Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 8,12 / Satış: 8,15
€ EURO → Alış: 9,59 / Satış: 9,63

Bitlis Rojkili Mir Şemseddin ve Karakoyunlu Kara Yusuf

Bitlis Rojkili Mir Şemseddin ve Karakoyunlu Kara Yusuf
  • 23.09.2018

 

 

 

 

 

Bitlis Rojkili Kürd hükümdar Mir Şemseddin

ve

Karakoyunlu Türkmen hükümdar Kara Yusuf

 

Baran Zeydanlıoğlu

 

1355 Erciş doğumlu Karakoyunluların hükümdarı Türkmen Kara Yusuf (En Noyan ul-azam Cemal ud-din Yusuf Bahadır), Bağdat – Şam – Kahire civarında; Çağataylara karşı ve Memlüklülerle yaptığı savaşlar ve mağlubiyetler sonrası, Diyarbekir üzeri Bitlis’e gelip sığınır. O zaman Bitlis’te hükümdar olan Rojkili Kürd Mir Şemseddin’dir. Mir Şemseddin Kara Yusuf’a büyük ilgi, alaka ve saygı göstererek, tekrar toparlanması için destek verir. Kara Yusuf’un Trabzon’un Rum hükümdarı III. Manuel’in kızı ile evliliğinden olan bir kızı ile, Bitlis hükümdarı Mir Şemseddin evlenir ve böylece Kara Yusuf’un damadı da olur.

 

Bitlis Kürd hükümdarının askeri desteğiyle birlikte, Azerbaycan’daki Moğol (Türkü) Timurlenk’e karşı 1407’de bir sefer düzenleyen Kara Yusuf, o toprakların tümünü ele geçirir.

 

Bölgede büyük bir saltanat kuran Türkmen Kara Yusuf, kendisine Bitlis Kürd Beyliği tarafından verilen bu çok kıymetli destekten ötürü bir ‘Emirname’ yayımlayarak, hem teşekkürünü, hem de takdirini dile getirerek, Mir Şemseddin’in idaresindeki toprak ve mülkiyete de atıfta bulunur:

 

‘ Aziz çocuklarım, aşiret, fırka, binler ve yüzler beyleri, komutanlar, hükümdarlar, görevliler, meslek ve zanaat adamları, diğer halk, ileri gelenler ve Kürdistan’ın bütün hükümdarları; Bedlis, Ahlat, Muş, Hınıs ve buralara bağlı olan yerlerin soyluları, tanınmışları, ünlüleri ve sakinleri!.

Hepiniz biliniz ki, en aziz, en akıllı, en saygıdeğer, beylik ve adalet sahibi hazretleri, en büyük emir Mir Şemseddin’in – yüce Allah onun devletinin zaferini ve ikbalini kıyamet gününe kadar korusun – gösterdiği mükemmel bağlılık ve birlik, sonsuz yetenek ve fedakarlık nedeniyle, onun üzerine nimetlerimizi yağdırmamız, onu yüce ilgimizin kapsamı içine almamız ve onu düşmanlarından üstün kılmamız………

Bu emirname, yüce ve kutlu Sultanlık imzasıyla imzalanıp süslenmiş olduğu için, ona güvenmek ve uyarınca hareket etmek gereklidir. 1418 senesinin Rebiyülevvel ayının 10’unda yazılmıştır’.

 

Zamanla Türkmenlerin bölgedeki hakimiyetleri azalıp kaybolduktan sonra, Mir Şemseddin tek başına kendi adına sikke kestirip hutbe okutarak tam bağımsızlığını ilan eder.  Bu konuyla ilgili Şerefname’nin yazarı ve Bitlis’in daha sonraki bir Kürd hükümdarı olan Şerefxane Bedlis-i  (1543 – 1603) şöyle yazmıştır:

‘O tarihi günün eserlerinden biri, bir miskal bir miskal ağırlığında olan altın ve gümüş karışımı, üzerinde ‘Şemseddin’ ibaresi bulunan bir paradır. Kürdistan halkı bu paranın bereketli olduğuna inanır ve onun uğurluğundan yararlanmak için hala ellerinde bulundurmaktalar. Ben de bu parayı gözlerimle defalarca görmüşümdür. Ayrıca benim gördüğüm üç dirhem para daha vardır ki Bedlis (Kürd) hükümdarları Muhammed Bin Şeref bin Muhammed ve Şemseddin bin Ebu Diyaeddin adına basılmışlardır’.

 

Lailahe illallah / Muhammed / resulullah / duribe Bidlis / (Allah’tan başka tanrı yoktur. Muhammed onun elçisidir. Bitlis’te darp edildi)

Altıgen içinde; Halledallahu / Şems el-Din bin Ziya el-Din / Mulkehu /(Ziyaeddin’in oğlu Şemseddin / Allah mülkünü devamlı kılsın)

 

 

Şerefname’de ayrıca Mir Şemseddin’in eşlerinden Türkmen olan bu eşi ile ilgili bir de bir anlatım vardır. Karakoyunlu Kara Yusuf’un kızı olan bu eşi ata binmek, ok atmak ve meclislere katılmak ister ancak Mir Şemseddin izin vermez. Konuyu Şerefxane Bedlis-i şu şekilde aktarır:

 

‘Bu hanım Türkmen aşiretinden olduğu için, yetişmesi ve tabiatının gereği olarak ata binmeye, değnek oyunu oynamaya, ok atmaya, genel törenlere ve meclislere katılmaya eğilimliydi. Bu yüzden, Bedlis’te bir kaç defa bu işleri yapmak istemiş, fakat Mir Şemseddin bazen yumuşak bazen de sert bir şekilde karşı koyarak ‘Biz Kürdler, Türkmenlerin günlük hayatlarının esası haline getirmiş oldukları bu gibi adetleri doğru bulmuyoruz, bu işleri bırakmak iyi ve gereklidir’ diyerek eşinin bu isteklerini kabul etmediğinin anlatıldığını, hatta bir rivayete göre de eşinin diretip inat etmesinden dolayı, Mir Şemseddin’in şiddete başvurduğu ve eşinin de bu durumu ‘deli ve serseri İskender’ lakabıyla bilinen Ahlat’taki kardeşi Kara Yusuf’un oğlu Mirza İskender’e anlattığı ve Mirza da bunun üzerine Mir Şemseddin’i bir gün Ahlat’ı ziyareti sırasında tuzak kurarak arkadan bir saldırı şeklinde öldürdüğüdür. Ancak Şerefxane Bedlis-i Mir Şemseddin’in Mirza İskender tarafından öldürülmesinin asıl nedeninin, onun Timurlenk’in oğlu Sahruh’un sarayına itaatini arz etmiş olması olduğunu yazar.

 

Mir Şemseddin’in mezarının Ahlat’ta mı, yoksa Bitlis Gök Meydan yakınında mı olduğunun tam olarak bilinmediğini, Şerefname’nin yazarı Şerefxan-e Bedlis-i de belirtmiştir.

 

1420 senesinde Tebriz’de hayatını kaybeden Kara Yusuf ise, doğduğu ve Karakoyunluların o zamanki başkenti olan Erciş’te toprağa verilmiştir.

 

 

Baran Zeydanlıoğlu

 

Kaynaklar:

Şerefname

Evliya Çelebi Seyahatnamesi

TDV İslam Ansiklopedisi

The Clan of Qara Qoyunlu rulers, V. Minorsky

Etiketler: / /

İsveç kralı Demirbaş Şarl’ın (1709) Osmanlı’ya borçları  ve alacaklıların İsveç macerası
Osmanlı tarihinde Kral Demirbaş Şarl’ın askerleriyle birlikte İstanbul’daki Sultan’a sığındığı ve yıllarca padişahın misafiri olduğu anlatılır. Peki kimdi bu kral?...
Kurdîyê Bidlîsî Kimdi?
  1918-1919 yılarında Kürt basınında yazılarına rastladığımız Kurdîyê Bidlîsî kimdi?                 M.MALMÎSANIJ  ...
Geleneksel Kürt Mezar Taşları – Filîtê Quto Örneği
Hançer, Kürtler arasında sıklıkla kullanılan ve taşınan bıçak çeşididir. Kürt erkekleri 1900’lerin başlarına kadar hançerleri günlük hayatında taşımış ve kullanmıştır....
160 yıl yaşamış Bitlisli Zaro Ağa ile Londra’da yapılmış bir röportaj ve bilinmeyenler
Hemşerim olan Mutkili Kürd Zaro Ağa hakkında yazılmış onlarca yerli ve yabancı arşive rastlamış ve bunların çoğunu da incelemişimdir. Birbirinden...
İsmail Beşikçi: Kürdler, Şehir, Şehirlileşme
  26-27 Mart 2016 tarihlerinde düzenlenen II. Uluslararası Bitlis Sempozyumu, Kürtler, Şehir, Şehirlileşme konusunu irdeliyor. Sempozyuma sunulan bildiriler kitaplaştırılmış.      ...
Kürt Kadınları Neşeli ve Güzeller Parlak Kıyafetler Giyerler
Bana doğru uzaktan bir kadın grubu geliyor. Şerefli renkleri ile onlar kürt kadınları. Kökleri kazmak ve yaprakları toplamakla meşguldürler. Benim...
1961 yılının Tatvan’ı ve Van Gölü
Bitlis ve ilçelerine dair arşiv taraması sırasında karşılaştığım ‘Tatvan’ adlı bir geminin izini sürmeye başladım. Daha önceleri 1950’li yılların arşivlerinde...
Bitlis ve ilçelerinin tarihini anlatıyorlar gözleri kapalı, vicdanları esir bir halde
Memleketim olan Bitlis ve ilçelerinin tarihine dair arşiv çalışmalarına başlamam on beş seneden fazla olmuştur. Aslında doğup büyüdüğüm Tatvan’a ve...
Bitlis Rojkili Huma Hatun ve Kürdlere ‘Abbasi’ Denilmesi
1655 yılında Bitlis, Van, Diyarbekir ve Mardin mıntıkaları da dahil olmak üzere, çok geniş bir coğrafyayı gezen Osmanlı’nın ünlü seyyahı...
Kadim Bir Kürd Aşireti: Zeydan
Zeydan isminin kökeninin, Kürdçedeki zeyî-dan yani arıcılıkdaki ‘oğul vermek, çoğalmak’ fiili gibi bir kökenden geldiği söylenir. Zeydan (Zeîdan, Zeydanlı, Zeydî...
Bitlis’in konuşma ve yazı dilindeki X, Q, Ê, W harflerinin kullanılması
Dillerin, lehçelerin ve şivelerin kendilerine özgü vurguları ve kullanım şekilleri vardır. Kâh yazılı kâh sözlü olarak, belirli bir yapıya sahiptir...
“Kürd’e fırsat verme Yârâb” sözde şiir uydurmadır – Murat Bardakçı
“Kürd’e fırsat verme Yârâb, dehre sultân olmasın” mısrası ile başlayan şiiri güya Yavuz Sultan Selim yazmış, Berbat bir şiir bozuntusunun...
Prof. Dr. Ludwig Paul: Zazalar Kürd, Zazakî Kürdî Bir Dildir
Ludwig Paul, Zazaların Kürd olduğunu ve Zazakînin Kürdî bir “dil” olduğunu, her dil bir millettir teorisinin doğru olmadığını, bir milletin...
Zazacılığı başlatan Ebubekir Pamukçu’ya dair – Roşan Lezgin yazdı
Zazacılığı başlatan Ebubekir Pamukçu’nun Türkçü şiirlerinden öteden beri sözedilirdi ama bu şiirlerin nerede yayınlandıkları konusunda kaynak gösterilmezdi.      ...
Yaşar Kemal 1951 Haziran’ında Kurtalan’dan Bitlis’e geçerken
1951 yılının Haziran ayında bir röportaj muhabiri olarak gelir Yaşar Kemal ve diğer gazeteci arkadaşları Bitlis’e. Daha doğrusu trenle Kurtalan’a...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ