Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 8,52 / Satış: 8,55
€ EURO → Alış: 10,09 / Satış: 10,13

Kurdolog Bazil Nikitin’den Times’e ”Dersim Harekatı” Eleştirisi

Kurdolog Bazil Nikitin’den Times’e ”Dersim Harekatı” Eleştirisi
  • 21.12.2019

Bugünkü ‘’Cumhuryet’’ gazetesi, uzak şarkın vaziyeti hakkında bir makale neşrederek uzak şarkın o kadar uzakta olmadığını ve diğer Asya memleketlerinin de Asya’nın umumi meseleleri hakkında söyleyecek sözleri olduğunu Japonya’ya hatırlatmaktadır.

 

 

 

 

N.A Rojki

 

The Times ve New York Times gazetelerinin ‘Dersim’ Haberi

Belge: The Times gazetesinin 22 Temmuz 1937 tarihli ve The New York Times gazetesinin 13 Temmuz 1937 tarihli nüshalarında intişar eden iki yazının Türkçe örneği ilişik olarak sunulmuştur. Bu vesile ile saygılarımı tekrarlarım.

 

New York Times 13 Temmuz 1937

‘’Bugünkü ‘’Cumhuryet’’ gazetesi, uzak şarkın vaziyeti hakkında bir makale neşrederek uzak şarkın o kadar uzakta olmadığını ve diğer asya memleketlerinin de asyanın umumi meseleleri hakkında söyleyecek sözleri olduğunu Japonyaya hatırlatmaktadır. Makalenin sahibi, Türkiye’nin Japonya’ya karşı bir düşmanlık hissi beslemediğini, bununla beraber Türkiye’nin Rusya’nın dostu olduğunu söylemektedir.

 

Bu sözlerin, Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras’ın Moskova’yı ziyareti arafesinde bulunulduğu için, Türkiye tarafından sadece bir dostluk tezahürü kabilinden sarfedilmiş olmaları muhtemel olmakla beraber bu kabil bir makalenin, Türkiye, Irak, İran ve Afganistan arasındaki Asya paktının hemen imzalanmasını müteakip çıkmış olması, burada son derece nazarı dikkate celbetmiştir. Şöyle ki, bu makale dört akid devletin, Asya meselelerinde oynamaları beklenilen rolün bir önleyicisi vazifesini gördüğü sanılmaktadır.

 

‘’KÜRT AKALLİYETLERİ’’

 

The Times 22 Temmuz 1937

 

‘’Times’in editörüne:

 

Sayın Bay,

16 Haziran tarihli sayınızda ‘’Kürtler tahsil ve terbiyeye muterizdiler – Ordunun bastırdığı bir isyan’’ başlıklı, İstanbul muhabiriniz tarafından gönderilen bir yazınız vardı. Bu yazınızda Dersim havalisi Kürtlerinin son zamanda çıkardıkları kargaşalıkların, o havali ahalisini mecburi tahsil ve buna mümasil diğer reformlara karşı duydukları düşmanlıktan ileri geldiği ve aynı kargaşalıkların da, mümtaz bir kadın teyyarecinin yardımı ile ordu ve jandarma faaliyeti sayesinde bastırıldığı söylenmektedir. Ben, Kürtlerin gerek tarih gerekse lisanlarına oldukça vakıf bulunan bir kimse olmak sıfatıyla bu müessif haberin beni ne kadar üzmüş olduğunu söyleyeceğim.

 

Mezkur havalide oturan Kürtler, ırk, dil, din, örf ve adet ve sosyal bünye bakımından Türk komşularından tamamen ayrıdırlar. Nitekim işte bu Dersim hadisesinde Kürtlerin, yine ırkı bir akkaliyet olmak itibarı ile kendi karakterini tayin etme keyfiyetinin yeni bir misaline şahit olmaktayız. Kürtlerin, terbiye ve muteriz olduklarını iddia etmek hatadır: filhakika Kürtlerin karşı durdukları şey, sadece Türkleşme keyfiyetidir. Bir ferdin tabii ve ahenkdar gelişmesini temin edeceği kadar yurttaşlık vazifesini tekabül etmiş bulunduğu memlekete karşı da minnet ve sevgisini ifade etmesine elverişli olan yegane dil, ana dilidir.

Kürt akalliyetlerinin hukuku, daha şimdiden bir tarafta tanınmaktadır. Musul meselesi halledilirken ‘Uluslar Kurumu’ tarafından tekekkür eden kayd mucibince Kürtler, Irak’ın Erbil, Kerkük ve Süleymaniye gibi üç livasında kültürel otonomiye sahip bulunmakta ve bu suretle de esasen dürüst ve faydalı tebası bulundurdukları devletin hiç bir suretle mevcudiyetine halel getirmeksizin gerek dillerini gerekse cedlerinden kalma ananelerini inkişaf ettire gelmektedirler.

 

Keza aynı keyfiyet, Sovyetlerin de kendi akalliyet siyasetlerini tatbik ettikleri Sovyet Ermenistan Kürtleri hakkında vakittir. Akalliyet siyasetinin alicenap prensipleri umumi bir surette tatbik edilmedikçe işte biz de, ‘’Devletin menfaatı iktizasından bulunan sebepler’’ ile hukukları artık bugünkü günde kabili inkar olmayan akalliyetlerin istek ve ihtiyaçları arasında bu gibi acıklı çatışmalara maalesef şahit olmaya devam edeceğiz.

 

Bazil Nikitin, İran Eski Rus Konsolosu, 29, George Saind Sokağı, Paris 16

 

Akalliyet : Azınlık

İnkişaf : Gelişim

 

 

Bazil Nikitin (Vasiliĭ Petrovich Nikitin 1885-1960) Kürtler hakkında önemli makale ve kitaplar yazmış bir yazardır.

KAYNAK: Türkiye Cumhuriyeti, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri

 

Bitliname.com kaynak gösterilmeden yayımlanamaz.

Etiketler: / / / /

İtalya’da yazılan 1829 tarihli Bitlis Sultanı ve Köle Kız adlı eser
Özellikle 1600 – 1800 yılları arasında, Şark’a ait masallardan ve o diyarda vuku bulmuş hadiselerden esinlenerek yarı kurgu – yarı...
‘’İlk Gece Hakkı’’ Dolayımında Tarih Yazımı, Yöntem ve Kaynakların Kullanımı: Taner Akçam’a Cevap
  Bilindiği üzere tarih yazımının kendine has bir metodolojisi vardır. Tarihin ideolojik/sübjektif, özcü, kısmi ve çarpık bir vaziyet almaması için...
Taner Akçam’ın İddiaları ve Tarihi Gerçekler
Tarihi olay ve olgular bir değerlendirmeye tabi tutulacaksa, bu değerlendirmenin ilk şartı, olay veya olguların yaşandığı dönemin koşulları ve özelliklerinin...
Taner Akçam’ın Suçlamalarına Cevabımızdır
Bilindiği üzere Prof. Taner Akçam’ın 20 Nisan 2021 tarihinde Gazete Duvar’a verdiği röportajda sarf ettiği  “19. yüzyıl feodal toplumunda örneğin...
Ermeni Sorunu ve Kürdler
Tarih çalışmalarında birincil kaynaklar büyük bir önem taşır. Bu kaynakların başlıcaları; gazeteler, filmler, fotoğraflar, el yazmaları, nüfus sayımları, tapu kayıtları,...
Tarih Kayıt Cetveliyse Sosyoloji Bunun Toplum Vicdanındaki Karşılığıdır
Tarih bilimi toplumlarla ilgili verileri ortaya koyarken belgesel nitelikteki kırıntıları bir araya getirerek toplumlar hakkında genellemeler yapmaktadır. Sosyoloji bilimi ise...
‘Kuyruklu Kürt’ aşağılaması tutmadı, ‘ilk gece hakkı’ genellemesi deneyelim
‘Öküz düşünce bıçak çeken çok olurmuş’ diye bir söz vardır. Zayıf, savunmasız ve güçsüz duruma düşüldüğü taktirde, o anki durumunuzdan...
Tarihçi Taner Akçam’a Tepki
  Tarihçi Taner Akçam’ın ”19. yüzyıl feodal toplumunda örneğin Kürt bölgelerinde Kürt ağaları, evlenen Ermenilerin ilk gece hakkına sahiplerdi.” ifadelerine...
Kürtler Savaşçı ve Özgürlüklerini Seven Bir Milettir
Babil harabeleri, muazzam boyutları ile yolcuyu etkiliyor; binalar, duvarlar veya kapılar olduğu için değil, ama bir zamanlar bir binanın bulunduğu...
Endülüs’ün Emevi Abdurrahman’ı bilinirken, Bitlis Beyliği’nin Kürd Abdal Han’ı hiç bilinmez
İsimlerini çeşitli nedenlerden dolayı tarihe yazdırmış ünlü hükümdarlar vardır. Kimi cesareti, kurnazlığı, ele geçirdiği topraklar ve savaşçılığı ile, kimi de...
Bitlis’te ateşler eşliğinde Xetire, Têrintêz ve Ayd-i Kurdî kutlanırdı
Kürdlerin çok zengin, köklü ve bir okadar da kadim sözlü anlatım geleneği vardır. Kah dengbej geleneği ile kah çîvanoklar anlatımları...
Kürt Tarihinde Newroz’un Yeri
Newroz Bayramı Kürt Ulusal Bayramları içerisinde önemli bir yere sahiptir. Newroz Bayramı üzerine bir çok kutlama ritüeli bulunmaktadır. Kürtler dışında...
Gökmeydan değil, Gog Meydan. Nam-ı diğer Çevgan Meydanı
Bitlis’in ünlü meydanları denilince, akıllara hemen Avel Meydan ve Gökmeydan gelir. Bazı yerlerde Gök Meydan şeklinde yazılsa da genellikle bitişik...
‘Mewlidê Kirdî’ adı üzerine
İnternet ortamında menşei belli olmayan birçok saçma dezenformasyon her gün dolaşıma giriyor. Elbette dikkate alınmamalı, ama kimi temel noktalarda cevap...
Ekim 1881- Kürd kumandanın top güllesi ile infazı
‘İnfazın gerçekleşeceği günden bir gün öncesi, ağzı havaya doğru kaldırılmış o büyük kalibreli demirden yapılma top meydana kurulmuştu. Şafağın sökmesiyle...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ