha sonra ”Türkmen” ve ”Arap şehri” algısı yaratıldı. Bugün, Kerkük’e bağlı Havice ( İŞİD kontrolünde) bulunuyor. Havice, Saddam döneminde kuruldu ve araplar yerleştirilerek Kerkük’ün nüfusuna müdahale edildi. 1950’li yıllarda Kerkük’te bulunan Kürt nüfusu %65-70 civarındayken günümüzde nüfus oranı %50-51 seviyesindedir.
Çemçemal, Xurmatû ve Germiyan ilçeleri o dönemde Kerkük vilayetine bağlıydı.Sözkonusu arşivde, Erbil’in o dönem genel nüfusunun 240 bin ve bunun 218 binin Kürd olduğu belgeleniyor.Belgelerde, Süleymaniye vilayetinde 222 bin kişinin yaşadığı ve yaşayanların %100 Kürd olduğu belirtiliyor.İngiltere arşiv belgelerine göre, ‘Kürdistan Bölgesi İdaresi Dışında Kalan Kürd Bölgeleri’ Xaneqîn, Mendelî, Seîdiye, Celavle ve Beledruz vilayetlerinde o dönem 56 bin kişi yaşıyor ve bunların 45 bini Kürd.
Belgelerde ayrıca Ninowa Vilayeti sınırları içerisinde 210 bin Kürd vatandaşının yaşadığı ve Duhok ilçesinin de buraya dahil olduğu belirtilmiş. Ayrıca belgelere göre Bağdat’ta 23 bin Kürd vatandaşı yaşıyordu.
BAAS döneminde Kerkük ve çevresinde Kürtler ‘zorunlu’ sürgünlere gönderildiler. Kürt yerleşim yerleri BAAS rejimi tarafından hızla değiştirilerek Araplaştırıldı.
Tarihte Dr. Rauwolff’un , J. S. Buckingham, J.B. Fraser, İngiliz Subayı Major Fredrick Millengen gibi seyyahlar Kerkük ziyaretlerinde Kerkük’ün bir Türkmen veya Arap şehri olduğundan söz etmemişlerdir. Kerkük’e ziyaret gerçekleştiren bütün seyyahlar Kerkük’ün bir Kürt şehri olduğunu ve nüfus olarak Kürtlerin yoğunlukta yaşadıklarını belirtmişlerdir.
27 Haziran 1918 tarihli London Illustrated gazetesi Kerkük’ün önemli bir Kürd ve Kürdistan şehri olduğunu gösteren gazete küpürü..
Osmanlı Devleti’nin topraklarını gösteren harita. کردستان (Kürdistan)’ın sınırları net bir şekilde çizilmiştir. Kurdistan’ın sınırları içerisinde günümüzde tartışma konusu olan Kerkük şehri de bulunmaktadır. 
Bitlisname olarak sizleri Kerkük konusunda Neandertaller’den günümüze kısa bir yolculuğa çıkardık. 

Etiketler: / / / /

Bitlis ve ilçelerinin tarihini anlatıyorlar gözleri kapalı, vicdanları esir bir halde
Memleketim olan Bitlis ve ilçelerinin tarihine dair arşiv çalışmalarına başlamam on beş seneden fazla olmuştur. Aslında doğup büyüdüğüm Tatvan’a ve...
Bitlis Rojkili Huma Hatun ve Kürdlere ‘Abbasi’ Denilmesi
1655 yılında Bitlis, Van, Diyarbekir ve Mardin mıntıkaları da dahil olmak üzere, çok geniş bir coğrafyayı gezen Osmanlı’nın ünlü seyyahı...
Kadim Bir Kürd Aşireti: Zeydan
Zeydan isminin kökeninin, Kürdçedeki zeyî-dan yani arıcılıkdaki ‘oğul vermek, çoğalmak’ fiili gibi bir kökenden geldiği söylenir. Zeydan (Zeîdan, Zeydanlı, Zeydî...
Bitlis’in konuşma ve yazı dilindeki X, Q, Ê, W harflerinin kullanılması
Dillerin, lehçelerin ve şivelerin kendilerine özgü vurguları ve kullanım şekilleri vardır. Kâh yazılı kâh sözlü olarak, belirli bir yapıya sahiptir...
“Kürd’e fırsat verme Yârâb” sözde şiir uydurmadır – Murat Bardakçı
“Kürd’e fırsat verme Yârâb, dehre sultân olmasın” mısrası ile başlayan şiiri güya Yavuz Sultan Selim yazmış, Berbat bir şiir bozuntusunun...
Prof. Dr. Ludwig Paul: Zazalar Kürd, Zazakî Kürdî Bir Dildir
Ludwig Paul, Zazaların Kürd olduğunu ve Zazakînin Kürdî bir “dil” olduğunu, her dil bir millettir teorisinin doğru olmadığını, bir milletin...
Zazacılığı başlatan Ebubekir Pamukçu’ya dair – Roşan Lezgin yazdı
Zazacılığı başlatan Ebubekir Pamukçu’nun Türkçü şiirlerinden öteden beri sözedilirdi ama bu şiirlerin nerede yayınlandıkları konusunda kaynak gösterilmezdi.      ...
Yaşar Kemal 1951 Haziran’ında Kurtalan’dan Bitlis’e geçerken
1951 yılının Haziran ayında bir röportaj muhabiri olarak gelir Yaşar Kemal ve diğer gazeteci arkadaşları Bitlis’e. Daha doğrusu trenle Kurtalan’a...
En Fazla Ermeni Kurtaran Kürt; Müküslü Muhtıla Bey
En fazla Ermeni’yi ölümden, gazap ve katliamdan kurtaran Kürt bana göre Van’ın Müküs (Bahçesaray) kazasından olan Beylerin Beyi Muhtıla Bey’dir. 19....
Mark Sykes’ın 1900’lerin Başında Bitlis’i Ziyareti Ve Kürd Aşiretleri Listesi
1879 doğumlu İngiliz siyasetçi, ajan, diplomat, asker, yazar ve bir gezgin olan Mark Sykes özellikle Osmanlı – Kürd ve Arap...
”Zazaki” ile ”Zaza Dili” Ayrı Şeylerdir
  Resmi dilde oluşturulan tanım ve kavramlar, bir süre sonra halk tarafından benimsenip içselleştiriliyor. Örneğin, hatırlıyorum, “Anadol” dediğimizde, sadece şimdiki...
Yılın En Uzun Gecesi – Şevê Yelda, nam-ı diğer Şeva Çile
21 Aralık gecesi, yani ‘Yılın En Uzun Gecesi’ olan Şevê Yelda, nam-ı diğer Şeva Çile’dir Şab-i Yalda olarak da bilinir....
Cumhuriyet Dönemi Asimilasyon Politikaları: Siirt, Muş, Bitlis ve Van
  ”Asimilasyon olgusu, son iki asrın en büyük cinayetidir! Bu asimile olmuş taklitçiler ise ne kadar gülünç cinayetlere sebep olmuşlardır,...
Kurdolog Bazil Nikitin’den Times’e ”Dersim Harekatı” Eleştirisi
Bugünkü ‘’Cumhuryet’’ gazetesi, uzak şarkın vaziyeti hakkında bir makale neşrederek uzak şarkın o kadar uzakta olmadığını ve diğer Asya memleketlerinin...
Mîrza Seîd – Kurdê Yekem Li Swêdê (1893)
Ev lêkolîna jêrîn ji du beşan pêk tê. Di beşa yekem de jîyana Mîrza Seîd bi tevayî û di beşa...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ