Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 8,52 / Satış: 8,55
€ EURO → Alış: 10,09 / Satış: 10,13

Derbarê Zaro Axa de Reklamek (1928)

Derbarê Zaro Axa de Reklamek (1928)
  • 26.04.2018

 

Li havîna sala 2001ê gava min geştekê li Amerîkayê kir, min serdana Dr. Vera Beaudin Saîdpourî kir. Li sala 1987ê, ku li Stockholmê yekem çapxane, weşanxane û pirtûkfiroşîya kurdî SARA hat damezirandin.

 

 

 

 

 

  • Goran Candan

 

 

Dr. Vera jî wê salê li Brooklynê, li New Yorkê pirtûkxane û muzaxaneyeke kurdî ava kiribû. Dr. Vera, li ber deriyê Pirtûkxaneya xwe bi rûgeşî û dilxweşî pêşewazîya min û hevjîna min kir. Li destê wê kovara Kurdish Times ku wî bi xwe derdixist hebû: Hejimar 1 & 2 1986. Diyar bû ku Dr. Vera wê rojê ji bo nîşanî min bide vê kovarê ji arşîvê derhênabû. Piştî lihevpirsînê bi îngilîzî gote min: “Do you know who Zaro Aga is?” Yanî “Ma tu dizanî ku Zaro Axa kî ye?” Min gote wê “Na, ev e cara yekê ye ku ez vî navî dibihîsim.” Gote min: “Rast e, hûn kurd qet xwedîtî li çand û dîroka xwe nakin.” Û kovara Kurdish Times ya di destê xwe de dirêjî min kir. Li ser bergê kovarê, wêneyê Zaro Axayî hebû. Gava min li rûpelên kovarê temaşe dikir, wê dîsa gote min ku “Zaro Axa kurdê temendirêjtirîn ê dunyayê ye.”

Min ew kovar hanî Stockholmê û nîşanê her nivîskar û lêkolînerê kurdan ku dihatin serdana Kitêbxaneya SARAyê da. Berî Dr. Verayê ji me kurdan kesî çîroka Zaro Axayî nebihîstibû. Paşê lêkolînerê kurd ê hêja mamoste Rohat Alakomî lêkolîneke berfireh li ser Zaro Axayî amade kir û wek gotar û pirtûk weşand û berdestê xwendevanên kurd kir.

Ev reklama li jorê ku li rojnemeyeke New Yorkê belav bûye, (nuha cara yekê belav dibe) ji hêla fîrmayeke firçeya didanan “MORGANITE BRUSH CO INC” hatiye belavkirin û tê de pesnê berhemên firçeyên vê fîrmayê tê dayin. Me pêşî bîr nebir ku ev reklam jî li ser Zaro Axayî ye. Lê duhî rojnamevaneka îtalî hatibû serdana SARAyê û gava çavê wê bi vê reklamê ket, ji min pirsî got “Ma ev çi ye? Ma ev derbarê kurdan de ye yan na?” Min gote wê “Herê, derbarê kurdan de ye, lê em hîn baş tênegehîştine ku ew behsa çi dike.” Paşê du amerîkî îroj hatin serdana min û wan navê vê fîrmayê yekser nas kir. Gava wan nivîsa vê reklamê xwend, pê re kenîyan. Min gote wan “Ev behsa me kurdan dike, lê nizanim bi qencî yan bi xirabî!” Wan bersiv da û got “Bi rastî jî tiştekî balkêş e, ev behsa ew kurdê herî temendirêj yê dinyayê dike, ku te carekê behsa wî bo me kiribû.” Li ser vê yekê min biryar da ku ez vê êvarê behsa naveroka vê reklama ji sala 1928an ku li bajarê New Yorkê yê Amerîkayê belav bûye, bo we xwendevanên hêja bikim.

Înglîzîya wê: “KHIYAR The giant Kurd is the greatest burden bearers. Some carry loads as high as 700 lbs. The sightseer asking ‘Upon what food does he feed to get such strength?’ expects the answer to be ‘Raw Meat.’ But the real answer is Khiyar – meaning raw cucumbers… more than three pounds daily is his summer ration. Proving again that the big point in anything is not what you put into it – but what you get of it. That ‘s why we don’t talk about the ingredients of Morganite brushes. What does it matter whether they be curd, or carbon, or cucumbers as long as they’ll carry any loads and reduce your annual brush cost.”

 

Kurmancî: “XIYAR Kurdê hût û bihêztirîn barkêşê baran e. Hin hût hene ku radihijin 700 kîloyan. Yên vê dibihîsin vê pirsê ji xwe dikin ‘Gelo ev hût çi dixwe ku dibe xwedî vê hêza ewqas pir?’ Û wisa bawer dikin ku bersiv xwarina ‘goştê xav’ e. Lê bersiva rastîn xiyar e… Anku cucumber… Rojê 3 kîlo xiyar îstîqaqa vî hûtî ye. Li vir bi vî awayî dîsa îsbat bû ku tiştê girîng ne ew e ku meriv jê pir bixwe, lê ya girîng ew ku mirov çi dixwe. Loma em têyesteyê (naveroka) firçeyên xwe yên Morganite brushes aşkere nakin. Heger ku ev firçe bikaribin bikevin binê her barî û lêçûna we ya salane ya li firçeyan kêm bikin, hingê heger têde xilt hebe, yan karbon, yan jî xiyar, ev qet ne grîng e.”

Bi gotineke din dixwazin bibêjin ku firçeyên me wek vî hûtê ku jê re dibêjin Zaro Axa pir zexm û temendirêj in û zû bi zû narizin.

 

Li vê reklama rojnameyê ya fîrmaya cigarê ya bi navê “STEPHEN MITCHELL & SON” a amerîkî ku li wan salên ku Zaro Axa li Amerîkayê bûye weşiyaye, wisa hatiye nivîsîn: Metûselahê* hevdem, li temenê xwe yê 157 salan, li meha Hezîranê sala 1934an li Stanbolê ji jiyanê koç kir. Ew kurd bû û dibêjin sala 1777 hatiye dunyayê. (…) Zaro 13 caran jin hanî û bû xwedî 28 zarokan. Ji 28 zarokên wî tenê qîza wî ya 80 salî piştî mirina wî jiya. Wî di jîyana xwe de devê xwe qet li alkolê nedaye û cigarekêşekî yeman bû. Yekê pir laşxem bû û carekê bû şampiyonê barkêşên/kolberên (hemalên) yan dergevanên Tirkiyê û li temenê xwe yê 147 salî bi hêsanî 200 kîlo hildigirt..
________
*Metûselah: Kalê Peyamber Nûh e ku li Încîlê hatiye nivîsîn ku ew 969 sal jiyaye.

 

 

Ev wêneya Zaro Axa jî ji bo reklameka cigareyê ji hêla fîrmaya Branch of Imperial Tobacco Co hatiye bikarhanîn.

 


Photo taken when US prohibitionist club invited Zaro Agha for to make propagandas tour in USA when he visited New York at 156 years old, New York, 30.07.1930

 

 

Sertîfîkaya reklamê navborî ku tê de behsa Zaro Axayî dibe.

 

 

Etiketler: / / / /

İtalya’da yazılan 1829 tarihli Bitlis Sultanı ve Köle Kız adlı eser
Özellikle 1600 – 1800 yılları arasında, Şark’a ait masallardan ve o diyarda vuku bulmuş hadiselerden esinlenerek yarı kurgu – yarı...
‘’İlk Gece Hakkı’’ Dolayımında Tarih Yazımı, Yöntem ve Kaynakların Kullanımı: Taner Akçam’a Cevap
  Bilindiği üzere tarih yazımının kendine has bir metodolojisi vardır. Tarihin ideolojik/sübjektif, özcü, kısmi ve çarpık bir vaziyet almaması için...
Taner Akçam’ın İddiaları ve Tarihi Gerçekler
Tarihi olay ve olgular bir değerlendirmeye tabi tutulacaksa, bu değerlendirmenin ilk şartı, olay veya olguların yaşandığı dönemin koşulları ve özelliklerinin...
Taner Akçam’ın Suçlamalarına Cevabımızdır
Bilindiği üzere Prof. Taner Akçam’ın 20 Nisan 2021 tarihinde Gazete Duvar’a verdiği röportajda sarf ettiği  “19. yüzyıl feodal toplumunda örneğin...
Ermeni Sorunu ve Kürdler
Tarih çalışmalarında birincil kaynaklar büyük bir önem taşır. Bu kaynakların başlıcaları; gazeteler, filmler, fotoğraflar, el yazmaları, nüfus sayımları, tapu kayıtları,...
Tarih Kayıt Cetveliyse Sosyoloji Bunun Toplum Vicdanındaki Karşılığıdır
Tarih bilimi toplumlarla ilgili verileri ortaya koyarken belgesel nitelikteki kırıntıları bir araya getirerek toplumlar hakkında genellemeler yapmaktadır. Sosyoloji bilimi ise...
‘Kuyruklu Kürt’ aşağılaması tutmadı, ‘ilk gece hakkı’ genellemesi deneyelim
‘Öküz düşünce bıçak çeken çok olurmuş’ diye bir söz vardır. Zayıf, savunmasız ve güçsüz duruma düşüldüğü taktirde, o anki durumunuzdan...
Tarihçi Taner Akçam’a Tepki
  Tarihçi Taner Akçam’ın ”19. yüzyıl feodal toplumunda örneğin Kürt bölgelerinde Kürt ağaları, evlenen Ermenilerin ilk gece hakkına sahiplerdi.” ifadelerine...
Kürtler Savaşçı ve Özgürlüklerini Seven Bir Milettir
Babil harabeleri, muazzam boyutları ile yolcuyu etkiliyor; binalar, duvarlar veya kapılar olduğu için değil, ama bir zamanlar bir binanın bulunduğu...
Endülüs’ün Emevi Abdurrahman’ı bilinirken, Bitlis Beyliği’nin Kürd Abdal Han’ı hiç bilinmez
İsimlerini çeşitli nedenlerden dolayı tarihe yazdırmış ünlü hükümdarlar vardır. Kimi cesareti, kurnazlığı, ele geçirdiği topraklar ve savaşçılığı ile, kimi de...
Bitlis’te ateşler eşliğinde Xetire, Têrintêz ve Ayd-i Kurdî kutlanırdı
Kürdlerin çok zengin, köklü ve bir okadar da kadim sözlü anlatım geleneği vardır. Kah dengbej geleneği ile kah çîvanoklar anlatımları...
Kürt Tarihinde Newroz’un Yeri
Newroz Bayramı Kürt Ulusal Bayramları içerisinde önemli bir yere sahiptir. Newroz Bayramı üzerine bir çok kutlama ritüeli bulunmaktadır. Kürtler dışında...
Gökmeydan değil, Gog Meydan. Nam-ı diğer Çevgan Meydanı
Bitlis’in ünlü meydanları denilince, akıllara hemen Avel Meydan ve Gökmeydan gelir. Bazı yerlerde Gök Meydan şeklinde yazılsa da genellikle bitişik...
‘Mewlidê Kirdî’ adı üzerine
İnternet ortamında menşei belli olmayan birçok saçma dezenformasyon her gün dolaşıma giriyor. Elbette dikkate alınmamalı, ama kimi temel noktalarda cevap...
Ekim 1881- Kürd kumandanın top güllesi ile infazı
‘İnfazın gerçekleşeceği günden bir gün öncesi, ağzı havaya doğru kaldırılmış o büyük kalibreli demirden yapılma top meydana kurulmuştu. Şafağın sökmesiyle...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ