Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 6,85 / Satış: 6,88
€ EURO → Alış: 7,73 / Satış: 7,76

Fransızca Çizgi Anlatımda Bitlis ve Kürdler  

Fransızca Çizgi Anlatımda Bitlis ve Kürdler  
  • 18.12.2019

Bitlis’in tarihteki konumu ve önemi üzerine yüzlerce makale, anlatım ve arşive denk gelmişimdir. Hepsinde de özellikle iki önemli siyaset adamının isimleri ön plana çıkmakta. Diplomat Mevlana İdrîsî Bedlîsî (ö. 1520) ve Rojkan Kürd Hükümeti hanı Şerefxanê Bedlîsî (ö. 1603). Bu her iki üstün yeteneğe sahip, birikimli, cesur ve dönemlerinde çok büyük ağırlıkları olan Bitlisli Kürdler, Osmanlı – Kürd – Safavi tarihi aktarımında isimleri sürekli zikr edilen çok önemli şahsiyetlerdir. Aslında sadece Bitlis ile ilgili anlatımlarda değil, genel anlamda Kürdlerin tarihi ile ilgili tüm anlatımlarda bu iki Bitlislinin adları istisnasız geçmektedir. En başta da Şerefxanê Bedlîsî’nin yazdığı ’Kürdlerin Tarihi – Şerefname’ gelmekte.

Bitlis ki, kalesi ile Kürd Beylikleri’ne başkentlik yapmış, Şerefname’yi /Rojkîleri bağrından çıkarmış, onlarca büyük alim, tarihçi, şaîr/kahraman yetiştirmiş; ancak gel gör ki torunları şehirlerini büryan kebabı, bal, tütün ve uydurma/olmayan ‘Beş Minare’ ile tanıtıyorlar.

Neyse, ilgilenenler için bu çizgi anlatımı çevirdim derledim ve paylaşıyorum.

 

 

Baran Zeydanlıoğlu

 

Yakın dönemde vuku bulan ve özellikle de Kürdleri konu alan coğrafik ve siyasi hadiseler, dünyadaki basın yayın kuruluşlarının okuyucu ve izleyicilerinin ’Kürdler kimdir, tarihleri nedir?’ sorularına kısa da olsa sunum hazırlamalarına neden olmaktadır.

 

Fransız arşivlerinin Bitlis ile alakalı dijital bölümlerini incelerken, geçtiğimiz aylarda (Ekim 2019) bir medya kuruluşunun Türkiye – Kürdler ve Suriye içerikli haber analizini tarihsel anektodlarla aktarması ile karşılaştım. Epeyi uzun, teferruatlı ve güncel siyasi konuları ele alan bu mecmuanın, Kürdlerin tarihini ve tarihsel süreçte cereyan etmiş konuları da incelediklerini okudum. Değerli araştırmacı yazar Hamit Bozarslan’ın yazısının da aynı mecmuada olduğu bu yazı dizisinde, dikkatimi çeken husus ise kısa metinler ile bazı önemli Kürd şahsiyetleri ve onların çalışmalarının çizim halinde tasvir edilmiş olmalarıydı. Bu önemli Kürd şahsiyetleri sırasıyla: Selahaddin Eyyubî El Kurdî 1187, İdrisi İdrîsî Bedlîsî (1514), Şerefxanê Bedlîsî (1597), Exmedê Xanî ve eşsiz eseri Mem û Zîn (1692), Bedirxan Bey (1847), Şeyh Ubeydullah Nehri (1789-1880), Mithat Bedirxan (1898) ve Ziya Gökalp (1909).

 

Le Un 1 adlı Fransızca yayımlanan mecmuanın olgular – işaretler – göstergeler anlamına gelen ’reperes’ üst başlıklı  ve yüzyıllardır süregelen bir tarih anlamındaki ’une histoire seculaire’ alt başlıklı ekinde, Jochen Gerner imzalı Kürd şahsiyetlerine dair kısa açıklamaları olan çizimler bulunmakta. ’Kürdler neden savaşıyor’ adlı ana haber analiz aktarımında yer alan çizimler altı görselden oluşuyor.

 

Sol üst baştan sağ alt köşeye kadar olan çizimlere gelince:

 

1187: Eyyubiler’ – Mısır ve Suriye’nin hükümdarı Kürd Selahaddin Kudüs’ü Hristiyanlardan alıp kendi hanedanlığını kurar.

1514 sonrası: İdrîsî Bedlîsî ağırlığı olan bir çok Kürd Beyliğini toparlayarak Fars (İran) Şahı ve Osmanlı Sultanı ile görüşür.

 

 

1597: Bitlis Emiri Kürd Şerefxan ulusunun tarihini yazan ilk kişi olur.

1692: Exmedê Xanî, Kürdlerin ilk epik destanı olan Mem u Zin’i yazar.

 

1847: Botan Emiri Bedirxan Beg Kürd aşiretlerini birleştirmeye çalışır ancak Sultan tarafından bu çabası boşa çıkarılır.

1879 – 1880: Şeyh Ubeydullah Nehri, Osmanlı – Fars (İran) sınırında Kürd aşiretlerini birleştirme ile sonuçlanan büyük bir isyan başlatır.

1898: Asilzade ve Bey bir aileden olan Mithat Bedirxan ilk Kürdçe gazeteyi Kahire’de çıkartır.

1909: Ziya Gökalp, Kürdlere eşit muamele umuduyla Jöntürkler ile birleşiyor.

 

Baran Zeydanlıoğlu, 18 Aralık 2019

 

Kaynak: ’Kurdes: Porquoi La Guerre?’, Nr 270, Le Un 1, Ekim 2019.

Etiketler: / / /

1961 yılının Tatvan’ı ve Van Gölü
Bitlis ve ilçelerine dair arşiv taraması sırasında karşılaştığım ‘Tatvan’ adlı bir geminin izini sürmeye başladım. Daha önceleri 1950’li yılların arşivlerinde...
Bitlis ve ilçelerinin tarihini anlatıyorlar gözleri kapalı, vicdanları esir bir halde
Memleketim olan Bitlis ve ilçelerinin tarihine dair arşiv çalışmalarına başlamam on beş seneden fazla olmuştur. Aslında doğup büyüdüğüm Tatvan’a ve...
Bitlis Rojkili Huma Hatun ve Kürdlere ‘Abbasi’ Denilmesi
1655 yılında Bitlis, Van, Diyarbekir ve Mardin mıntıkaları da dahil olmak üzere, çok geniş bir coğrafyayı gezen Osmanlı’nın ünlü seyyahı...
Kadim Bir Kürd Aşireti: Zeydan
Zeydan isminin kökeninin, Kürdçedeki zeyî-dan yani arıcılıkdaki ‘oğul vermek, çoğalmak’ fiili gibi bir kökenden geldiği söylenir. Zeydan (Zeîdan, Zeydanlı, Zeydî...
Bitlis’in konuşma ve yazı dilindeki X, Q, Ê, W harflerinin kullanılması
Dillerin, lehçelerin ve şivelerin kendilerine özgü vurguları ve kullanım şekilleri vardır. Kâh yazılı kâh sözlü olarak, belirli bir yapıya sahiptir...
“Kürd’e fırsat verme Yârâb” sözde şiir uydurmadır – Murat Bardakçı
“Kürd’e fırsat verme Yârâb, dehre sultân olmasın” mısrası ile başlayan şiiri güya Yavuz Sultan Selim yazmış, Berbat bir şiir bozuntusunun...
Prof. Dr. Ludwig Paul: Zazalar Kürd, Zazakî Kürdî Bir Dildir
Ludwig Paul, Zazaların Kürd olduğunu ve Zazakînin Kürdî bir “dil” olduğunu, her dil bir millettir teorisinin doğru olmadığını, bir milletin...
Zazacılığı başlatan Ebubekir Pamukçu’ya dair – Roşan Lezgin yazdı
Zazacılığı başlatan Ebubekir Pamukçu’nun Türkçü şiirlerinden öteden beri sözedilirdi ama bu şiirlerin nerede yayınlandıkları konusunda kaynak gösterilmezdi.      ...
Yaşar Kemal 1951 Haziran’ında Kurtalan’dan Bitlis’e geçerken
1951 yılının Haziran ayında bir röportaj muhabiri olarak gelir Yaşar Kemal ve diğer gazeteci arkadaşları Bitlis’e. Daha doğrusu trenle Kurtalan’a...
En Fazla Ermeni Kurtaran Kürt; Müküslü Muhtıla Bey
En fazla Ermeni’yi ölümden, gazap ve katliamdan kurtaran Kürt bana göre Van’ın Müküs (Bahçesaray) kazasından olan Beylerin Beyi Muhtıla Bey’dir. 19....
Mark Sykes’ın 1900’lerin Başında Bitlis’i Ziyareti Ve Kürd Aşiretleri Listesi
1879 doğumlu İngiliz siyasetçi, ajan, diplomat, asker, yazar ve bir gezgin olan Mark Sykes özellikle Osmanlı – Kürd ve Arap...
”Zazaki” ile ”Zaza Dili” Ayrı Şeylerdir
  Resmi dilde oluşturulan tanım ve kavramlar, bir süre sonra halk tarafından benimsenip içselleştiriliyor. Örneğin, hatırlıyorum, “Anadol” dediğimizde, sadece şimdiki...
Yılın En Uzun Gecesi – Şevê Yelda, nam-ı diğer Şeva Çile
21 Aralık gecesi, yani ‘Yılın En Uzun Gecesi’ olan Şevê Yelda, nam-ı diğer Şeva Çile’dir Şab-i Yalda olarak da bilinir....
Cumhuriyet Dönemi Asimilasyon Politikaları: Siirt, Muş, Bitlis ve Van
  ”Asimilasyon olgusu, son iki asrın en büyük cinayetidir! Bu asimile olmuş taklitçiler ise ne kadar gülünç cinayetlere sebep olmuşlardır,...
Kurdolog Bazil Nikitin’den Times’e ”Dersim Harekatı” Eleştirisi
Bugünkü ‘’Cumhuryet’’ gazetesi, uzak şarkın vaziyeti hakkında bir makale neşrederek uzak şarkın o kadar uzakta olmadığını ve diğer Asya memleketlerinin...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ