Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 4,07 / Satış: 4,09
€ EURO → Alış: 4,97 / Satış: 4,99

Bitlis Kralı’nın Kesik Başı

Bitlis Kralı’nın Kesik Başı
  • 17.03.2018
  • 6.143 kez okundu

 

Üzerinde Fransızca olarak ’bakınız Bitlis Kralı’nın başını kesip bu sepet içerisinde size getirdim’ yazısı olan bu gravürü, Bitlis’in geçmişine dair arşiv taramam sırasında bir kaç sene önce denk gelmiş ve daha sonra araştırmak üzere arşivime almıştım.

 

 

 

 

 

  • Baran Zeydanlıoğlu

 

 

Yakın zaman içerisinde incelediğim bazı kaynaklarda, başı kesilmiş olarak tasvir edilmiş bu ’Bitlis Kral’ının, 1534 yılında Bitlis Tatik’teki (Yolalan) savaşta öldürülen Bitlis Kürd Hükümdarı Emir Şeref Xan olduğudur.

 

Emir Şeref Xan, Kürdlerin Tarihi adlı eser Şerefname’yi 1597’de yazan Şerefxane Bedlis-i’nin dedesidir.

 

Kanuni Sultan Süleyman hükümdarlığındaki Osmanlı Ordusu, o zaman Azerbeycan Umumi Valisi olan Ulama (Han) Paşa komutasında 1532 yılında, Emir Şeref Xan’ın hükümdarlığında olan Bitlis Kürd Beyliği’ni ele geçirmek için saldırmış ancak başaramamıştır. Şehri kuşatan Ulama Paşa, Rojkan Kürd Beyliği’nin üstün direnişiyle karşılaşınca, arkasında çok sayı da ölü bırakıp geri çekilir. Ancak çeşitli entrikalarla sarayın desteğini kazanarak 1534’de tekrar saldırır.

 

 

Ulama Paşa aslen Teke mıntıkası Türkmenlerinden olup önce Şahkulu İsyanı’nda Osmanlı’ya karşı yer almış, yenilgiyle Safeviler’in tarafına geçip Şah İsmail’e sığınmış ve onun kızı ile evlenerek, o dönem Van’a hükmeden Safevilerin naibliğine atanmıştır. Daha sonraki yıllarda Safevi Şahı Tahmasb ile ters düşen Ulama Paşa tekrar saf değiştirip, Osmanlı’ya sığınarak Sultan Süleyman’ın affını dilemiş ve Osmanlı için görev talep etmiştir. Hem Safeviler hemde Emir Şeref Xan şahsında Kürdlere karşı Sultan Süleyman’ın sarayına bilgi ve istihbarat vererek, Emir Şeref Xan’ın yerine kendisini Beylerbeyi olarak atatmıştır. Emir Şeref Xan’ın Ulama Paşa ve ailesine zamanında yardım etmiş olmasına rağmen, Osmanlı’nın da onayını ve askeri gücünü kendi komutasında arkasına alan Ulema Paşa, 1534 yılında (bazı kaynaklarda 1533 diye geçer) Bitlis Rojki Kürdlerine saldırarak Emir Şeref Xan’ı Tatik’te öldürmüştür. Bu yenilgiden sonra Bitlis Kürd Beyliği Osmanlı idaresine bir süreliğine geçmiş ve Rojkanlar da İran/Safeviler’e sığınmışlardır. Şerefname’nin yazarı Şerefxane Bedlis-i de İran’da dünyaya gelmiştir.

 

Rivayete göre Emir Şeref Xan’ı öldüren Ulama Paşa, Xan’ın kafasını kestikten sonra İstanbul’daki Serdarıekrem-i Makbul ünvanlı Pargalı İbrahim Paşa’ya Emir Şeref Xan’ın kesik başını göndermiştir. Başka bir rivayete göre ise, Şeref Xan’ın başını kesen ve bir sepete koydurtan Ulama Paşa, şahsen Pargalı’nın huzuruna çıkarak yanında götürdüğü sepetin içindeki kesik başı kendisine sunmuştur.

Pargalı İbrahim Paşa gravürü (1648) 

Pargalı İbrahim Paşa’nın Bitlis beyliğine karşı yapılan saldırıda entrika ve rolünün olduğu bilinmekte. Pargalı İbrahim Paşa, Kanuni Sultan Süleyman tarafından yatağında boğdurularak öldürülmüştür. Figani’nin Pargalı için söylediği bu sözler meşhurdur; Dünyaya iki İbrahim geldi; Biri putları yıktı diğeri putları dikti” Pargalı İbrahim heykellere olan düşkünlüğüyle bilinir…

 

’Bitlis Kralı’nın Kesik Başı’ adlı bu gravür, Fransız ressam Emmanuel (Jean Nepomucene) de Ghendt tarafından 1780’lerde çizilmiştir. Gravürün aslı ABD San Francisco Güzel Sanatlar Müzesi’nde bulunmaktadır.

 

 

Baran Zeydanlıoğlu – 16 Mart 2018

 

Bitlisname.com kaynak gösterilmeden yayınlanamaz

 

Etiketler: / / / / / / /

Kürd Kara Fatma, Kasım 1887’de dünya basınında (II)
    İngiliz Pall Mall Gazette adlı Londra merkezli gazetenin İstanbul muhabiri, Kasım 1887’de dünya ajanslarına ’KARA FATMA, AMAZON –...
Kürd KARA FATMA İstanbul’da (I)
Bu çeviri, 22 Nisan 1854 tarihli The Illustrated London News Gazetesi haberinin aslına sadık kalınarak yapılmıştır. 1853 – 1856 Kırım...
Osmanlılardan Önce Batı Anadolu’da Devlet Kuran Menteşeoğulları’nın Kürtlüğü
  Bu çalışma, Türklerin ‘Menteşe Beyliği’, ’Menteşeoğulları’, ya da ‘Menteşe Emirliği’ diye adlandırdığı beyliğin kurucu ve yönetici hanedanının etnik kökenine...
Bitlis Ayaklanması – Tarihi Araştırma
  Jön-türklerin iktidara gelişlerinin ilk yılları, Türkiye Kürtlerinin toplumsal ve siyasal yaşamlannda meydana gelen canlanmayı gösterir.        ...
1914 Bitlis Kürd İsyanı Öncesi ve Sonrası Mektupları
  Bu çeviriler, Bitlis İsyanı sırasında, şehirdeki Holyoke Amerikan Ermeni Kız Koleji’nde 1915’e kadar görev yapmış rahibe Mary D.Uline ve...
Bitlis İsyanı Sonrası Son Demler
  Hz. Peygamber (s.a.v.) ”Haksızlık karşısında susan dilsiz şeytandır.” der. Haksızlık hangi dönem kim tarafından yapılırsa yapılsın, haksızlığa karşı sessiz...
Kürd Mona Lisa – Keça Kafroş
Özellikle Irak Kürdistan Bölgesi’ni ziyaret edenler, hemen hemen her evin bir odasında genç bir kız tablosunun asılı olduğunu görmüşlerdir. Genellikle...
Bitlis Ayaklanmasına Detaylı Bakış
  1914 BİTLİS İSYANI HAKKINDA 1919 YILINDA “JÎN” DERGİSİ”NDE YAYIMLANAN BİTLİSLİ “LAW REŞİD”İN YAZISI            ...
Bitlis İsyanı Mektupları 1-6 Nisan 1914
Bu mektuplar, Bitlis’teki Amerikan Ermeni Koleji’nde görev yapmış bayan Mary D.Uline’nin Boston’daki arkadaşlarına yazdıkları mektuplardır. 1-6 Nisan 1914 tarihleri arasında...
1847 tarihli Bitlis gravürünün detayları
Bitlis şehrini tasvir eden gravür sayısının o kadar çok olmadığı gibi, bunların çoğunun da kim tarafından ve ne zaman çizildikleri...
1890-1900 Bitlis ve Van Vilayetlerinin Milliyetlere Göre Demografik Yapısı
Van ve Bitlis vilayetilerinin milliyet ve nüfusa göre taksimini gösterir istatistiki şekiller.Osmanlı arşivinde  PLK.p.. / 2875 nolu kayıt belgesiyle yer alan...
İlhanlılar ve Karakoyunluların Bitlis’te Bastırdıkları Dirhemler
  Kösedağ Savaşı’nda, Anadolu Selçuklu Devleti ile İlhanlılar arasındaki savaşı İlhanlılar kazanmış, bu savaştan sonra  İlhanlılar, 1244 tarihinde Kurdistan Beyliği...
Belgeler Işığında; Mutki ve Sason İsyanı Tehcir ve Asimilasyon Politikaları
  Jön Türklerle başlayan asimilasyon ve inkarcı politikalar,Cumhuriyetin ilanıyla ‘Kemalizm’ resmi bir kimlik kazanarak kamusal faşizmi Kürtler üzerinde büyük bir...
Evliya Çelebi’nin Seyehatnamesi’nde Kürtler
Evliya Çelebi, gezip gördüğü yerlerdeki dil, din ve etnik yapıları hiç atlamadan eserine almıştır. Seyahatnameyi çağının aynası yapan, Evliya Çelebi’...
Said-i Kurdi’nin Kürt Milletine Hitabesi
Sîreta Mela Seîdê Kurdî ya li miletê Kurd Bedîuzzeman Mela Seîdê Kurdî’nın Nasihatı- Sîretên Bedîuzzeman Mela Seîdê Kurdî…      ...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ