Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 6,74 / Satış: 6,77
€ EURO → Alış: 7,56 / Satış: 7,59

1913 – Bir Bitlisli Kürd Bebek

1913 – Bir Bitlisli Kürd Bebek
  • 01.01.2019

Bu çeviri, rahibe Mary D. Uline’in Bitlis’ten Amerika’ya göndermiş olduğu bir mektubun içeriğine aittir. Bitlis Amerikan – Ermeni İlahiyat Kız Koleji’nde 1912’den 1915’e kadar görev yapmış Bayan Uline’nin yazdığı bu mektup, 1913 yılında The Missionary Herald adlı gazetede yayımlanmıştır. Çeviri, mektubun İngilizce aslına sadık kalınarak yapılmıştır. Bayan Uline’nin mektubunda bahsettiği yaz kampı, Bitlis’in hemen dışındaki Sindiyan Dağı’nda bulunmaktaydı. Bitlis’te varolmuş Amerikan kız kolejinin ABD’deki arşivinden temin ettiğim, 1885 tarihinde çekilmiş bu yaz kampına ait fotoğrafı da ayrıca paylaşıyorum.

 

 

 

 

 

Derleyen ve çeviren: Baran Zeydanlıoğlu

 

 

Musa’nın kız çocuğu çok hastaydı. Güneşli bir Ekim sabahı dağda bulunan okul kampımızdan dönerken bana kızından bahsetti. Okul başladığından beri, havanın daha temiz olduğu ve geceleri daha iyi uyuyabildiğim bu dağdaki kamp ile şehir arasında gidip geliyordum. Kürd bir muhafız olan Musa bana hep eşlik ediyordu. Güneş ışınları o kadar muhteşemdi ki, kendimi o gün alışılmadık derecede mutlu hissediyordum. Bu güzellikler içerisinde, kimsenin üzülmesi için hiçbir neden yoktu. Musa’ya uzakta ince bir sis perdesi ile örtülü olan o güzel  dağlara bakmasını söyledim. Şehrin evlerinin bacalarından kıvrılarak yükselen mavi duman ile yeşilin yoğun olduğu tarafa bakarak, dağ eteklerinde yeni ekilmiş üzüm bağlarının olduğu tarafa odaklandı Musa sessizce. Zira hiçbir şey onu ilgilendirmiyordu. ‘Küçük kızım çok hasta’ dedi birden. Onu ilgilendiren yegane şeydi çünkü bu husus.

 

Bitlis Amerikan Kız Koleji mensupları yaz kampında – Sindiyan Dağı, Bitlis, 1885

 

Şehre vardığımızda, çocuğu en kısa sürede gelip göreceğimi söyledim Musa’ya. Onun bir kız çocuğuna karşı olan tutumu olağanüstü idi.  Zira Doğu’da hiç kimse, kızların yaşaması ya da yaşamamasını pek umursamaz ve çok kız çocuğuna sahip olan bir baba da, kendisinin bu kadar cezalandırılmak için ne tür bir günah işlediğini düşünür.

 

O gün çok yoğun geçen bir gün olduğundan, Musa’nın evine ancak gün batımından sonra gidebildim. Başka bir muhafız olan Krekor da benimle oraya geldi. Üstü başı yırtıp pırtık olan bir çocuk, küçük bir kızın öldüğü haberini bağırarak koşar adımlarla sokaktan geçti. Birkaç taş basamak çıktıktan sonra dar bir avluya girdik ve orada, tek odalı olan evin dışarısında, bazı kadınlar küçük bir beden üzerine su atıyorlardı. Çocuk herhangi bir Amerikan bebeği kadar beyaz ve o kadar da tatlıydı. Cansız bebeğin yüzündeki gülümseme o kadar tatlıydı ki, onun artık ölmüş olduğuna inanamıyordum. Bu küçük bedeni düzgün bir şekilde yerleştirmeyi ve üzerine ince beyaz bir elbise giydirmeyi çok isterdim, ama böyle bir şey söz konusu olmazdı, zira burada duyulmamış ve alışılmadık bir çıkış olurdu bu. Onun yerine, bebeğin vücudu kalın bir bezle dar bir tahtaya sıkıca sarılarak, koyu bir şal ile de örtüldü. Adı Mazzes olan bu küçük bebek Kürd olduğu için, bir  imam çağırıldı.

 

Yerde yatan cansız küçük bedenin yanına gelen imam, kollarını açarak büyük bir içtenlikle  Allah’a dua ederek, çocuğun ölümünün Allah’ın bir takdiri olduğunu söyledi. İmam geldiğinde tüm kadınlar içeri girerken, ben, Musa, Krekor ve diğer erkeklerle birlikte dışarıda kaldım. Duadan sonra, çocuğun annesi ve Musa’nın sekiz yıllık eşi olan geç kızın yanına gitmek için, ben de evin içine girdim. Bu genç kadın on beş veya on altı yaşından büyük olmayan saf bir çocuktu aslında. Kürdler arasında bebeklerin sözlendirilmesi ve çocukların da erkenden evlendirilmesi çok yaygındır. Birkaç dakika içeride yerde oturduktan sonra tekrar avluya çıktım.

 

Mazzes’in ölümünün üzerinden yirmi dakika bile geçmemişti ki, her şey bitmiş ve onun gömülmesi hazırlığına karar vermişlerdi. İmam, o küçük bedeni yerden kaldırıp kısa bir mesafe boyunca  taşıdı. Musa, Krekor, Musa’nın yaşlı ve nazik olan Kürd babası ve ben de takip ettik onları. Çocuğu mezarlığa götürüyorlardı. Daha doğrusu devrilmiş mezar taşları ve kemiklerle dolu olan tepeye, ki bu tür alanlara Türkiye’de mezarlık diyorlardı.

Birkaç dakika yürüdükten sonra, küçük bir çarşıya ulaştık ve oradan kürek taşıyan üç adamı da alıp devam ettik. Bu adamlar cenazeyi izleyen küçük topluluğumuzun önünde yürümeye başladılar. İmam, küçük ölü bebeği Musa’ya verdi ve o da kendi çocuğuna ait olan bu bedeni, yolun geri kalanını kısmı boyunca taşıdı. Hava kararmıştı. Şehrin ışıkları,  ki Sultan’ın doğum günü kutlama ışıklarıydı bunlar, tepedeki mezarın kazılacağı yerin kasvetini daha da kapkara bir hale getiriyordu. Bu durum, bizlerin Amerika veyahut diğer başka uygar toplumlardaki çocuk cenazesi defnetme merasimlerimizle kıyaslanınca, o kadar acıklı ve hazin bir durum olarak kalıyordu ki. Tek bir çiçek veya ona benzer herhangi bir renkliliği andıracak bitki dahi getirilmemişti bu zavallı Müslüman bebek Mazzes için. Fakirlik içerisinde yaşayan bu toplumlar için, böyle durumlarda bir tabutun olmasını düşünmek dahi lüks olurdu.

 

Derleyen ve çeviren: Baran Zeydanlıoğlu

 

Bitlisname kaynak gösterilmeden yayımlanamaz

Etiketler: / /

Bitlis ve ilçelerinin tarihini anlatıyorlar gözleri kapalı, vicdanları esir bir halde
Memleketim olan Bitlis ve ilçelerinin tarihine dair arşiv çalışmalarına başlamam on beş seneden fazla olmuştur. Aslında doğup büyüdüğüm Tatvan’a ve...
Bitlis Rojkili Huma Hatun ve Kürdlere ‘Abbasi’ Denilmesi
1655 yılında Bitlis, Van, Diyarbekir ve Mardin mıntıkaları da dahil olmak üzere, çok geniş bir coğrafyayı gezen Osmanlı’nın ünlü seyyahı...
Kadim Bir Kürd Aşireti: Zeydan
Zeydan isminin kökeninin, Kürdçedeki zeyî-dan yani arıcılıkdaki ‘oğul vermek, çoğalmak’ fiili gibi bir kökenden geldiği söylenir. Zeydan (Zeîdan, Zeydanlı, Zeydî...
Bitlis’in konuşma ve yazı dilindeki X, Q, Ê, W harflerinin kullanılması
Dillerin, lehçelerin ve şivelerin kendilerine özgü vurguları ve kullanım şekilleri vardır. Kâh yazılı kâh sözlü olarak, belirli bir yapıya sahiptir...
“Kürd’e fırsat verme Yârâb” sözde şiir uydurmadır – Murat Bardakçı
“Kürd’e fırsat verme Yârâb, dehre sultân olmasın” mısrası ile başlayan şiiri güya Yavuz Sultan Selim yazmış, Berbat bir şiir bozuntusunun...
Prof. Dr. Ludwig Paul: Zazalar Kürd, Zazakî Kürdî Bir Dildir
Ludwig Paul, Zazaların Kürd olduğunu ve Zazakînin Kürdî bir “dil” olduğunu, her dil bir millettir teorisinin doğru olmadığını, bir milletin...
Zazacılığı başlatan Ebubekir Pamukçu’ya dair – Roşan Lezgin yazdı
Zazacılığı başlatan Ebubekir Pamukçu’nun Türkçü şiirlerinden öteden beri sözedilirdi ama bu şiirlerin nerede yayınlandıkları konusunda kaynak gösterilmezdi.      ...
Yaşar Kemal 1951 Haziran’ında Kurtalan’dan Bitlis’e geçerken
1951 yılının Haziran ayında bir röportaj muhabiri olarak gelir Yaşar Kemal ve diğer gazeteci arkadaşları Bitlis’e. Daha doğrusu trenle Kurtalan’a...
En Fazla Ermeni Kurtaran Kürt; Müküslü Muhtıla Bey
En fazla Ermeni’yi ölümden, gazap ve katliamdan kurtaran Kürt bana göre Van’ın Müküs (Bahçesaray) kazasından olan Beylerin Beyi Muhtıla Bey’dir. 19....
Mark Sykes’ın 1900’lerin Başında Bitlis’i Ziyareti Ve Kürd Aşiretleri Listesi
1879 doğumlu İngiliz siyasetçi, ajan, diplomat, asker, yazar ve bir gezgin olan Mark Sykes özellikle Osmanlı – Kürd ve Arap...
”Zazaki” ile ”Zaza Dili” Ayrı Şeylerdir
  Resmi dilde oluşturulan tanım ve kavramlar, bir süre sonra halk tarafından benimsenip içselleştiriliyor. Örneğin, hatırlıyorum, “Anadol” dediğimizde, sadece şimdiki...
Yılın En Uzun Gecesi – Şevê Yelda, nam-ı diğer Şeva Çile
21 Aralık gecesi, yani ‘Yılın En Uzun Gecesi’ olan Şevê Yelda, nam-ı diğer Şeva Çile’dir Şab-i Yalda olarak da bilinir....
Cumhuriyet Dönemi Asimilasyon Politikaları: Siirt, Muş, Bitlis ve Van
  ”Asimilasyon olgusu, son iki asrın en büyük cinayetidir! Bu asimile olmuş taklitçiler ise ne kadar gülünç cinayetlere sebep olmuşlardır,...
Kurdolog Bazil Nikitin’den Times’e ”Dersim Harekatı” Eleştirisi
Bugünkü ‘’Cumhuryet’’ gazetesi, uzak şarkın vaziyeti hakkında bir makale neşrederek uzak şarkın o kadar uzakta olmadığını ve diğer Asya memleketlerinin...
Mîrza Seîd – Kurdê Yekem Li Swêdê (1893)
Ev lêkolîna jêrîn ji du beşan pêk tê. Di beşa yekem de jîyana Mîrza Seîd bi tevayî û di beşa...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ