Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 5,44 / Satış: 5,46
€ EURO → Alış: 6,22 / Satış: 6,25

Sultan II.Abdulhamid’e Yönelik Suikast’e Karışan Bitlisli Ermeniler

Sultan II.Abdulhamid’e Yönelik Suikast’e Karışan Bitlisli Ermeniler
  • 19.10.2018

 

Sultan II.Abdulhamid’e karşı 21 Temmuz 1905 günü ‘Ermeni Devrimci Federasyonu’ tarafından Hamidiye Camii önünde bombalı suikast düzenlendi.

 

 

 

 

 

 

 

N.A Rojki 

 

 

Cuma günü gerçekleştirilen suikastte 120kg patlayıcı kullanılırken patlayıcı ‘Atlı Arabaya’ yerleştirilmiştir. Bombanın saatli olmasından ötürü, Sultan II.Abdulhamid’in Cuma Selamlığı yürüyüşü iyi hesaplanmadığından ötürü az bir farkla Sultan II.Abdulhamid’in ilerisinde patlamıştır. Sultan bu saldırıdan yara almadan kurtulurken patlama sonucunda 26 kişi ölmüş 58 kişi ise yaralanmıştır.

Suikastin ‘Edward Joris’ isimli Belçika vatandaşı olan biri tarafından gerçekleştirildiği tespit edilmiş bu bağlamda kendisine yardımcı olduğu düşünülen 40 kişiden fazla insan tutuklanmıştır. Tutuklananların çoğu Ermeni olmakla beraber suikasti organize planladıklarından ötürü yargılanmışlardır. Suikast öncesi, Sultan II.Abdulhamid’in Camii’den çıkıp arabasına bindiği dakikalar daha önceden bir kaç defa hesaplanmış ve planlanmıştır.

 

 

Suikast her ne kadar Ermeni Komitelerince tertiplenmiş olsa bile, Haziran 1889’da temelleri atılan İttihat ve Terakki Cemiyeti mensuplarının da bu olayda önemli bir rol üstlendikleri ve suikastın organizatörleri arasında yer aldıkları bir çok araştırmacı tarafından dile getirilmiştir. 4 Şubat 1902’de Paris’te toplanan Jön Türk kongresinde Ermeniler de yer almış ve Sultan II.Abdulhamid’in hem ‘Jön Türkler’ hemde ‘Ermeniler’ için büyük bir sorun olduğu fikri o gün dile getirilmiştir. Ermenilerin, Jön Türklerle olan bağlarını 1914’de Bitlis’te Kürtler tarafından gerçekleştirilen isyanda da görmekteyiz.

 

 

Hareketin lideri olan Seyda Mela Selim, ‘Jön Türklere’ karşı Ermeni cemaatine ‘birleşme’ çağrısı yapıp görüşmeler gerçekleştirmiştir. Ermeni Cemaati, Seyda Mela Selim’in önerilerini reddetmiş ve Osmanlı’nın yıkılmasını kendileri açısından olumlu olacağını açıkça belirtmişlerdir. Bitlis’in ileri gelen Ermenileri, Hükümet’den silah almış ve Hükümet’in tarafında yer almışlardır. Nitekim ‘Jön Türkler’ önce Ermenileri kullanmış ve daha sonra Ermenilere karşı 1915’de gerçekleşen soykırımın da mimarları olarak tarihe geçmişlerdir. Jön Türkler ‘Ermeni tehditlerini’ bertaraf ettikten sonra Kürtlere karşı büyük  bir kuşatma ve saldırı politikasına girişmişlerdir. Cumhuriyet’in ilanıyla beraber Kemalizm, Kürt coğrafyasında büyük katliamlar gerçekleştirmiştir.

Jön Türklerin fikir babalarından Şair Tevfik Fikret suikast’in başarısız olmasından ötürü büyük bir üzüntü duyarak kendisine ait bu şiiri kaleme almıştır. Tevfik Fikret, Mustafa Kemal Atatürk gibi bir çok insanı fikri yönde etkilemiştir.

“Bir Lahza-i Teahhür (Biraz Gecikme)”

“Ey sayın patlayış, ey intikamcı duman,
Kimsin nesin?… Bu saldırışa seni yollayan kim, sebep ne?
Arkanda binlerce gözetleyen varken sen orada yoksun;
Sen görünmeyen, fakat kurtarıcı bir eli andırıyorsun.
Dehşetle, asırların sakat görenek ve batıl an’anelerini
Silkerek milletleri en çetin uykularından uyandırırsın.
Ey şanlı avcı, tuzağını beyhude kurmadın;
Attın, fakat yazık ki, yazıklar ki vurmadın!
Bir milleti çiğnemekle bugün eğlenen alçak,
Bu keyfiyetini biraz gecikme anına borçludur!”

Sultan II.Abdulhamid’e yönelik gerçekleştirilen suikast sonucunda onlarca kişi tutuklandı. Tutuklananların kaçı suçlu buna dair kayıt bulunmamakla beraber suikaste adı karışan ve önemli roller üstlenen Bitlisli Ermenilerin isimleri ve fotoğrafları bu şekildedir;

1- Sultan II.Abdülhamid’e düzenlenen suikaste karışan mevkuf Otel Groker çalışanlarından Bitlisli Fero. (Y.EE1082)

2- Sultan II. Abdülhamid’e düzenlenen suikaste karışan Sekldoryan çalışanlarından mevkuf Bitlisli Begos Keçiyan (Y.EE1082)

3-Sultan II.Abdülhamid’e düzenlenen suikaste karışan Sekldoryan çalışanlarından mevkuf Bitlisli Haçik Peluyan. (Y.EE1082)

4- Sultan II.Abdülhamid’e düzenlenen suikaste karışan Sekldoryan çalışanlarından mevkuf Bitlisli Manok Keçiyan. (Y.EE1082)

 

Bitlisname.com kaynak gösterilmeden yayımlanamaz…

KAYNAKLAR:

Türkiye Cumhuriyeti Osmanlı Arşivi
Tevfik Fikret, Rübabı Şikeste, İstanbul 1962, s.35–37.
Shattering Empires – The Clash and Collapse of the Ottoman and Russian Empires, 1908 – 1918. Sayfalar 78 – 81.
JÎN, hejmar: 16-17

Etiketler: / / / / / /

Bitlisli Said-i Kurdi ve Venezüellalı Rafael de Nogales
Çeşitli yayın organları ve platformlarda paylaşılan bir görsel için ‘Saidi Nursi’nin cephede çekilmiş fotoğrafı’ veya ‘Bediüzamman’ın Ruslara karşı savaşırken fotoğrafı’...
1882’deki Büyük Bitlis Yangını
Bitlis şehir merkezinde vuku bulmuş bir çok doğal felaket, sosyolojik ve siyasi hadiselere dair anlatımlar hep var olmuşlardır. Kıtlık, muhacirlik,...
1913 – Bir Bitlisli Kürd Bebek
Bu çeviri, rahibe Mary D. Uline’in Bitlis’ten Amerika’ya göndermiş olduğu bir mektubun içeriğine aittir. Bitlis Amerikan – Ermeni İlahiyat Kız...
1810’ların Bitlis’i ve Rahip Giuseppe Campanile
Bu çeviri, 1802 yılında Vatikan tarafından Musul’a gönderilen İtalyan rahip Giuseppe Campanile’nin (1762 – 1835), Kürdistan coğrafyasındaki onüç yıllık görevi...
Dersimli Kürd kızı Emê  ve  Harput Misyoner Okulu
Bu çeviri, Harput Amerikan İlahiyat Okulu’nda 1857 – 1893 yılları arasında idarecilik yapmış, Amerikalı misyoner çift Bay ve Bayan Crosby...
Gürcistan’ın Kürt Asıllı Prensesi, Eyyubilerin Ahlat Melikesi Tamta’nın Maceraları
  Kürt asıllı bir Ermeni-Gürcü prensesi olan Tamta (1195?-1254) 12. yüzyılın sonu ile 13. yüzyılın ilk yarısında yaşamış, ömrünün son...
Bitlis Kürd Hanı’nın 1655’deki dillere destan kütüphanesi ve akıbeti
‘Ey vilayet halkı, kaçan hanın bu Van kuluna 200 kese borcu vardır ve 40 bin koyun Malazgird Beyi Mehmed beye...
Della Valle’nin 1617’deki mektubunda Bitlis Beyi ve Kürdler
  Bitlis tarihi içerikli yazılarda, yabancı batılı seyyahların bu şehre dair izlenim ve anlatımlarına hep değinilir. Yazdığı eserlerde Bitlis’e değinen...
Kürt-Osmanlı İttifakı Bağlamında; İdris-i Bitlisi
  İdris-i Bitlisî, 1452 (bazı kaynaklar da 1457) yılında Rojkan Kürt (Bitlis Hükümdarlığının) idari merkezi olan Bitlis şehrinde Hüsameddin Bitlisi’nin...
AHLAT’I YÖNETEN ”SÖKMENOĞULLARI” KÜRT MÜYDÜ?
  Daha Türkler gelmeden önce Azerbaycan’da, Kürdistan’da, Ermenistan ve Gürcistan’ın doğu ve güney bölümlerinde Rewadi, Merwani ve Şeddadi Kürt devletleri...
Osmanlı Söylemi ve Bir Hegemonyayı Aklama – Kürdistan Sorunu
‘Tarihi, işlemediği biçimde yargılamak hakkına sahip değiliz ve böyle bir tavır bizi fazla bir yere ulaştırmaz. Ancak “olguların” oluş biçimleri...
Lord Kinross’un 1951 Bitlis ziyareti – Ahlat, Tatvan ve Deli Mito
‘Lord Kinross – Kutsal Anadolu Toprakları’ adı ile 2003 yılında Türkçe’ye çevirilmiş bir kitabı okurken, hem dili hem de tanımlamaları...
Silêmanê Kurd li Swêdê – Rohat Alakom
            Xebata lêkolerê kurd Rohat Alakom di derbarê yekem penaberê kurd ku di sala 1929an...
İsmet İnönü’ye Gönderilen Dersim-Ovacık Kürt Raporu
  Jön Türklerle başlayan ‘tek tipleştirme’ politikası Cumhuriyetin ilanıyla beraber ‘Kemalizm’ kimliği altında bütün Kürt coğrafyasını etkisi altına aldı.  ...
Sultan II.Abdulhamid’e Yönelik Suikast’e Karışan Bitlisli Ermeniler
  Sultan II.Abdulhamid’e karşı 21 Temmuz 1905 günü ‘Ermeni Devrimci Federasyonu’ tarafından Hamidiye Camii önünde bombalı suikast düzenlendi.    ...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ