Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 8,52 / Satış: 8,55
€ EURO → Alış: 10,09 / Satış: 10,13

Ebu Eyyub (Eyüp Sultan) Kardeşi Feyzullah Ensari’nin Türbesi Bitlis’te mi?

Ebu Eyyub (Eyüp Sultan) Kardeşi Feyzullah Ensari’nin Türbesi Bitlis’te mi?
  • 05.10.2018

 

Feyzullah EL-Ensari, Eyüp Sultan (Ebu Eyyûb Halid bin Zeyd veya Ebu Eyyûb El-Ensarî)’nin kardeşi olduğu ‘rivayet’ edilir. Kürt Coğrafyasında ‘İslam Fetihleri’ esnasında onlarca ‘El-Ensari’ diye türbe veya mezar bulunmaktadır. Bunların, fetih sırasında şehit oldukları ‘rivayet’ edilir.

 

 

 

 

N.A.Rojki

İşte bahsetmiş olduğumuz bu isimlerden biri de Feyzullah El-Ensari’dir. Feyzullah Ensari’nin ‘rivayet’ edilen türbesi günümüz Bitlis Alemdar Camii’sinin yerleşkesinde bulunmaktadır.

Eyup Sultan’ın mezarı nasıl bulundu?

Rivayet edilir ki, Fatih, 1453 tarihinde büyük Osmanlı Ordusuyla İstanbul önüne geldiği zaman Ebu Eyyub’un kabrini bulmak istiyordu. Yine rivayet edilir ki, Fatih hocası Mehmed Şemseddin (Akşemseddin olarak biliir) ile sohbet ederken, “Ebu Eyyub’un mezarı nerededir, mezarı nasıl buluruz” diye sorar. İstanbul’un fethine yaklaşılan günlerde bir akşam, Mehmed Şemseddin Fatih’e müjdeyi verir:”Şu karşı yakadaki tepenin eteğinde bir nur görüyorum. Orayı kazacağız, bir beyaz mermer çıkacak. Eyüp Sultan orada olmalıdır.”Ve Orası kazılmaya başlanır ve toprak altında yazılı mermer parçaları bulunur. Mehmed Şemdeddin’in dediği gibi beyaz mermer meydana çıkar, mermerin üzerinde “Haz-a kabri Halit İbni Zeyd” ibaresi yazılıdır.. Bu rivayetler herhangi tarihi bir belgeye dayanmamaktadır. 1453 tarihinden itibaren Ebu Eyyub’un türbesi çeşitli padişahlar tarafından restore edildi. Bu rivayetin altında yatan başka bir gerçeğin ise, Hz.Muhammed (S.A.V) tarafından söylendiği iddia edilen “İstanbul mutlaka fethedilecektir. Onu fetheden komutan ne güzel komutan, o ordu ne güzel ordudur.” sözüne dair meşru bir zemin hazırlamaktı. Böyle bir hadisin ‘sahi’ olup olmadığı günümüzde tartışılırken İslam Alimlerinin ağırlıklı olarak hadisin ‘Sahi’ olmadığı yönündedir. Osmanlı çoğu zaman kendisine meşru bir zemin hazırlamak için veyahut tehditleri bertaraf etmek için bu tür yollara başvurduğu bilinmektedir. Bunun en bariz örneği, ‘Tarihçilerin Kutbu’ olarak bilinen Prof.Halil İnancık’ın ”Osmanlı Kayı Boyundan Değildi” diye ileri sürdüğü tezlerdi. Osmanlı kendisine ‘KAYI’ diyerek Orta Asya’dan gelecek olan tehditleri bertaraf etmek istiyordu. İnalcık, bunun yalan olduğunu bilim hayatı boyunca dile getirmiştir.

Ebu Eyyub’un kardeşi olduğu söylenilen Feyzullah EL-Ensari başlıklı konumuza geri dönelim…

İyaz bin Ganem komutası altındaki İslam Ordusu, Diyarbakır’ı (639-640) fethettikten sonra Bitlis’in kuzeyine doğru ilerlemiştir. Bu ilerleme sırasında Diyarbakır,Bitlis (641) ve Siirt civarlarında herhangi bir çatışmanın yaşanmadığını İranlı tarihçi Belâzürî (MS 806 – MS 892 ) yazdığı,Futuh al-Buldan adlı kitabında belirtmiştir. Futuh al-Buldan’da Hamedan (İran) civarında bir çatışmanın olduğu belirtilirken bölgenin ekseriyetle o dönem Kürt olduğunu düşünürsek (Hamedan Kürtlerin en eski şehirlerinden biridir.) bunun dışında ciddi denilecek bir çatışmanın olduğuna dair tarihi bir kaynak bulunmamaktadır. Çatışmadan ziyade, Diyarbakır ve Bitlis gibi şehirlerin ‘Barış’ içinde fethedildiği bilinmektedir. Futuh al-Buldan’ı incelediğimiz de Kürt Coğrafyasında savaşların yaşanmaması, Kürtlerin İslamiyet’le ilişkisinin HZ.Ömer devrinden önce başladığı tezlerini güçlendirmektedir. Van Gölü’nün Güney kesiminde Kürtler Kuzey kesimlerine doğru ise Ermeniler yoğunlukta yaşardı.

Bitlis şehri tarihte ‘İlim-İrfan’ yuvası olarak adlandırılırdı. Bitlis sınırları içerisinde bir çok bilge ve alim yetişmiştir. Bu sebeple Bitlis’te çok sayı da bilge ve alime ait türbeler bulunurken, bir çoğunun tarihi açıdan referansları da (kaynak) olarak bulunmaktadır.

 

Bitlis Hükümdarı Şerefxanê Bedlîsî tarafından 1597 yılında kaleme alınan ve Kürtlerin tarihini anlatan Şerefname isimli kitabın ‘Bitlis Hükümdarları’ bölümünde Bitlis şehrine dair çok detaylı bilgiler verilmiştir. Şehrin demografik yapısından imar durumuna, ulemadan eğitim yuvalarına kadar her şey şeffaf bir şekilde kaleme alınmıştır. Şerefname’de İslam ordusunun Bitlis’e geldiği sıralar da şehrin hakiminin Servend Bin Yunus olduğu belirtilirken yukarı da dediğimiz gibi herhangi bir çatışma olmadan sulh ile meselenin çözüldüğünü bu tarihi kitaptan da görmekteyiz. Şerefname’de alimlerden sıkça söz edilirken bu alimlerden biri Şeyh Ebu Tahir-i Kurdi’dir. (Günümüz türbesinde Gürgi yazılmıştır. Bu durum ayrıca ele alınacaktır.) Şeyh Ebu Tahir-i Kurdi’nin türbesinin halk tarafından yoğunlukla ziyaret edildiğini aktaran Şerefxan, türbenin gece gündüz ziyaretçilerle dolup taştığını da belirtmektedir. Şerefname’de belirtilen ve türbesi sıkça ziyaret edilen diğer bir alim ise; Mevlana Abdülhellak’tır.

Türbesinin Gökmeydan’da olduğunu belirten Şerefxan kendisi için ”Onunla dualar kabul olunur” ifadesi düşmüştür. Bu sebeple, halk gece gündüz demeden bu türbeyi ziyaret etmiştir. Şerefxan’ın hayatta olduğu dönemde Bitlis sınırları içerisinde bulunan medreselerin ünlü hocaları; Xıdıre Hizani, Şeyh Şemseddin Mevlana
Muhammed Şeranşî, Mevlana Muhammed Zırkî, Melaye Reşık (Mevlana Abdurrahman) gibi dönemin en iyi alimleri Bitlis’te bulunmaktadır. Burada dikkat çekici husus; hiç birinin Feyzullah Ensari’den söz etmemesidir. Şerefxanê Bedlîsî’nin, Feyzullah El-Ensari’yi ”bildiği” halde kayıtlara almadığını düşünmek komik bir iddia olur.

 

Bitlis Yabancı ve Müslüman seyyahların gezip gördüğü önemli bir şehir olmuştur. Özellikle, Osmanlı Seyyahı Evliya Çelebi, 1655-1656 yılları arasında gezmiş olduğu Bitlis’i çok detaylı ve teferruatlı bir şekilde anlatırken, yine bu türbeden söz etmemiştir. Feyzullah EL-Ensari’nin Ebu Eyyub’un (Eyüp Sultan’ın) kardeşi olduğunu ”bildiği” halde Evliya Çelebi’nin bunu kayıtlara düşmemesi trajik olurdu. Çünkü o dönem Ebu Eyyub’un (Eyüp Sultan’ın) popülerliği çok üst seviye de olup herkes tarafından bilinmektedir. Böyle bir zat’ın kardeşi en az o zat kadar değerli olur… Fakat düşündürücüdür kendisinden söz etmemiştir. Yine önemli Seyyahlar Katip Çelebi ve Nasır-i Hüsrev’de Bitlis’i ziyaret etmiştir. Bu ziyaretlerin tamamı tarafımca incelenmiş ve okunmuştur. Bu seyyahların notlarından yine anlaşıldığı üzere Feyzullah Ensari’ye yönelik herhangi bir vurgu yoktur. Bu önemli gezgin ve tarihçilerden biri de Ebu’l Fida’dır.

(1271-1331) Büyük bir bilgin tarihçi ve coğrafyacı dır. Ebul Fida İsmail Hamavi Kürt filozof, komutan, İslam tarihçisi, coğrafyacı ve döneminde Eyyubiler Hama(Suriye) Hükümdarıdır. Ay üzerindeki Abulfeda krater’inin adı, O’na ithafen verilmiştir. Ebu’l Fida künyesiyle ünlüdür. 1200’ler de Bitlis’i ziyaret eden Ebul Fida’nın notlarında yine böyle bir vurgu bulunmamaktadır.

Alemdar Cami, 1783-1784 yılları arasında inşa edilmiştir. Cami’nin adının ”Alemdar Baba” yani Feyzullah EL-Ensari’den geldiği yönündeki tezler bilimsel olmamakla beraber tarihi referanslarla da çelişmektedir. Bu cami ismini Bitlis’in meşhur köprülerinden biri olan Pira Alemdar’dan (Alemdar Köprüsünden) almaktadır. Cami Osmanlı Valisi Maksut Paşa tarafından inşa edilmiştir. Evliya Çelebi bu köprülerin güzelliğinden söz etmektedir. Köprü, Cami’den çok eski bir tarihe sahiptir.

Bir başka değinmemiz gereken isim Müştak-i Bitlisi (Müştak Baba)’dır. Kendisi Bitlis’in bilge bir ailesinden yetişmiş olup, zamanının en iyi şairlerindendir. Müştak Baba, 1759-1832 yılları arasında yaşadığı için konumuz açısından önemli bir kişiliktir. Divanı bir birinden güzel şiirlerle dolu olan Müştak Baba’nın Bitlis şehri üzerine yazdığı ‘methiye’ günümüzde hala popülerdir. Müştak Baba uzun bir süre Eyüp Selâmi Efendi dergahında kalmıştır. Eyüp Sultan civarında belirli bir süre yaşamını sürdürmüştür. Şair kimliğiyle beraber ‘kahin’ kişiliğiyle de bilinen Müştak Baba için ”Ankara’nın başkent olacağını” önceden tahmin ettiğini şiirlerine bakıp iddia edenler de olmuştur. Müştak Baba’nın divanında Feyzullah Ensari’ye dair bir vurgu bulunmamaktadır. Müştak Baba’nın Eyüp Sultan’da yaşaması ve Feyzullah EL-Ensari’nin kabrinin Bitlis’te olduğunu ”bilmemesi” düşündürücüdür.

Feyzullah El-Ensari türbesi hakkında ”Kendisi İslam’ın sancaktarıydı. Bu sebeple Alemdar Baba olarak adlandırılmıştır” cümlesinden öte bir bilgi yoktur. ‘Alemdar’ Farsça’da ‘Sancaktar-Önder’ anlamına gelmektedir.

Şehir Efsanesi mi, Gerçek mi?

Türbe konusu oldukça sıkıntılı bir konudur. Bunun en büyük örneği; Siirt’in Baykan ilçesine bağlı Ziyaret’te bulunan Veysel Karani türbesidir. Veysel Karani adına Suriye-Rakka, Yemen Meşhed-i Şerif, Beyrut ve Hicaz’da türbeler bulunmaktadır.

Tarihi referanslardan yola çıktığımız da Feyzullah Ensari’ye dair herhangi bir bilgiyle karşılaşmamaktayız. Şehir Efsanesi nedir? Şehir efsanesi (İngilizcesi: urban legend veya urban myth), modern çağın kulaktan kulağa yayılan, doğruluğu şüphe götürür, uydurma folklorik hikâyelerine verilen addır.

Feyzullah El-Ensari konusu karşı tezlere açıktır.

Bitlisname.com kaynak gösterilmeden yayımlanamaz…

DİPNOTLAR;

Futuh al-Buldan
Şerefname
Evliya Çelebi – Bitlis
Katip Çelebi
Müştak-i Bitlisi
Ebul Fida
Nasır-i Hüsrev

Etiketler: / / / / / / / / / /

İtalya’da yazılan 1829 tarihli Bitlis Sultanı ve Köle Kız adlı eser
Özellikle 1600 – 1800 yılları arasında, Şark’a ait masallardan ve o diyarda vuku bulmuş hadiselerden esinlenerek yarı kurgu – yarı...
‘’İlk Gece Hakkı’’ Dolayımında Tarih Yazımı, Yöntem ve Kaynakların Kullanımı: Taner Akçam’a Cevap
  Bilindiği üzere tarih yazımının kendine has bir metodolojisi vardır. Tarihin ideolojik/sübjektif, özcü, kısmi ve çarpık bir vaziyet almaması için...
Taner Akçam’ın İddiaları ve Tarihi Gerçekler
Tarihi olay ve olgular bir değerlendirmeye tabi tutulacaksa, bu değerlendirmenin ilk şartı, olay veya olguların yaşandığı dönemin koşulları ve özelliklerinin...
Taner Akçam’ın Suçlamalarına Cevabımızdır
Bilindiği üzere Prof. Taner Akçam’ın 20 Nisan 2021 tarihinde Gazete Duvar’a verdiği röportajda sarf ettiği  “19. yüzyıl feodal toplumunda örneğin...
Ermeni Sorunu ve Kürdler
Tarih çalışmalarında birincil kaynaklar büyük bir önem taşır. Bu kaynakların başlıcaları; gazeteler, filmler, fotoğraflar, el yazmaları, nüfus sayımları, tapu kayıtları,...
Tarih Kayıt Cetveliyse Sosyoloji Bunun Toplum Vicdanındaki Karşılığıdır
Tarih bilimi toplumlarla ilgili verileri ortaya koyarken belgesel nitelikteki kırıntıları bir araya getirerek toplumlar hakkında genellemeler yapmaktadır. Sosyoloji bilimi ise...
‘Kuyruklu Kürt’ aşağılaması tutmadı, ‘ilk gece hakkı’ genellemesi deneyelim
‘Öküz düşünce bıçak çeken çok olurmuş’ diye bir söz vardır. Zayıf, savunmasız ve güçsüz duruma düşüldüğü taktirde, o anki durumunuzdan...
Tarihçi Taner Akçam’a Tepki
  Tarihçi Taner Akçam’ın ”19. yüzyıl feodal toplumunda örneğin Kürt bölgelerinde Kürt ağaları, evlenen Ermenilerin ilk gece hakkına sahiplerdi.” ifadelerine...
Kürtler Savaşçı ve Özgürlüklerini Seven Bir Milettir
Babil harabeleri, muazzam boyutları ile yolcuyu etkiliyor; binalar, duvarlar veya kapılar olduğu için değil, ama bir zamanlar bir binanın bulunduğu...
Endülüs’ün Emevi Abdurrahman’ı bilinirken, Bitlis Beyliği’nin Kürd Abdal Han’ı hiç bilinmez
İsimlerini çeşitli nedenlerden dolayı tarihe yazdırmış ünlü hükümdarlar vardır. Kimi cesareti, kurnazlığı, ele geçirdiği topraklar ve savaşçılığı ile, kimi de...
Bitlis’te ateşler eşliğinde Xetire, Têrintêz ve Ayd-i Kurdî kutlanırdı
Kürdlerin çok zengin, köklü ve bir okadar da kadim sözlü anlatım geleneği vardır. Kah dengbej geleneği ile kah çîvanoklar anlatımları...
Kürt Tarihinde Newroz’un Yeri
Newroz Bayramı Kürt Ulusal Bayramları içerisinde önemli bir yere sahiptir. Newroz Bayramı üzerine bir çok kutlama ritüeli bulunmaktadır. Kürtler dışında...
Gökmeydan değil, Gog Meydan. Nam-ı diğer Çevgan Meydanı
Bitlis’in ünlü meydanları denilince, akıllara hemen Avel Meydan ve Gökmeydan gelir. Bazı yerlerde Gök Meydan şeklinde yazılsa da genellikle bitişik...
‘Mewlidê Kirdî’ adı üzerine
İnternet ortamında menşei belli olmayan birçok saçma dezenformasyon her gün dolaşıma giriyor. Elbette dikkate alınmamalı, ama kimi temel noktalarda cevap...
Ekim 1881- Kürd kumandanın top güllesi ile infazı
‘İnfazın gerçekleşeceği günden bir gün öncesi, ağzı havaya doğru kaldırılmış o büyük kalibreli demirden yapılma top meydana kurulmuştu. Şafağın sökmesiyle...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ