Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 5,44 / Satış: 5,46
€ EURO → Alış: 6,20 / Satış: 6,22

Sultan II.Abdulhamid’e Yönelik Suikast’e Karışan Bitlisli Ermeniler

Sultan II.Abdulhamid’e Yönelik Suikast’e Karışan Bitlisli Ermeniler
  • 19.10.2018

 

Sultan II.Abdulhamid’e karşı 21 Temmuz 1905 günü ‘Ermeni Devrimci Federasyonu’ tarafından Hamidiye Camii önünde bombalı suikast düzenlendi.

 

 

 

 

 

 

 

N.A Rojki 

 

 

Cuma günü gerçekleştirilen suikastte 120kg patlayıcı kullanılırken patlayıcı ‘Atlı Arabaya’ yerleştirilmiştir. Bombanın saatli olmasından ötürü, Sultan II.Abdulhamid’in Cuma Selamlığı yürüyüşü iyi hesaplanmadığından ötürü az bir farkla Sultan II.Abdulhamid’in ilerisinde patlamıştır. Sultan bu saldırıdan yara almadan kurtulurken patlama sonucunda 26 kişi ölmüş 58 kişi ise yaralanmıştır.

Suikastin ‘Edward Joris’ isimli Belçika vatandaşı olan biri tarafından gerçekleştirildiği tespit edilmiş bu bağlamda kendisine yardımcı olduğu düşünülen 40 kişiden fazla insan tutuklanmıştır. Tutuklananların çoğu Ermeni olmakla beraber suikasti organize planladıklarından ötürü yargılanmışlardır. Suikast öncesi, Sultan II.Abdulhamid’in Camii’den çıkıp arabasına bindiği dakikalar daha önceden bir kaç defa hesaplanmış ve planlanmıştır.

 

 

Suikast her ne kadar Ermeni Komitelerince tertiplenmiş olsa bile, Haziran 1889’da temelleri atılan İttihat ve Terakki Cemiyeti mensuplarının da bu olayda önemli bir rol üstlendikleri ve suikastın organizatörleri arasında yer aldıkları bir çok araştırmacı tarafından dile getirilmiştir. 4 Şubat 1902’de Paris’te toplanan Jön Türk kongresinde Ermeniler de yer almış ve Sultan II.Abdulhamid’in hem ‘Jön Türkler’ hemde ‘Ermeniler’ için büyük bir sorun olduğu fikri o gün dile getirilmiştir. Ermenilerin, Jön Türklerle olan bağlarını 1914’de Bitlis’te Kürtler tarafından gerçekleştirilen isyanda da görmekteyiz.

 

 

Hareketin lideri olan Seyda Mela Selim, ‘Jön Türklere’ karşı Ermeni cemaatine ‘birleşme’ çağrısı yapıp görüşmeler gerçekleştirmiştir. Ermeni Cemaati, Seyda Mela Selim’in önerilerini reddetmiş ve Osmanlı’nın yıkılmasını kendileri açısından olumlu olacağını açıkça belirtmişlerdir. Bitlis’in ileri gelen Ermenileri, Hükümet’den silah almış ve Hükümet’in tarafında yer almışlardır. Nitekim ‘Jön Türkler’ önce Ermenileri kullanmış ve daha sonra Ermenilere karşı 1915’de gerçekleşen soykırımın da mimarları olarak tarihe geçmişlerdir. Jön Türkler ‘Ermeni tehditlerini’ bertaraf ettikten sonra Kürtlere karşı büyük  bir kuşatma ve saldırı politikasına girişmişlerdir. Cumhuriyet’in ilanıyla beraber Kemalizm, Kürt coğrafyasında büyük katliamlar gerçekleştirmiştir.

Jön Türklerin fikir babalarından Şair Tevfik Fikret suikast’in başarısız olmasından ötürü büyük bir üzüntü duyarak kendisine ait bu şiiri kaleme almıştır. Tevfik Fikret, Mustafa Kemal Atatürk gibi bir çok insanı fikri yönde etkilemiştir.

“Bir Lahza-i Teahhür (Biraz Gecikme)”

“Ey sayın patlayış, ey intikamcı duman,
Kimsin nesin?… Bu saldırışa seni yollayan kim, sebep ne?
Arkanda binlerce gözetleyen varken sen orada yoksun;
Sen görünmeyen, fakat kurtarıcı bir eli andırıyorsun.
Dehşetle, asırların sakat görenek ve batıl an’anelerini
Silkerek milletleri en çetin uykularından uyandırırsın.
Ey şanlı avcı, tuzağını beyhude kurmadın;
Attın, fakat yazık ki, yazıklar ki vurmadın!
Bir milleti çiğnemekle bugün eğlenen alçak,
Bu keyfiyetini biraz gecikme anına borçludur!”

Sultan II.Abdulhamid’e yönelik gerçekleştirilen suikast sonucunda onlarca kişi tutuklandı. Tutuklananların kaçı suçlu buna dair kayıt bulunmamakla beraber suikaste adı karışan ve önemli roller üstlenen Bitlisli Ermenilerin isimleri ve fotoğrafları bu şekildedir;

1- Sultan II.Abdülhamid’e düzenlenen suikaste karışan mevkuf Otel Groker çalışanlarından Bitlisli Fero. (Y.EE1082)

2- Sultan II. Abdülhamid’e düzenlenen suikaste karışan Sekldoryan çalışanlarından mevkuf Bitlisli Begos Keçiyan (Y.EE1082)

3-Sultan II.Abdülhamid’e düzenlenen suikaste karışan Sekldoryan çalışanlarından mevkuf Bitlisli Haçik Peluyan. (Y.EE1082)

4- Sultan II.Abdülhamid’e düzenlenen suikaste karışan Sekldoryan çalışanlarından mevkuf Bitlisli Manok Keçiyan. (Y.EE1082)

 

Bitlisname.com kaynak gösterilmeden yayımlanamaz…

KAYNAKLAR:

Türkiye Cumhuriyeti Osmanlı Arşivi
Tevfik Fikret, Rübabı Şikeste, İstanbul 1962, s.35–37.
Shattering Empires – The Clash and Collapse of the Ottoman and Russian Empires, 1908 – 1918. Sayfalar 78 – 81.
JÎN, hejmar: 16-17

Etiketler: / / / / / /

1510’ların Bitlis’ini, Van Gölü çevresini ve Van’ı anlatan İtalyan tüccar
İtalyan bir tüccarın 16. yüzyılda kaleme aldığı anlatımından, kendisinin 1507 yılında Şah İsmail’in ordusu ile birlikte Erzincan’a geldiğini öğreniyoruz. Kırk...
Bitlis’in tarihi mahalleleri ve yerli aileleri
’Bu şehrin büyüleyiciliğini dün akşam vadiden geçerken hissetmiştim, ancak bu sabah gördüklerimden sonra, buranın yapısı ve konumlandırılması itibari ile Batı...
Şerefxanê Bedlîsî – Yaşamı ve Eserleri
Şerefxanê Bedlîsî, 25 Şubat 1543 yılında Mir Şemseddin’in oğlu olarak İran’ın Kerehrud şehrinde dünyaya geldi. Çocukluk yılları Safevi devletinde geçti....
Selahaddin Eyyubi’nin kendi kaleminden Kürdler ve hayatı
İskenderiye Kütüphanesinde bulunan Selahattin Eyyubi’nin el yazması günlüğü, Fransız kadın yazar Genevieve Chauvel tarafından romanlaştırılmış. Mısır, Suriye, Yemen ve Filistin...
Bitlis’te konuşulan dillerin tarihçesi, inkar ve asimilasyon
Bir çok kavim ve medeniyete ev sahipliği yapmış olan Bitlis, hem mimari hem de kültürel olarak muazzam bir geçmişe sahiptir....
Antik Çağ’da Kürdler
Kürtler, Ortadoğu’nun en eski halklarından olup Toros dağlarından Zagros dağlarına kadar uzanan coğrafyada yaşayan ve Hint-avrupa dil grubuna ait bir...
Seyyahların gözüyle  Bitlis ahalisi ve giyim kuşamları, 1600 -1900
‘Bitlis çarşısının üzeri örgülü hasır halılar ve kuru dallarla örtülmüş dar sokaklardan oluşmakta. Tezgahlar çok zengin meyve ve sebze çeşitleri...
Bitlis’in Deliklitaş’ı
’Bu Delikli Taş aynı zamanda bir pınardır’ diye yazmıştır Şerefxanê Bedlîs-î Farsça olarak Bitlis’te kaleme aldığı ve 1597 yılında tamamladığı...
Şerefxanê Bedlîsî ve Osmanlı Padişahı III.Murad minyatürü
Bitlis’in Kürt Hükümdarı Şerefxanê Bedlîsî (sağda ayakta) ve Osmanlı Padişahı III.Murad’ı gösteren minyatür.   ‪Şerefxanê Bedlîsî’nin babası Mir Şemseddin, Osmanlı’yla...
Bitlis Hizanlı Law Reşid ve Kemal Fevzi
Minarelerden yükselen ezan sesi, Bitlis Çarşısı’nda tatlı bir telaşın başlamasına neden olmuştu. Orucun son günüydü. Son iftar açılmış, son şerbetler...
Zorqlu Kürd? Zorq neresi ola?
1850 sonrası Bitlis ve civarından geçmiş bazı seyyahların anlatımları ile birlikte yayımlanmış bir gravürün altında Fransızca olarak ’guerrier Kurde de...
Bitlisli Said-i Kurdi ve Venezüellalı Rafael de Nogales
Çeşitli yayın organları ve platformlarda paylaşılan bir görsel için ‘Saidi Nursi’nin cephede çekilmiş fotoğrafı’ veya ‘Bediüzamman’ın Ruslara karşı savaşırken fotoğrafı’...
1882’deki Büyük Bitlis Yangını
Bitlis şehir merkezinde vuku bulmuş bir çok doğal felaket, sosyolojik ve siyasi hadiselere dair anlatımlar hep var olmuşlardır. Kıtlık, muhacirlik,...
1913 – Bir Bitlisli Kürd Bebek
Bu çeviri, rahibe Mary D. Uline’in Bitlis’ten Amerika’ya göndermiş olduğu bir mektubun içeriğine aittir. Bitlis Amerikan – Ermeni İlahiyat Kız...
1810’ların Bitlis’i ve Rahip Giuseppe Campanile
Bu çeviri, 1802 yılında Vatikan tarafından Musul’a gönderilen İtalyan rahip Giuseppe Campanile’nin (1762 – 1835), Kürdistan coğrafyasındaki onüç yıllık görevi...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ