Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 12,93 / Satış: 12,98
€ EURO → Alış: 14,67 / Satış: 14,73

Fransızca Çizgi Anlatımda Bitlis ve Kürdler  

Fransızca Çizgi Anlatımda Bitlis ve Kürdler  
  • 18.12.2019

Bitlis’in tarihteki konumu ve önemi üzerine yüzlerce makale, anlatım ve arşive denk gelmişimdir. Hepsinde de özellikle iki önemli siyaset adamının isimleri ön plana çıkmakta. Diplomat Mevlana İdrîsî Bedlîsî (ö. 1520) ve Rojkan Kürd Hükümeti hanı Şerefxanê Bedlîsî (ö. 1603). Bu her iki üstün yeteneğe sahip, birikimli, cesur ve dönemlerinde çok büyük ağırlıkları olan Bitlisli Kürdler, Osmanlı – Kürd – Safavi tarihi aktarımında isimleri sürekli zikr edilen çok önemli şahsiyetlerdir. Aslında sadece Bitlis ile ilgili anlatımlarda değil, genel anlamda Kürdlerin tarihi ile ilgili tüm anlatımlarda bu iki Bitlislinin adları istisnasız geçmektedir. En başta da Şerefxanê Bedlîsî’nin yazdığı ’Kürdlerin Tarihi – Şerefname’ gelmekte.

Bitlis ki, kalesi ile Kürd Beylikleri’ne başkentlik yapmış, Şerefname’yi /Rojkîleri bağrından çıkarmış, onlarca büyük alim, tarihçi, şaîr/kahraman yetiştirmiş; ancak gel gör ki torunları şehirlerini büryan kebabı, bal, tütün ve uydurma/olmayan ‘Beş Minare’ ile tanıtıyorlar.

Neyse, ilgilenenler için bu çizgi anlatımı çevirdim derledim ve paylaşıyorum.

 

 

Baran Zeydanlıoğlu

 

Yakın dönemde vuku bulan ve özellikle de Kürdleri konu alan coğrafik ve siyasi hadiseler, dünyadaki basın yayın kuruluşlarının okuyucu ve izleyicilerinin ’Kürdler kimdir, tarihleri nedir?’ sorularına kısa da olsa sunum hazırlamalarına neden olmaktadır.

 

Fransız arşivlerinin Bitlis ile alakalı dijital bölümlerini incelerken, geçtiğimiz aylarda (Ekim 2019) bir medya kuruluşunun Türkiye – Kürdler ve Suriye içerikli haber analizini tarihsel anektodlarla aktarması ile karşılaştım. Epeyi uzun, teferruatlı ve güncel siyasi konuları ele alan bu mecmuanın, Kürdlerin tarihini ve tarihsel süreçte cereyan etmiş konuları da incelediklerini okudum. Değerli araştırmacı yazar Hamit Bozarslan’ın yazısının da aynı mecmuada olduğu bu yazı dizisinde, dikkatimi çeken husus ise kısa metinler ile bazı önemli Kürd şahsiyetleri ve onların çalışmalarının çizim halinde tasvir edilmiş olmalarıydı. Bu önemli Kürd şahsiyetleri sırasıyla: Selahaddin Eyyubî El Kurdî 1187, İdrisi İdrîsî Bedlîsî (1514), Şerefxanê Bedlîsî (1597), Exmedê Xanî ve eşsiz eseri Mem û Zîn (1692), Bedirxan Bey (1847), Şeyh Ubeydullah Nehri (1789-1880), Mithat Bedirxan (1898) ve Ziya Gökalp (1909).

 

Le Un 1 adlı Fransızca yayımlanan mecmuanın olgular – işaretler – göstergeler anlamına gelen ’reperes’ üst başlıklı  ve yüzyıllardır süregelen bir tarih anlamındaki ’une histoire seculaire’ alt başlıklı ekinde, Jochen Gerner imzalı Kürd şahsiyetlerine dair kısa açıklamaları olan çizimler bulunmakta. ’Kürdler neden savaşıyor’ adlı ana haber analiz aktarımında yer alan çizimler altı görselden oluşuyor.

 

Sol üst baştan sağ alt köşeye kadar olan çizimlere gelince:

 

1187: Eyyubiler’ – Mısır ve Suriye’nin hükümdarı Kürd Selahaddin Kudüs’ü Hristiyanlardan alıp kendi hanedanlığını kurar.

1514 sonrası: İdrîsî Bedlîsî ağırlığı olan bir çok Kürd Beyliğini toparlayarak Fars (İran) Şahı ve Osmanlı Sultanı ile görüşür.

 

 

1597: Bitlis Emiri Kürd Şerefxan ulusunun tarihini yazan ilk kişi olur.

1692: Exmedê Xanî, Kürdlerin ilk epik destanı olan Mem u Zin’i yazar.

 

1847: Botan Emiri Bedirxan Beg Kürd aşiretlerini birleştirmeye çalışır ancak Sultan tarafından bu çabası boşa çıkarılır.

1879 – 1880: Şeyh Ubeydullah Nehri, Osmanlı – Fars (İran) sınırında Kürd aşiretlerini birleştirme ile sonuçlanan büyük bir isyan başlatır.

1898: Asilzade ve Bey bir aileden olan Mithat Bedirxan ilk Kürdçe gazeteyi Kahire’de çıkartır.

1909: Ziya Gökalp, Kürdlere eşit muamele umuduyla Jöntürkler ile birleşiyor.

 

Baran Zeydanlıoğlu, 18 Aralık 2019

 

Kaynak: ’Kurdes: Porquoi La Guerre?’, Nr 270, Le Un 1, Ekim 2019.

Etiketler: / / /

Gravürlere Yansıyan Kürdler
Toplumların kültürel hafızasını ayakta tutan birçok faktör vardır. Güzel sanatlar, gastronomi, folklor, müzik, dans, edebiyat, sözlü anlatım, ritüeller ve mimari...
Bir Çarpıtmanın Anatomisi: Ehmedê Xasî Örneği
Ehmedê Xasî’nin 1899 yılında Osmanlı döneminin Eğitim Bakanlığı olan Maarif-i Umûmiye Nezareti tarafından Diyarbekir’de basılmış Mewlidê Kirdî adlı eseri Zazakî Kürdçesiyle yazılmış...
Katran-ı Tebrizi; Kürt Rewadi ve Şeddadi Devletlerinin Saray Şairi
Katran-ı Tebrizi, 11. yüzyılın tanınmış bir şairidir. Rewadi devletinin başkenti Tebriz’e yakın Şadiabad köyünde doğdu. Bütün yaşamını iki Kürt devletinde; Şeddadilerle Rewadilerde geçirdi. Bu...
Selçukluların Malazgirt’e ilk saldırısı ve Bitlis’ten getirtilen mancınık
Malazgirt denince akla hep Selçuklular, 1071 tarihi ve Alparslan gelir. Ancak Alparslan’ın amcası Tuğrul Bey (Sultan Tuğrul) liderliğinde, Müslümanların Malazgirt’e...
Dersim makalesinde Kürd kelimesini ‘adi’ diye çevirdiler
Prof. Dr. İbrahim Yılmazçelik ve Doç. Dr. Sevim Erdem’in birlikte yazdıkları makalede yaptıkları bir alıntıda Kürd kelimesini ‘adi’ olarak çevirdikleri...
Bitlis’in önünde bağlar türküsü ve Bitlis’in asimilasyonu
Yirminci yüzyılın başlarına kadar vilayet sınırları içerisinde birçok değişik dilin* konuşulduğu kadim Bitlis’e ait şarkı, türkü, kilam, sitran, bar, horovel,...
Efsaneye göre Mardin şehrinin ismi Kürdçeden geliyormuş
Tarihi binlerce yıl öncesine dayanan ve zengin şehir kültürüne sahip şehirler vardır. Bunlar arasında Mardin şehrinin adı ilk sıralarda zikredilir....
İtalya’da yazılan 1829 tarihli Bitlis Sultanı ve Köle Kız adlı eser
Özellikle 1600 – 1800 yılları arasında, Şark’a ait masallardan ve o diyarda vuku bulmuş hadiselerden esinlenerek yarı kurgu – yarı...
‘’İlk Gece Hakkı’’ Dolayımında Tarih Yazımı, Yöntem ve Kaynakların Kullanımı: Taner Akçam’a Cevap
  Bilindiği üzere tarih yazımının kendine has bir metodolojisi vardır. Tarihin ideolojik/sübjektif, özcü, kısmi ve çarpık bir vaziyet almaması için...
Taner Akçam’ın İddiaları ve Tarihi Gerçekler
Tarihi olay ve olgular bir değerlendirmeye tabi tutulacaksa, bu değerlendirmenin ilk şartı, olay veya olguların yaşandığı dönemin koşulları ve özelliklerinin...
Taner Akçam’ın Suçlamalarına Cevabımızdır
Bilindiği üzere Prof. Taner Akçam’ın 20 Nisan 2021 tarihinde Gazete Duvar’a verdiği röportajda sarf ettiği  “19. yüzyıl feodal toplumunda örneğin...
Ermeni Sorunu ve Kürdler
Tarih çalışmalarında birincil kaynaklar büyük bir önem taşır. Bu kaynakların başlıcaları; gazeteler, filmler, fotoğraflar, el yazmaları, nüfus sayımları, tapu kayıtları,...
Tarih Kayıt Cetveliyse Sosyoloji Bunun Toplum Vicdanındaki Karşılığıdır
Tarih bilimi toplumlarla ilgili verileri ortaya koyarken belgesel nitelikteki kırıntıları bir araya getirerek toplumlar hakkında genellemeler yapmaktadır. Sosyoloji bilimi ise...
‘Kuyruklu Kürt’ aşağılaması tutmadı, ‘ilk gece hakkı’ genellemesi deneyelim
‘Öküz düşünce bıçak çeken çok olurmuş’ diye bir söz vardır. Zayıf, savunmasız ve güçsüz duruma düşüldüğü taktirde, o anki durumunuzdan...
Tarihçi Taner Akçam’a Tepki
  Tarihçi Taner Akçam’ın ”19. yüzyıl feodal toplumunda örneğin Kürt bölgelerinde Kürt ağaları, evlenen Ermenilerin ilk gece hakkına sahiplerdi.” ifadelerine...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ