Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 8,54 / Satış: 8,57
€ EURO → Alış: 10,09 / Satış: 10,13

Sultan II.Abdulhamid’e Yönelik Suikast’e Karışan Bitlisli Ermeniler

Sultan II.Abdulhamid’e Yönelik Suikast’e Karışan Bitlisli Ermeniler
  • 19.10.2018

 

Sultan II.Abdulhamid’e karşı 21 Temmuz 1905 günü ‘Ermeni Devrimci Federasyonu’ tarafından Hamidiye Camii önünde bombalı suikast düzenlendi.

 

 

 

 

 

 

 

N.A Rojki 

 

 

Cuma günü gerçekleştirilen suikastte 120kg patlayıcı kullanılırken patlayıcı ‘Atlı Arabaya’ yerleştirilmiştir. Bombanın saatli olmasından ötürü, Sultan II.Abdulhamid’in Cuma Selamlığı yürüyüşü iyi hesaplanmadığından ötürü az bir farkla Sultan II.Abdulhamid’in ilerisinde patlamıştır. Sultan bu saldırıdan yara almadan kurtulurken patlama sonucunda 26 kişi ölmüş 58 kişi ise yaralanmıştır.

Suikastin ‘Edward Joris’ isimli Belçika vatandaşı olan biri tarafından gerçekleştirildiği tespit edilmiş bu bağlamda kendisine yardımcı olduğu düşünülen 40 kişiden fazla insan tutuklanmıştır. Tutuklananların çoğu Ermeni olmakla beraber suikasti organize planladıklarından ötürü yargılanmışlardır. Suikast öncesi, Sultan II.Abdulhamid’in Camii’den çıkıp arabasına bindiği dakikalar daha önceden bir kaç defa hesaplanmış ve planlanmıştır.

 

 

Suikast her ne kadar Ermeni Komitelerince tertiplenmiş olsa bile, Haziran 1889’da temelleri atılan İttihat ve Terakki Cemiyeti mensuplarının da bu olayda önemli bir rol üstlendikleri ve suikastın organizatörleri arasında yer aldıkları bir çok araştırmacı tarafından dile getirilmiştir. 4 Şubat 1902’de Paris’te toplanan Jön Türk kongresinde Ermeniler de yer almış ve Sultan II.Abdulhamid’in hem ‘Jön Türkler’ hemde ‘Ermeniler’ için büyük bir sorun olduğu fikri o gün dile getirilmiştir. Ermenilerin, Jön Türklerle olan bağlarını 1914’de Bitlis’te Kürtler tarafından gerçekleştirilen isyanda da görmekteyiz.

 

 

Hareketin lideri olan Seyda Mela Selim, ‘Jön Türklere’ karşı Ermeni cemaatine ‘birleşme’ çağrısı yapıp görüşmeler gerçekleştirmiştir. Ermeni Cemaati, Seyda Mela Selim’in önerilerini reddetmiş ve Osmanlı’nın yıkılmasını kendileri açısından olumlu olacağını açıkça belirtmişlerdir. Bitlis’in ileri gelen Ermenileri, Hükümet’den silah almış ve Hükümet’in tarafında yer almışlardır. Nitekim ‘Jön Türkler’ önce Ermenileri kullanmış ve daha sonra Ermenilere karşı 1915’de gerçekleşen soykırımın da mimarları olarak tarihe geçmişlerdir. Jön Türkler ‘Ermeni tehditlerini’ bertaraf ettikten sonra Kürtlere karşı büyük  bir kuşatma ve saldırı politikasına girişmişlerdir. Cumhuriyet’in ilanıyla beraber Kemalizm, Kürt coğrafyasında büyük katliamlar gerçekleştirmiştir.

Jön Türklerin fikir babalarından Şair Tevfik Fikret suikast’in başarısız olmasından ötürü büyük bir üzüntü duyarak kendisine ait bu şiiri kaleme almıştır. Tevfik Fikret, Mustafa Kemal Atatürk gibi bir çok insanı fikri yönde etkilemiştir.

“Bir Lahza-i Teahhür (Biraz Gecikme)”

“Ey sayın patlayış, ey intikamcı duman,
Kimsin nesin?… Bu saldırışa seni yollayan kim, sebep ne?
Arkanda binlerce gözetleyen varken sen orada yoksun;
Sen görünmeyen, fakat kurtarıcı bir eli andırıyorsun.
Dehşetle, asırların sakat görenek ve batıl an’anelerini
Silkerek milletleri en çetin uykularından uyandırırsın.
Ey şanlı avcı, tuzağını beyhude kurmadın;
Attın, fakat yazık ki, yazıklar ki vurmadın!
Bir milleti çiğnemekle bugün eğlenen alçak,
Bu keyfiyetini biraz gecikme anına borçludur!”

Sultan II.Abdulhamid’e yönelik gerçekleştirilen suikast sonucunda onlarca kişi tutuklandı. Tutuklananların kaçı suçlu buna dair kayıt bulunmamakla beraber suikaste adı karışan ve önemli roller üstlenen Bitlisli Ermenilerin isimleri ve fotoğrafları bu şekildedir;

1- Sultan II.Abdülhamid’e düzenlenen suikaste karışan mevkuf Otel Groker çalışanlarından Bitlisli Fero. (Y.EE1082)

2- Sultan II. Abdülhamid’e düzenlenen suikaste karışan Sekldoryan çalışanlarından mevkuf Bitlisli Begos Keçiyan (Y.EE1082)

3-Sultan II.Abdülhamid’e düzenlenen suikaste karışan Sekldoryan çalışanlarından mevkuf Bitlisli Haçik Peluyan. (Y.EE1082)

4- Sultan II.Abdülhamid’e düzenlenen suikaste karışan Sekldoryan çalışanlarından mevkuf Bitlisli Manok Keçiyan. (Y.EE1082)

 

Bitlisname.com kaynak gösterilmeden yayımlanamaz…

KAYNAKLAR:

Türkiye Cumhuriyeti Osmanlı Arşivi
Tevfik Fikret, Rübabı Şikeste, İstanbul 1962, s.35–37.
Shattering Empires – The Clash and Collapse of the Ottoman and Russian Empires, 1908 – 1918. Sayfalar 78 – 81.
JÎN, hejmar: 16-17

Etiketler: / / / / / /

‘’İlk Gece Hakkı’’ Dolayımında Tarih Yazımı, Yöntem ve Kaynakların Kullanımı: Taner Akçam’a Cevap
  Bilindiği üzere tarih yazımının kendine has bir metodolojisi vardır. Tarihin ideolojik/sübjektif, özcü, kısmi ve çarpık bir vaziyet almaması için...
Taner Akçam’ın İddiaları ve Tarihi Gerçekler
Tarihi olay ve olgular bir değerlendirmeye tabi tutulacaksa, bu değerlendirmenin ilk şartı, olay veya olguların yaşandığı dönemin koşulları ve özelliklerinin...
Taner Akçam’ın Suçlamalarına Cevabımızdır
Bilindiği üzere Prof. Taner Akçam’ın 20 Nisan 2021 tarihinde Gazete Duvar’a verdiği röportajda sarf ettiği  “19. yüzyıl feodal toplumunda örneğin...
Ermeni Sorunu ve Kürdler
Tarih çalışmalarında birincil kaynaklar büyük bir önem taşır. Bu kaynakların başlıcaları; gazeteler, filmler, fotoğraflar, el yazmaları, nüfus sayımları, tapu kayıtları,...
Tarih Kayıt Cetveliyse Sosyoloji Bunun Toplum Vicdanındaki Karşılığıdır
Tarih bilimi toplumlarla ilgili verileri ortaya koyarken belgesel nitelikteki kırıntıları bir araya getirerek toplumlar hakkında genellemeler yapmaktadır. Sosyoloji bilimi ise...
‘Kuyruklu Kürt’ aşağılaması tutmadı, ‘ilk gece hakkı’ genellemesi deneyelim
‘Öküz düşünce bıçak çeken çok olurmuş’ diye bir söz vardır. Zayıf, savunmasız ve güçsüz duruma düşüldüğü taktirde, o anki durumunuzdan...
Tarihçi Taner Akçam’a Tepki
  Tarihçi Taner Akçam’ın ”19. yüzyıl feodal toplumunda örneğin Kürt bölgelerinde Kürt ağaları, evlenen Ermenilerin ilk gece hakkına sahiplerdi.” ifadelerine...
Kürtler Savaşçı ve Özgürlüklerini Seven Bir Milettir
Babil harabeleri, muazzam boyutları ile yolcuyu etkiliyor; binalar, duvarlar veya kapılar olduğu için değil, ama bir zamanlar bir binanın bulunduğu...
Endülüs’ün Emevi Abdurrahman’ı bilinirken, Bitlis Beyliği’nin Kürd Abdal Han’ı hiç bilinmez
İsimlerini çeşitli nedenlerden dolayı tarihe yazdırmış ünlü hükümdarlar vardır. Kimi cesareti, kurnazlığı, ele geçirdiği topraklar ve savaşçılığı ile, kimi de...
Bitlis’te ateşler eşliğinde Xetire, Têrintêz ve Ayd-i Kurdî kutlanırdı
Kürdlerin çok zengin, köklü ve bir okadar da kadim sözlü anlatım geleneği vardır. Kah dengbej geleneği ile kah çîvanoklar anlatımları...
Kürt Tarihinde Newroz’un Yeri
Newroz Bayramı Kürt Ulusal Bayramları içerisinde önemli bir yere sahiptir. Newroz Bayramı üzerine bir çok kutlama ritüeli bulunmaktadır. Kürtler dışında...
Gökmeydan değil, Gog Meydan. Nam-ı diğer Çevgan Meydanı
Bitlis’in ünlü meydanları denilince, akıllara hemen Avel Meydan ve Gökmeydan gelir. Bazı yerlerde Gök Meydan şeklinde yazılsa da genellikle bitişik...
‘Mewlidê Kirdî’ adı üzerine
İnternet ortamında menşei belli olmayan birçok saçma dezenformasyon her gün dolaşıma giriyor. Elbette dikkate alınmamalı, ama kimi temel noktalarda cevap...
Ekim 1881- Kürd kumandanın top güllesi ile infazı
‘İnfazın gerçekleşeceği günden bir gün öncesi, ağzı havaya doğru kaldırılmış o büyük kalibreli demirden yapılma top meydana kurulmuştu. Şafağın sökmesiyle...
Manuscute neresidir? Bitlis’ten üç, Diyarbekir’den beş günlük mesafededir
1600 yılının temmuz ayında, beraberindeki altı yüz kişilik bir kervan eşliğinde Halep üzeri Diyarbekir ve Bitlis yaparak yolculuğuna devam eden...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ