Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 12,93 / Satış: 12,98
€ EURO → Alış: 14,67 / Satış: 14,73

Kurdolog Bazil Nikitin’den Times’e ”Dersim Harekatı” Eleştirisi

Kurdolog Bazil Nikitin’den Times’e ”Dersim Harekatı” Eleştirisi
  • 21.12.2019

Bugünkü ‘’Cumhuryet’’ gazetesi, uzak şarkın vaziyeti hakkında bir makale neşrederek uzak şarkın o kadar uzakta olmadığını ve diğer Asya memleketlerinin de Asya’nın umumi meseleleri hakkında söyleyecek sözleri olduğunu Japonya’ya hatırlatmaktadır.

 

 

 

 

N.A Rojki

 

The Times ve New York Times gazetelerinin ‘Dersim’ Haberi

Belge: The Times gazetesinin 22 Temmuz 1937 tarihli ve The New York Times gazetesinin 13 Temmuz 1937 tarihli nüshalarında intişar eden iki yazının Türkçe örneği ilişik olarak sunulmuştur. Bu vesile ile saygılarımı tekrarlarım.

 

New York Times 13 Temmuz 1937

‘’Bugünkü ‘’Cumhuryet’’ gazetesi, uzak şarkın vaziyeti hakkında bir makale neşrederek uzak şarkın o kadar uzakta olmadığını ve diğer asya memleketlerinin de asyanın umumi meseleleri hakkında söyleyecek sözleri olduğunu Japonyaya hatırlatmaktadır. Makalenin sahibi, Türkiye’nin Japonya’ya karşı bir düşmanlık hissi beslemediğini, bununla beraber Türkiye’nin Rusya’nın dostu olduğunu söylemektedir.

 

Bu sözlerin, Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras’ın Moskova’yı ziyareti arafesinde bulunulduğu için, Türkiye tarafından sadece bir dostluk tezahürü kabilinden sarfedilmiş olmaları muhtemel olmakla beraber bu kabil bir makalenin, Türkiye, Irak, İran ve Afganistan arasındaki Asya paktının hemen imzalanmasını müteakip çıkmış olması, burada son derece nazarı dikkate celbetmiştir. Şöyle ki, bu makale dört akid devletin, Asya meselelerinde oynamaları beklenilen rolün bir önleyicisi vazifesini gördüğü sanılmaktadır.

 

‘’KÜRT AKALLİYETLERİ’’

 

The Times 22 Temmuz 1937

 

‘’Times’in editörüne:

 

Sayın Bay,

16 Haziran tarihli sayınızda ‘’Kürtler tahsil ve terbiyeye muterizdiler – Ordunun bastırdığı bir isyan’’ başlıklı, İstanbul muhabiriniz tarafından gönderilen bir yazınız vardı. Bu yazınızda Dersim havalisi Kürtlerinin son zamanda çıkardıkları kargaşalıkların, o havali ahalisini mecburi tahsil ve buna mümasil diğer reformlara karşı duydukları düşmanlıktan ileri geldiği ve aynı kargaşalıkların da, mümtaz bir kadın teyyarecinin yardımı ile ordu ve jandarma faaliyeti sayesinde bastırıldığı söylenmektedir. Ben, Kürtlerin gerek tarih gerekse lisanlarına oldukça vakıf bulunan bir kimse olmak sıfatıyla bu müessif haberin beni ne kadar üzmüş olduğunu söyleyeceğim.

 

Mezkur havalide oturan Kürtler, ırk, dil, din, örf ve adet ve sosyal bünye bakımından Türk komşularından tamamen ayrıdırlar. Nitekim işte bu Dersim hadisesinde Kürtlerin, yine ırkı bir akkaliyet olmak itibarı ile kendi karakterini tayin etme keyfiyetinin yeni bir misaline şahit olmaktayız. Kürtlerin, terbiye ve muteriz olduklarını iddia etmek hatadır: filhakika Kürtlerin karşı durdukları şey, sadece Türkleşme keyfiyetidir. Bir ferdin tabii ve ahenkdar gelişmesini temin edeceği kadar yurttaşlık vazifesini tekabül etmiş bulunduğu memlekete karşı da minnet ve sevgisini ifade etmesine elverişli olan yegane dil, ana dilidir.

Kürt akalliyetlerinin hukuku, daha şimdiden bir tarafta tanınmaktadır. Musul meselesi halledilirken ‘Uluslar Kurumu’ tarafından tekekkür eden kayd mucibince Kürtler, Irak’ın Erbil, Kerkük ve Süleymaniye gibi üç livasında kültürel otonomiye sahip bulunmakta ve bu suretle de esasen dürüst ve faydalı tebası bulundurdukları devletin hiç bir suretle mevcudiyetine halel getirmeksizin gerek dillerini gerekse cedlerinden kalma ananelerini inkişaf ettire gelmektedirler.

 

Keza aynı keyfiyet, Sovyetlerin de kendi akalliyet siyasetlerini tatbik ettikleri Sovyet Ermenistan Kürtleri hakkında vakittir. Akalliyet siyasetinin alicenap prensipleri umumi bir surette tatbik edilmedikçe işte biz de, ‘’Devletin menfaatı iktizasından bulunan sebepler’’ ile hukukları artık bugünkü günde kabili inkar olmayan akalliyetlerin istek ve ihtiyaçları arasında bu gibi acıklı çatışmalara maalesef şahit olmaya devam edeceğiz.

 

Bazil Nikitin, İran Eski Rus Konsolosu, 29, George Saind Sokağı, Paris 16

 

Akalliyet : Azınlık

İnkişaf : Gelişim

 

 

Bazil Nikitin (Vasiliĭ Petrovich Nikitin 1885-1960) Kürtler hakkında önemli makale ve kitaplar yazmış bir yazardır.

KAYNAK: Türkiye Cumhuriyeti, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri

 

Bitliname.com kaynak gösterilmeden yayımlanamaz.

Etiketler: / / / /

Gravürlere Yansıyan Kürdler
Toplumların kültürel hafızasını ayakta tutan birçok faktör vardır. Güzel sanatlar, gastronomi, folklor, müzik, dans, edebiyat, sözlü anlatım, ritüeller ve mimari...
Bir Çarpıtmanın Anatomisi: Ehmedê Xasî Örneği
Ehmedê Xasî’nin 1899 yılında Osmanlı döneminin Eğitim Bakanlığı olan Maarif-i Umûmiye Nezareti tarafından Diyarbekir’de basılmış Mewlidê Kirdî adlı eseri Zazakî Kürdçesiyle yazılmış...
Katran-ı Tebrizi; Kürt Rewadi ve Şeddadi Devletlerinin Saray Şairi
Katran-ı Tebrizi, 11. yüzyılın tanınmış bir şairidir. Rewadi devletinin başkenti Tebriz’e yakın Şadiabad köyünde doğdu. Bütün yaşamını iki Kürt devletinde; Şeddadilerle Rewadilerde geçirdi. Bu...
Selçukluların Malazgirt’e ilk saldırısı ve Bitlis’ten getirtilen mancınık
Malazgirt denince akla hep Selçuklular, 1071 tarihi ve Alparslan gelir. Ancak Alparslan’ın amcası Tuğrul Bey (Sultan Tuğrul) liderliğinde, Müslümanların Malazgirt’e...
Dersim makalesinde Kürd kelimesini ‘adi’ diye çevirdiler
Prof. Dr. İbrahim Yılmazçelik ve Doç. Dr. Sevim Erdem’in birlikte yazdıkları makalede yaptıkları bir alıntıda Kürd kelimesini ‘adi’ olarak çevirdikleri...
Bitlis’in önünde bağlar türküsü ve Bitlis’in asimilasyonu
Yirminci yüzyılın başlarına kadar vilayet sınırları içerisinde birçok değişik dilin* konuşulduğu kadim Bitlis’e ait şarkı, türkü, kilam, sitran, bar, horovel,...
Efsaneye göre Mardin şehrinin ismi Kürdçeden geliyormuş
Tarihi binlerce yıl öncesine dayanan ve zengin şehir kültürüne sahip şehirler vardır. Bunlar arasında Mardin şehrinin adı ilk sıralarda zikredilir....
İtalya’da yazılan 1829 tarihli Bitlis Sultanı ve Köle Kız adlı eser
Özellikle 1600 – 1800 yılları arasında, Şark’a ait masallardan ve o diyarda vuku bulmuş hadiselerden esinlenerek yarı kurgu – yarı...
‘’İlk Gece Hakkı’’ Dolayımında Tarih Yazımı, Yöntem ve Kaynakların Kullanımı: Taner Akçam’a Cevap
  Bilindiği üzere tarih yazımının kendine has bir metodolojisi vardır. Tarihin ideolojik/sübjektif, özcü, kısmi ve çarpık bir vaziyet almaması için...
Taner Akçam’ın İddiaları ve Tarihi Gerçekler
Tarihi olay ve olgular bir değerlendirmeye tabi tutulacaksa, bu değerlendirmenin ilk şartı, olay veya olguların yaşandığı dönemin koşulları ve özelliklerinin...
Taner Akçam’ın Suçlamalarına Cevabımızdır
Bilindiği üzere Prof. Taner Akçam’ın 20 Nisan 2021 tarihinde Gazete Duvar’a verdiği röportajda sarf ettiği  “19. yüzyıl feodal toplumunda örneğin...
Ermeni Sorunu ve Kürdler
Tarih çalışmalarında birincil kaynaklar büyük bir önem taşır. Bu kaynakların başlıcaları; gazeteler, filmler, fotoğraflar, el yazmaları, nüfus sayımları, tapu kayıtları,...
Tarih Kayıt Cetveliyse Sosyoloji Bunun Toplum Vicdanındaki Karşılığıdır
Tarih bilimi toplumlarla ilgili verileri ortaya koyarken belgesel nitelikteki kırıntıları bir araya getirerek toplumlar hakkında genellemeler yapmaktadır. Sosyoloji bilimi ise...
‘Kuyruklu Kürt’ aşağılaması tutmadı, ‘ilk gece hakkı’ genellemesi deneyelim
‘Öküz düşünce bıçak çeken çok olurmuş’ diye bir söz vardır. Zayıf, savunmasız ve güçsüz duruma düşüldüğü taktirde, o anki durumunuzdan...
Tarihçi Taner Akçam’a Tepki
  Tarihçi Taner Akçam’ın ”19. yüzyıl feodal toplumunda örneğin Kürt bölgelerinde Kürt ağaları, evlenen Ermenilerin ilk gece hakkına sahiplerdi.” ifadelerine...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ