Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 5,91 / Satış: 5,93
€ EURO → Alış: 6,55 / Satış: 6,58

Sultan II.Abdulhamid’e Yönelik Suikast’e Karışan Bitlisli Ermeniler

Sultan II.Abdulhamid’e Yönelik Suikast’e Karışan Bitlisli Ermeniler
  • 19.10.2018

 

Sultan II.Abdulhamid’e karşı 21 Temmuz 1905 günü ‘Ermeni Devrimci Federasyonu’ tarafından Hamidiye Camii önünde bombalı suikast düzenlendi.

 

 

 

 

 

 

 

N.A Rojki 

 

 

Cuma günü gerçekleştirilen suikastte 120kg patlayıcı kullanılırken patlayıcı ‘Atlı Arabaya’ yerleştirilmiştir. Bombanın saatli olmasından ötürü, Sultan II.Abdulhamid’in Cuma Selamlığı yürüyüşü iyi hesaplanmadığından ötürü az bir farkla Sultan II.Abdulhamid’in ilerisinde patlamıştır. Sultan bu saldırıdan yara almadan kurtulurken patlama sonucunda 26 kişi ölmüş 58 kişi ise yaralanmıştır.

Suikastin ‘Edward Joris’ isimli Belçika vatandaşı olan biri tarafından gerçekleştirildiği tespit edilmiş bu bağlamda kendisine yardımcı olduğu düşünülen 40 kişiden fazla insan tutuklanmıştır. Tutuklananların çoğu Ermeni olmakla beraber suikasti organize planladıklarından ötürü yargılanmışlardır. Suikast öncesi, Sultan II.Abdulhamid’in Camii’den çıkıp arabasına bindiği dakikalar daha önceden bir kaç defa hesaplanmış ve planlanmıştır.

 

 

Suikast her ne kadar Ermeni Komitelerince tertiplenmiş olsa bile, Haziran 1889’da temelleri atılan İttihat ve Terakki Cemiyeti mensuplarının da bu olayda önemli bir rol üstlendikleri ve suikastın organizatörleri arasında yer aldıkları bir çok araştırmacı tarafından dile getirilmiştir. 4 Şubat 1902’de Paris’te toplanan Jön Türk kongresinde Ermeniler de yer almış ve Sultan II.Abdulhamid’in hem ‘Jön Türkler’ hemde ‘Ermeniler’ için büyük bir sorun olduğu fikri o gün dile getirilmiştir. Ermenilerin, Jön Türklerle olan bağlarını 1914’de Bitlis’te Kürtler tarafından gerçekleştirilen isyanda da görmekteyiz.

 

 

Hareketin lideri olan Seyda Mela Selim, ‘Jön Türklere’ karşı Ermeni cemaatine ‘birleşme’ çağrısı yapıp görüşmeler gerçekleştirmiştir. Ermeni Cemaati, Seyda Mela Selim’in önerilerini reddetmiş ve Osmanlı’nın yıkılmasını kendileri açısından olumlu olacağını açıkça belirtmişlerdir. Bitlis’in ileri gelen Ermenileri, Hükümet’den silah almış ve Hükümet’in tarafında yer almışlardır. Nitekim ‘Jön Türkler’ önce Ermenileri kullanmış ve daha sonra Ermenilere karşı 1915’de gerçekleşen soykırımın da mimarları olarak tarihe geçmişlerdir. Jön Türkler ‘Ermeni tehditlerini’ bertaraf ettikten sonra Kürtlere karşı büyük  bir kuşatma ve saldırı politikasına girişmişlerdir. Cumhuriyet’in ilanıyla beraber Kemalizm, Kürt coğrafyasında büyük katliamlar gerçekleştirmiştir.

Jön Türklerin fikir babalarından Şair Tevfik Fikret suikast’in başarısız olmasından ötürü büyük bir üzüntü duyarak kendisine ait bu şiiri kaleme almıştır. Tevfik Fikret, Mustafa Kemal Atatürk gibi bir çok insanı fikri yönde etkilemiştir.

“Bir Lahza-i Teahhür (Biraz Gecikme)”

“Ey sayın patlayış, ey intikamcı duman,
Kimsin nesin?… Bu saldırışa seni yollayan kim, sebep ne?
Arkanda binlerce gözetleyen varken sen orada yoksun;
Sen görünmeyen, fakat kurtarıcı bir eli andırıyorsun.
Dehşetle, asırların sakat görenek ve batıl an’anelerini
Silkerek milletleri en çetin uykularından uyandırırsın.
Ey şanlı avcı, tuzağını beyhude kurmadın;
Attın, fakat yazık ki, yazıklar ki vurmadın!
Bir milleti çiğnemekle bugün eğlenen alçak,
Bu keyfiyetini biraz gecikme anına borçludur!”

Sultan II.Abdulhamid’e yönelik gerçekleştirilen suikast sonucunda onlarca kişi tutuklandı. Tutuklananların kaçı suçlu buna dair kayıt bulunmamakla beraber suikaste adı karışan ve önemli roller üstlenen Bitlisli Ermenilerin isimleri ve fotoğrafları bu şekildedir;

1- Sultan II.Abdülhamid’e düzenlenen suikaste karışan mevkuf Otel Groker çalışanlarından Bitlisli Fero. (Y.EE1082)

2- Sultan II. Abdülhamid’e düzenlenen suikaste karışan Sekldoryan çalışanlarından mevkuf Bitlisli Begos Keçiyan (Y.EE1082)

3-Sultan II.Abdülhamid’e düzenlenen suikaste karışan Sekldoryan çalışanlarından mevkuf Bitlisli Haçik Peluyan. (Y.EE1082)

4- Sultan II.Abdülhamid’e düzenlenen suikaste karışan Sekldoryan çalışanlarından mevkuf Bitlisli Manok Keçiyan. (Y.EE1082)

 

Bitlisname.com kaynak gösterilmeden yayımlanamaz…

KAYNAKLAR:

Türkiye Cumhuriyeti Osmanlı Arşivi
Tevfik Fikret, Rübabı Şikeste, İstanbul 1962, s.35–37.
Shattering Empires – The Clash and Collapse of the Ottoman and Russian Empires, 1908 – 1918. Sayfalar 78 – 81.
JÎN, hejmar: 16-17

Etiketler: / / / / / /

En Fazla Ermeni Kurtaran Kürt; Müküslü Muhtıla Bey
En fazla Ermeni’yi ölümden, gazap ve katliamdan kurtaran Kürt bana göre Van’ın Müküs (Bahçesaray) kazasından olan Beylerin Beyi Muhtıla Bey’dir. 19....
Mark Sykes’ın 1900’lerin Başında Bitlis’i Ziyareti Ve Kürd Aşiretleri Listesi
1879 doğumlu İngiliz siyasetçi, ajan, diplomat, asker, yazar ve bir gezgin olan Mark Sykes özellikle Osmanlı – Kürd ve Arap...
”Zazaki” ile ”Zaza Dili” Ayrı Şeylerdir
  Resmi dilde oluşturulan tanım ve kavramlar, bir süre sonra halk tarafından benimsenip içselleştiriliyor. Örneğin, hatırlıyorum, “Anadol” dediğimizde, sadece şimdiki...
Yılın En Uzun Gecesi – Şevê Yelda, nam-ı diğer Şeva Çile
21 Aralık gecesi, yani ‘Yılın En Uzun Gecesi’ olan Şevê Yelda, nam-ı diğer Şeva Çile’dir Şab-i Yalda olarak da bilinir....
Cumhuriyet Dönemi Asimilasyon Politikaları: Siirt, Muş, Bitlis ve Van
  ”Asimilasyon olgusu, son iki asrın en büyük cinayetidir! Bu asimile olmuş taklitçiler ise ne kadar gülünç cinayetlere sebep olmuşlardır,...
Kurdolog Bazil Nikitin’den Times’e ”Dersim Harekatı” Eleştirisi
Bugünkü ‘’Cumhuryet’’ gazetesi, uzak şarkın vaziyeti hakkında bir makale neşrederek uzak şarkın o kadar uzakta olmadığını ve diğer Asya memleketlerinin...
Mîrza Seîd – Kurdê Yekem Li Swêdê (1893)
Ev lêkolîna jêrîn ji du beşan pêk tê. Di beşa yekem de jîyana Mîrza Seîd bi tevayî û di beşa...
Fransızca Çizgi Anlatımda Bitlis ve Kürdler  
Bitlis’in tarihteki konumu ve önemi üzerine yüzlerce makale, anlatım ve arşive denk gelmişimdir. Hepsinde de özellikle iki önemli siyaset adamının...
Bir Askerin Günlüğü ‘Dersim Soykırımı’
Çalışmalarını Almanya’da sürdüren tarihçi Zeynep Türkyılmaz Dersim’de 1938’te devlet eliyle yaşatılan vahşete dair önemli bir belgeyi paylaşıyor. Harekata katılan bir...
YÛSUF ZİYÂ el-HÂLİDÎ – El-Hediyyetü’l-Ḥamîdiyye fi’l-luġati’l-Kürdiyye
YÛSUF ZİYÂ el-HÂLİDÎ, ilk meclisin her iki devre çalışmalarına aktif biçimde katıldı ve Kānûn-ı Esâsî taraftarı ve istibdat karşıtı yönelimiyle...
Nasuh Paşa Bitlislilerin damadı idi
Bitlislilerin damadı olan Nasuh Paşa’nın adının verildiği ‘Nasuh Paşa Camii, 1920’ler, Amid (Kara-Amid) Diyarbekir. Nasuh Paşa da, diğer bir çok...
İsmail Beşikçi Vakfı’nda Bitlis tarihi üzerine panel
Di vê panelê de bi riya nivîsên Baran Zeydanlıoğlu yên di derbarê bajarê Bêdlîsê û paşeroja hikumdarên wê de dê...
Bitlis evleri ve kapı-pencere çevrelerinin beyaza boyanması geleneği
’Evler kare şeklinde kesilmiş pastel kırmızımsı taşlardan ve genellikle de iki katlı olarak inşa edilmişlerdi. Büyük bir taş ustalığı ve...
Bitlis – Kürdlerin tarihteki Buhara ve Semerkant’ı
16. ve 18. yüzyıl arasında Bitlis’in ilim irfan merkezleri olan medreseleri, aynı dönemde büyük bir şatafata sahip olan Semerkant ve...
İsmail Beşikçi Bitlis ve Ahalisi adlı kitabı yorumladı
Bitlis’in 19. yüzyıldaki toplumsal, ekonomik ve kültürel durumunu anlatan bir kitap var. Bitlis ve Ahalisi İsmail Beşikçi ‘Seyyahların Anlatımlarıyla Bitlis...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ