Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 4,84 / Satış: 4,86
€ EURO → Alış: 5,68 / Satış: 5,70

Bitlisli Musa Bey ve Misyonerler Hadisesi

Bitlisli Musa Bey ve Misyonerler Hadisesi
  • 07.05.2018
  • 2.081 kez okundu

1883 yılında vuku bulan ve Amerikan Misyoner Heyeti’nin İstanbul Merkezi raporlarıyla da doğrulanan olayın detaylarını, 1913’ün Nisan ayında Bitlis, Tatvan ve Van’ı da ziyaret etmiş başka bir Amerikalı seyyah ve yazar olan, William Warfield’ın 1916’da yayımladığı bir kitaptan öğreniyoruz.

 

 

 

 

 

Bu çeviri, William Warfield’ın ‘The Gate of Asia : A journey from Persian Gulf to the Black Sea’ adlı kitabındaki, Van ziyareti bölümününde iki ABD’li misyonerin Kürd Musa Bey tarafından dövülüp yaralandıklarına dair Doktor Raynolds’un ona anlattıklarını kapsamaktadır.  Çeviri eserin aslına sadık kalınarak yapılmıştır.

 

Derleyen ve çeviren: Baran Zeydanlıoğlu

 

 

 

Nisan 1913 – Van

Bitlis’ten geçip Tatvan’dan tekne ile Van’a ve iskelesinin bulunduğu Avantz’a geldik. Van’daki misyonerlik hizmetleri Amerikalı Dr. George Raynolds tarafından 1870 yılında başlatılmış. Bay Raynolds Amerikan İç Savaşı sırasında donanmada cerrahlık yapmış ve sonrasında eşi ile birlikte Türkiye’ye gelmiş. Yetmişli yaşların çok üzerinde olan bu sevecen iki yaşlı insan, halen dinç ve sağlıklı görünüyorlar. Tepelerde karların olmasına rağmen, Bay Raynolds her sabah göle yüzmeye gidiyor ve bu yaşlı beyefendi sahip olduğu o atak atıyla, bir süvari gibi bizlerle beraber dağ tepe demeden geziyordu. Birlikte gerçekleştirdiğimiz geziler sırasında, hem Amerikan İç Savaşı sırasında yaşadığı anılarını hemde buradaki Kürdler ve kendisi arasında geçen maceralarını anlatıyordu. Doktor Raynolds’un anlattığı bu maceralardan özellikle Kürd karekterine ışık tuttuğu için bir olayın tekrardan anlatılmasında fayda  var, ki değer de.

 

 

Yıllar önce Batı misyonerlik merkezlerinin birinde yapmış oldukları bir konferans dönüşü, doktor Raynolds ve beraberindeki Bitlis misyonerlik merkezinden George Knapp, geciktiklerinden dolayı yolda durup geceyi bir yerde geçirmek zorunda kalmışlar. Konaklamak zorunda kaldıkları köy, onların normalde durup konakladıkları köylen epeyi uzakta kalan ve haydutluğu ile tanınan Musa Bey’in köyüymüş. Doktor Raynolds ve Knapp’ın da konaklamak için bulunduğu mekana her zaman olduğu gibi meraklı Kürdler doluşup, duvarın dibin çömelmişler. Önemli ve mevki sahibi olmayan insanların önceden haber vermeden bu tür yerlere geldiklerinde tanınmaları, pek alışıla gelmiş bir şey değildir. Orada da aynı şey olmuş ve mekanın hizmetkarlarından birinin Dr. Raynolds’un kulağına eğilerek, salonun karanlık bir köşesinde oturanlar arasında Musa Bey’in kendisinin de oturduğunu fısıldaması ile, Dr. Raynolds’un nasıl şaşırıp afalladığını düşünün artık. Bu durumun iyiye işaret etmediği aşikar olmasına rağmen, Dr. Raynolds vaziyeti kurtarmak adına hemen bir nezaket göstergesi ve jest olarak Musa Bey’e bir fincan çay göndertmiş. Ancak artık çok geç kalınıldığından ve Kürd’ün öfkesinin de uyandığından, Musa Bey kırgın ve darılmış olarak elinin tersiyle çayı red edip oradan ayrılmış.

 

Bitlisli Musa Bey

 

 

 

Misyonerler ertesi gün köyden atları ile ayrılmışlar. Dr. Raynolds önde olmak üzere dik bir yamaçtan aşağıya doğru yol alıyorlarmış. Birden bire iki kişinin, neşeli ve şarkı söyleyerek onlara doğru geldiklerini görmüşler, ancak birinin elindeki kılıcı onlarla karşı karşıya gelinceye ve Doktor Raynolds’un kafasına kılıcı indirene kadar fark etmemişler. Doktorun iri yapılı ve direnme onusunda inatçı olması, ona kılıç ile vuran Kürd’ü daha da çileden çıkardığından, kılıç darbelerini ikiye katlayıp doktora daha hızlı hızlı vurarak onu yere yıkmış. Aynı anda bay Knapp da yere yatırılıp ve elleri bağlanmış.

Saldırganlardan biri olan, ki artık onun Musa bey olduğu biliniyor, bu kişi kurbanları olan misyonerlerin ellerini ve gözlerini bağlayarak, güzergah yakınındaki kayaların arasına bırakmaya karar vermiş. Gözleri bağlanırken Dr. Raynolds mendil ile bağlanmasını istemiş, ki bu şekilde kafasının arkasından boşalan kanın durmasını sağlamış. Biribirlerine bağlı şekilde olan bu iki misyoneri daha sonra kayalar arasındaki bir boşluğa bırakarak, kaderlerine terk etmişler.

Henüz ölmeye karar vermemiş olan Dr. Raynolds, bir şekilde kendi ellerini çözmeyi başararak diğer bağlı olan arkadaşına yardıma başlamış ki, gözleri bağlı olan Knapp onlara saldıranların geriye geldiklerini düşünerek canı için dua etmeye başlamış. Akadaşını sakinleştirip ikna ettikten sonra, bırakıldıkları yerden çıkıp güzergah üzerindeki patikaya geri dönmüşler. Gördükleri ilk şey, onlara ait valizlerin olduğu yere bırakıldığı ve onlara hiç dokululmadığı olmuş.

Biraz yürüyerek ulaştıkları yakındaki bir köyde, yoldan geçen bir kervan tarafından bulunarak bu köye getirilmiş olan Dr. Raynolds’un atını da görmüşler. Atın üzerindeki cepli eyerin olduğu gibi kalmış olması ve içinde de doktorun tıbbi çantasının bulunması, o an için en sevindirici ve zaruri olan bir durummuş.

 

 

 

Dr. George Reynolds ve George C. Knapp

 

Yaşlı bir köylü kadının onlara temin ettiği bir el aynasının yardımı ile doktor kendi yarıklarını dikmeye koyulmuş. Kafasında, kolunda ve yüzünde çok ciddi kesikler oluşmuş ve hatta burnunun bir parçasının da kesilmiş olarak, kopmak üzere sallandığını görüyormuş. Bütün yaralarını dikebilen doktor, mendil ile kanının akmasını durdurmayı başardığı kafasının arkasındaki o yarayı tek dikemediğinden, arkadaşı Knapp’dan yardım etmesini istemiş. Ancak elleri titreyen Knapp yarayı tam olarak dikememişse de, idareten ve kötü bir şekilde haletmiş. Neyseki tüm bu yaraları bir kaç gün içinde iyileşerek toparlanmışlar ve misyonerler de yola koyulmuşlar.

Bizler zaten önceden Dr. Raynolds’un burnundaki yara izini fark etmiştik. Başından geçen bu hadiseyi bizlere anlatan Raynolds, şapkasını çıkartıp kafasının arkasındaki o yara izini de bize gösterdi. Bu hadise tabiki bizim ABD hükümeti tarafından ciddiye alınarak, Türk Hükümeti’inden onbin dolar tazminat alınmış. Türk Hükümeti ayrıca, hem bu hadiseden, hemde başka hadiselerden dolayı kaynaklanan maddi zararları telafi etmek için, zararların tüm ederini, o dönem bir Askeri tersanede inşaa edilen savaş gemisinin fiyatına  ekletmiş.

 

Derleyen ve çeviren: Baran Zeydanlıoğlu – 6 Mayıs 2018

 

Kaynak : Sayfa, 270 – 273, ‘The Gate of Asia : A journey from Persian Gulf to the Black Sea’, William Warfield,  1916, New York & London,

 

 

Bitlisname.com kaynak gösterilmeden yayınlanamaz

 

Etiketler: / / / / / / / / /

24 Haziran 2018 Seçimleri, Siyasi ve Toplumsal Durum
Sosyolog Yaşar Abduselamoğlu’yla 24 Haziran 2018’de düzenlenecek olan Cumhurbaşkanlığı ve 27. Dönem Milletvekili seçimlerini konuşmaya devam ediyoruz…      ...
Bir Bilge Kürd’ün ‘Delirişi’
  Karanlığa hapsolmuş, üzerinden büyük bir şehrin vefasızlığı geçmiş; Yüreğimiz de yaşattığımız o kahramanlara…            ...
Kürtler, Seçim İttifakları ve  Türkiye Seçimleri
    Sosyolog Yaşar Abduselamoğlu’yla 24 Haziran 2018’de yapılacak olan Seçimleri konuşmaya devam ediyoruz…            ...
Bitlisli Musa Bey ve Misyonerler Hadisesi
1883 yılında vuku bulan ve Amerikan Misyoner Heyeti’nin İstanbul Merkezi raporlarıyla da doğrulanan olayın detaylarını, 1913’ün Nisan ayında Bitlis, Tatvan...
24 Haziran 2018 Seçimlerinde Kürtlerin Tutumu Ne Olacak?
  24 Haziran 2018 Seçimleri yaklaşırken kamuoyu Kürt siyasi partileri ve Kürt toplumunun seçimde nasıl bir tavır alacağını merak ediyor....
Derbarê Zaro Axa de Reklamek (1928)
  Li havîna sala 2001ê gava min geştekê li Amerîkayê kir, min serdana Dr. Vera Beaudin Saîdpourî kir. Li sala...
Kürd Kara Fatma, Kasım 1887’de dünya basınında (II)
    İngiliz Pall Mall Gazette adlı Londra merkezli gazetenin İstanbul muhabiri, Kasım 1887’de dünya ajanslarına ’KARA FATMA, AMAZON –...
Kürd KARA FATMA İstanbul’da (I)
Bu çeviri, 22 Nisan 1854 tarihli The Illustrated London News Gazetesi haberinin aslına sadık kalınarak yapılmıştır. 1853 – 1856 Kırım...
Osmanlılardan Önce Batı Anadolu’da Devlet Kuran Menteşeoğulları’nın Kürtlüğü
  Bu çalışma, Türklerin ‘Menteşe Beyliği’, ’Menteşeoğulları’, ya da ‘Menteşe Emirliği’ diye adlandırdığı beyliğin kurucu ve yönetici hanedanının etnik kökenine...
Bitlis Ayaklanması – Tarihi Araştırma
  Jön-türklerin iktidara gelişlerinin ilk yılları, Türkiye Kürtlerinin toplumsal ve siyasal yaşamlannda meydana gelen canlanmayı gösterir.        ...
1914 Bitlis Kürd İsyanı Öncesi ve Sonrası Mektupları
  Bu çeviriler, Bitlis İsyanı sırasında, şehirdeki Holyoke Amerikan Ermeni Kız Koleji’nde 1915’e kadar görev yapmış rahibe Mary D.Uline ve...
Bitlis İsyanı Sonrası Son Demler
  Hz. Peygamber (s.a.v.) ”Haksızlık karşısında susan dilsiz şeytandır.” der. Haksızlık hangi dönem kim tarafından yapılırsa yapılsın, haksızlığa karşı sessiz...
Kürd Mona Lisa – Keça Kafroş
Özellikle Irak Kürdistan Bölgesi’ni ziyaret edenler, hemen hemen her evin bir odasında genç bir kız tablosunun asılı olduğunu görmüşlerdir. Genellikle...
Bitlis Ayaklanmasına Detaylı Bakış
  1914 BİTLİS İSYANI HAKKINDA 1919 YILINDA “JÎN” DERGİSİ”NDE YAYIMLANAN BİTLİSLİ “LAW REŞİD”İN YAZISI            ...
Bitlis İsyanı Mektupları 1-6 Nisan 1914
Bu mektuplar, Bitlis’teki Amerikan Ermeni Koleji’nde görev yapmış bayan Mary D.Uline’nin Boston’daki arkadaşlarına yazdıkları mektuplardır. 1-6 Nisan 1914 tarihleri arasında...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ