Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 4,07 / Satış: 4,09
€ EURO → Alış: 4,97 / Satış: 4,99

1847 tarihli Bitlis gravürünün detayları

1847 tarihli Bitlis gravürünün detayları
  • 30.03.2018
  • 1.149 kez okundu

Bitlis şehrini tasvir eden gravür sayısının o kadar çok olmadığı gibi, bunların çoğunun da kim tarafından ve ne zaman çizildikleri çok ender belirtilir veya merak edilir. Bildiğim en eski Bitlis gravürlerini, Flaman gravür sanatçıları Olfert Dapper 1681 ve Peeter Jacob 1690 tarihlerinde yapmışlardır. Bu tarihlerden önce de yapılmış Bitlis gravürleri kesin vardır ancak henüz gün yüzüne çıkmış değiller.

 

Baran Zeydanlıoğlu

 

Bitlis ve kalesi ile ilgili en yaygın olarak kullanılan çizimlerin başında, konumuz gravürü gelmektedir. Bu gravür Fransız ressam Jules Laurens tarafından 1847 yılında Bitlis’i ziyareti sırasında çizilmiştir. Şimdiki Tekel binasının bulunduğu Kurubulak’dan kaleyi ve şehrin panoramik görünüşünü kağıda yansıtmıştır. Kendisi gibi ressam ve aynı zamanda da coğrafyacı ve bir mühendis olan Fransız sanatçı Xavier Hommaire de Hell ile birlikte iki sene süren bir seyahat sırasında Bitlis’e de uğramışlar. Daha önceden İstanbul’da bir köprü projesini hayata geçirip, Karadeniz’de bir deniz feneri de inşaa etmiş olan ve aynı zamanda Hazar Denizi bölgesinde de Fransız hükümeti tarafından coğrafya ve tarih alanlarında bilimsel araştırmalar yapmak görevini gerçekleştirmiş de Hell, bu sefer yanına eşini de alarak, Laurens ile birlikte Türkiye’ye Temmuz 1847’de gelirler. Eşini daha Doğu’ya doğru yapacakları tehlikeli yolculuktan dolayı sonrasında Fransa’ya gönderen de Hell, İstanbul, Karadeniz üzeri Trabzon, Erzurum, Bitlis, Diyarbakır, Van güzergahını takip ederek, Laurens ile birlikte İran’a geçip ta İsfahan’a kadar giderek, iki sene boyunca binin üzerinde çizim yapmışlardır. İran’da bulundukları zaman içerisinde koleradan dolayı Ağustos 1848’de İsfahan’da hayatını kaybeden de Hell’in çalışmaları, Laurens tarafından de Hell’in Fransa’daki eşine gönderilir. Xavier de Hell’in tüm çalışmaları eşi tarafından 1859/60 yılında Paris’te bir kaç cilt halinde yayımlanmıştır.

 

 

 

1847 yazı Bitlis’i ziyaretleri sırasında Laurens’in çizdiği bu Bitlis gravüründe, şehrin o dönemki yapısı ve büyük bir kısmının mimarisi açıkça görülmektedir. Gravürün ana merkezinde ise Bitlis kalesinin artık günümüzde olmayan burçları ve sütunları da belirgin bir şekilde göze çarpıyor. Benim dikkatimi çeken detay ise kalenin sağ üst köşesinde (kalenin üzerinde) görünen, Kürd Rojkanlar dönemi de dahil ikametgah ve saray olarak kullanılmış yapının harabesi oldu. Nice savaş, saldırı, işgal ve efsanelere sahne olmuş bu kale ve sarayın detaylarını, dönem dönem Bitlis’ten geçmiş seyyahlar dile getirmişlerdir. Bunlardan Türkiye’de en tanıdık olan seyyah Evliya Çelebi, 1650’lerde ziyaret ettiği Bitlis Kürd Beyliği hükümdarı Abdal Han’ın sarayını ve kaleyi şu şekilde aktarmıştır: ’Kale içinde 300 hane vardır ama yarısını Han sarayı kaplamıştır. Kat kat Acem ve Rum tarzı güzel odalar ve hoş sofalar vardır ki her birinin anlatılmasında beniâdem âcizdir. 800 yıldan beri her Han ve her Malik imar etmekdedir burada. Özellikle Abdâl Han nice Mısır hazinesi harcayıp bu büyük sarayı Keydefâ Sarayı etmiştir. Bütün pencerleri ve şahnişinleri (cumbaları) kalenin burçları üzerine yapılmış olup bütün Bitlis Şehri ve Dehdivan Dağı görünmektedir.”

 

Ressam Jules Laurens’in bu gravürü çizdiği zaman Bitlis’teki hükümdar kalenin karşısındaki sarayında ikamet eden Kürd Şerif Bey idi. Ancak o da iki sene sonra II. Mahmud tarafından İstanbul’a sürgün edilecek ve yüzyıllardır süren Kürd Beyliği’nin Bitlis’teki hükümdarlığı da sona erecekti. Bundan sonraki dönem itibari ile artık Bitlis idaresi İstanbul’dan atanan valiler tarafından yönetilecekti.

 

1838 yılı Bitlis’e gelerek Şerif Bey’in misafiri olan İngiltere’nin Erzurum konsolosu James Brant, Bitlis’te 2000 Müslüman hanesinin ve 1000 Ermeni hanesinin bulunduğunu ve Kürd hükümdarların yüzyıllardır bastırdıkları kendi paralarının halen bakır para olarak bastırıldığını belirtmiştir. Şerif Bey’in evinde konaklayan konsolos Brandt, Şerif Bey’in atalarının kalenin içinde yaptırdığı sarayın artık kullanılamaz olduğunu ve kendisinin de iki sene önce (1836) bu tepede yaptırdığı sarayında ikamet ettiğini aktarır.

 

Xavier de Hell’in ölümünden sonra da Jules Laurens seyahatine devam etmiş ve 1849’da Paris’e geri dönmüştür. Paris Güzel Sanatlar akademisi bünyesinde sergiler açmış ve çalışmalarını sergilemiştir. Yaptığı gravürler ve çizdiği eskizler bir çok ünlü dergi, kitap ve değişik yayımlarda yer almıştır.

 

Jules Laurens 5 Mayıs 1901 yılında Fransa’nın Saint-Didier şehrinde hayata gözlerini yummuştur.

 

Kaynaklar:

Atlas historique et scientifique, Paris, 1859; = Tome IV of Voyage en Turquie et en Perse exécuté par ordre du gouvernement français pendant les années 1846, 1847 et 1848 par Xavier Hommaire de Hell, Paris, 1856-59.

Grosvenorsprints

Encyclopaedia Iranica

Evliya Çelebi Seyahatnamesi – YKY Yayınları

1838 Yazında Kürdistan, James Brant – Rupel Yayınları

Etiketler: / / / / /

Kürd Kara Fatma, Kasım 1887’de dünya basınında (II)
    İngiliz Pall Mall Gazette adlı Londra merkezli gazetenin İstanbul muhabiri, Kasım 1887’de dünya ajanslarına ’KARA FATMA, AMAZON –...
Kürd KARA FATMA İstanbul’da (I)
Bu çeviri, 22 Nisan 1854 tarihli The Illustrated London News Gazetesi haberinin aslına sadık kalınarak yapılmıştır. 1853 – 1856 Kırım...
Osmanlılardan Önce Batı Anadolu’da Devlet Kuran Menteşeoğulları’nın Kürtlüğü
  Bu çalışma, Türklerin ‘Menteşe Beyliği’, ’Menteşeoğulları’, ya da ‘Menteşe Emirliği’ diye adlandırdığı beyliğin kurucu ve yönetici hanedanının etnik kökenine...
Bitlis Ayaklanması – Tarihi Araştırma
  Jön-türklerin iktidara gelişlerinin ilk yılları, Türkiye Kürtlerinin toplumsal ve siyasal yaşamlannda meydana gelen canlanmayı gösterir.        ...
1914 Bitlis Kürd İsyanı Öncesi ve Sonrası Mektupları
  Bu çeviriler, Bitlis İsyanı sırasında, şehirdeki Holyoke Amerikan Ermeni Kız Koleji’nde 1915’e kadar görev yapmış rahibe Mary D.Uline ve...
Bitlis İsyanı Sonrası Son Demler
  Hz. Peygamber (s.a.v.) ”Haksızlık karşısında susan dilsiz şeytandır.” der. Haksızlık hangi dönem kim tarafından yapılırsa yapılsın, haksızlığa karşı sessiz...
Kürd Mona Lisa – Keça Kafroş
Özellikle Irak Kürdistan Bölgesi’ni ziyaret edenler, hemen hemen her evin bir odasında genç bir kız tablosunun asılı olduğunu görmüşlerdir. Genellikle...
Bitlis Ayaklanmasına Detaylı Bakış
  1914 BİTLİS İSYANI HAKKINDA 1919 YILINDA “JÎN” DERGİSİ”NDE YAYIMLANAN BİTLİSLİ “LAW REŞİD”İN YAZISI            ...
Bitlis İsyanı Mektupları 1-6 Nisan 1914
Bu mektuplar, Bitlis’teki Amerikan Ermeni Koleji’nde görev yapmış bayan Mary D.Uline’nin Boston’daki arkadaşlarına yazdıkları mektuplardır. 1-6 Nisan 1914 tarihleri arasında...
1847 tarihli Bitlis gravürünün detayları
Bitlis şehrini tasvir eden gravür sayısının o kadar çok olmadığı gibi, bunların çoğunun da kim tarafından ve ne zaman çizildikleri...
1890-1900 Bitlis ve Van Vilayetlerinin Milliyetlere Göre Demografik Yapısı
Van ve Bitlis vilayetilerinin milliyet ve nüfusa göre taksimini gösterir istatistiki şekiller.Osmanlı arşivinde  PLK.p.. / 2875 nolu kayıt belgesiyle yer alan...
İlhanlılar ve Karakoyunluların Bitlis’te Bastırdıkları Dirhemler
  Kösedağ Savaşı’nda, Anadolu Selçuklu Devleti ile İlhanlılar arasındaki savaşı İlhanlılar kazanmış, bu savaştan sonra  İlhanlılar, 1244 tarihinde Kurdistan Beyliği...
Belgeler Işığında; Mutki ve Sason İsyanı Tehcir ve Asimilasyon Politikaları
  Jön Türklerle başlayan asimilasyon ve inkarcı politikalar,Cumhuriyetin ilanıyla ‘Kemalizm’ resmi bir kimlik kazanarak kamusal faşizmi Kürtler üzerinde büyük bir...
Evliya Çelebi’nin Seyehatnamesi’nde Kürtler
Evliya Çelebi, gezip gördüğü yerlerdeki dil, din ve etnik yapıları hiç atlamadan eserine almıştır. Seyahatnameyi çağının aynası yapan, Evliya Çelebi’...
Said-i Kurdi’nin Kürt Milletine Hitabesi
Sîreta Mela Seîdê Kurdî ya li miletê Kurd Bedîuzzeman Mela Seîdê Kurdî’nın Nasihatı- Sîretên Bedîuzzeman Mela Seîdê Kurdî…      ...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ