Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 6,66 / Satış: 6,69
€ EURO → Alış: 7,28 / Satış: 7,31

Kurdolog Bazil Nikitin’den Times’e ”Dersim Harekatı” Eleştirisi

Kurdolog Bazil Nikitin’den Times’e ”Dersim Harekatı” Eleştirisi
  • 21.12.2019

Bugünkü ‘’Cumhuryet’’ gazetesi, uzak şarkın vaziyeti hakkında bir makale neşrederek uzak şarkın o kadar uzakta olmadığını ve diğer Asya memleketlerinin de Asya’nın umumi meseleleri hakkında söyleyecek sözleri olduğunu Japonya’ya hatırlatmaktadır.

 

 

 

 

N.A Rojki

 

The Times ve New York Times gazetelerinin ‘Dersim’ Haberi

Belge: The Times gazetesinin 22 Temmuz 1937 tarihli ve The New York Times gazetesinin 13 Temmuz 1937 tarihli nüshalarında intişar eden iki yazının Türkçe örneği ilişik olarak sunulmuştur. Bu vesile ile saygılarımı tekrarlarım.

 

New York Times 13 Temmuz 1937

‘’Bugünkü ‘’Cumhuryet’’ gazetesi, uzak şarkın vaziyeti hakkında bir makale neşrederek uzak şarkın o kadar uzakta olmadığını ve diğer asya memleketlerinin de asyanın umumi meseleleri hakkında söyleyecek sözleri olduğunu Japonyaya hatırlatmaktadır. Makalenin sahibi, Türkiye’nin Japonya’ya karşı bir düşmanlık hissi beslemediğini, bununla beraber Türkiye’nin Rusya’nın dostu olduğunu söylemektedir.

 

Bu sözlerin, Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras’ın Moskova’yı ziyareti arafesinde bulunulduğu için, Türkiye tarafından sadece bir dostluk tezahürü kabilinden sarfedilmiş olmaları muhtemel olmakla beraber bu kabil bir makalenin, Türkiye, Irak, İran ve Afganistan arasındaki Asya paktının hemen imzalanmasını müteakip çıkmış olması, burada son derece nazarı dikkate celbetmiştir. Şöyle ki, bu makale dört akid devletin, Asya meselelerinde oynamaları beklenilen rolün bir önleyicisi vazifesini gördüğü sanılmaktadır.

 

‘’KÜRT AKALLİYETLERİ’’

 

The Times 22 Temmuz 1937

 

‘’Times’in editörüne:

 

Sayın Bay,

16 Haziran tarihli sayınızda ‘’Kürtler tahsil ve terbiyeye muterizdiler – Ordunun bastırdığı bir isyan’’ başlıklı, İstanbul muhabiriniz tarafından gönderilen bir yazınız vardı. Bu yazınızda Dersim havalisi Kürtlerinin son zamanda çıkardıkları kargaşalıkların, o havali ahalisini mecburi tahsil ve buna mümasil diğer reformlara karşı duydukları düşmanlıktan ileri geldiği ve aynı kargaşalıkların da, mümtaz bir kadın teyyarecinin yardımı ile ordu ve jandarma faaliyeti sayesinde bastırıldığı söylenmektedir. Ben, Kürtlerin gerek tarih gerekse lisanlarına oldukça vakıf bulunan bir kimse olmak sıfatıyla bu müessif haberin beni ne kadar üzmüş olduğunu söyleyeceğim.

 

Mezkur havalide oturan Kürtler, ırk, dil, din, örf ve adet ve sosyal bünye bakımından Türk komşularından tamamen ayrıdırlar. Nitekim işte bu Dersim hadisesinde Kürtlerin, yine ırkı bir akkaliyet olmak itibarı ile kendi karakterini tayin etme keyfiyetinin yeni bir misaline şahit olmaktayız. Kürtlerin, terbiye ve muteriz olduklarını iddia etmek hatadır: filhakika Kürtlerin karşı durdukları şey, sadece Türkleşme keyfiyetidir. Bir ferdin tabii ve ahenkdar gelişmesini temin edeceği kadar yurttaşlık vazifesini tekabül etmiş bulunduğu memlekete karşı da minnet ve sevgisini ifade etmesine elverişli olan yegane dil, ana dilidir.

Kürt akalliyetlerinin hukuku, daha şimdiden bir tarafta tanınmaktadır. Musul meselesi halledilirken ‘Uluslar Kurumu’ tarafından tekekkür eden kayd mucibince Kürtler, Irak’ın Erbil, Kerkük ve Süleymaniye gibi üç livasında kültürel otonomiye sahip bulunmakta ve bu suretle de esasen dürüst ve faydalı tebası bulundurdukları devletin hiç bir suretle mevcudiyetine halel getirmeksizin gerek dillerini gerekse cedlerinden kalma ananelerini inkişaf ettire gelmektedirler.

 

Keza aynı keyfiyet, Sovyetlerin de kendi akalliyet siyasetlerini tatbik ettikleri Sovyet Ermenistan Kürtleri hakkında vakittir. Akalliyet siyasetinin alicenap prensipleri umumi bir surette tatbik edilmedikçe işte biz de, ‘’Devletin menfaatı iktizasından bulunan sebepler’’ ile hukukları artık bugünkü günde kabili inkar olmayan akalliyetlerin istek ve ihtiyaçları arasında bu gibi acıklı çatışmalara maalesef şahit olmaya devam edeceğiz.

 

Bazil Nikitin, İran Eski Rus Konsolosu, 29, George Saind Sokağı, Paris 16

 

Akalliyet : Azınlık

İnkişaf : Gelişim

 

 

Bazil Nikitin (Vasiliĭ Petrovich Nikitin 1885-1960) Kürtler hakkında önemli makale ve kitaplar yazmış bir yazardır.

KAYNAK: Türkiye Cumhuriyeti, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri

 

Bitliname.com kaynak gösterilmeden yayımlanamaz.

Etiketler: / / / /

Bitlis’in konuşma ve yazı dilindeki X, Q, Ê, W harflerinin kullanılması
Dillerin, lehçelerin ve şivelerin kendilerine özgü vurguları ve kullanım şekilleri vardır. Kâh yazılı kâh sözlü olarak, belirli bir yapıya sahiptir...
“Kürd’e fırsat verme Yârâb” sözde şiir uydurmadır – Murat Bardakçı
“Kürd’e fırsat verme Yârâb, dehre sultân olmasın” mısrası ile başlayan şiiri güya Yavuz Sultan Selim yazmış, Berbat bir şiir bozuntusunun...
Prof. Dr. Ludwig Paul: Zazalar Kürd, Zazakî Kürdî Bir Dildir
Ludwig Paul, Zazaların Kürd olduğunu ve Zazakînin Kürdî bir “dil” olduğunu, her dil bir millettir teorisinin doğru olmadığını, bir milletin...
Zazacılığı başlatan Ebubekir Pamukçu’ya dair – Roşan Lezgin yazdı
Zazacılığı başlatan Ebubekir Pamukçu’nun Türkçü şiirlerinden öteden beri sözedilirdi ama bu şiirlerin nerede yayınlandıkları konusunda kaynak gösterilmezdi.      ...
Yaşar Kemal 1951 Haziran’ında Kurtalan’dan Bitlis’e geçerken
1951 yılının Haziran ayında bir röportaj muhabiri olarak gelir Yaşar Kemal ve diğer gazeteci arkadaşları Bitlis’e. Daha doğrusu trenle Kurtalan’a...
En Fazla Ermeni Kurtaran Kürt; Müküslü Muhtıla Bey
En fazla Ermeni’yi ölümden, gazap ve katliamdan kurtaran Kürt bana göre Van’ın Müküs (Bahçesaray) kazasından olan Beylerin Beyi Muhtıla Bey’dir. 19....
Mark Sykes’ın 1900’lerin Başında Bitlis’i Ziyareti Ve Kürd Aşiretleri Listesi
1879 doğumlu İngiliz siyasetçi, ajan, diplomat, asker, yazar ve bir gezgin olan Mark Sykes özellikle Osmanlı – Kürd ve Arap...
”Zazaki” ile ”Zaza Dili” Ayrı Şeylerdir
  Resmi dilde oluşturulan tanım ve kavramlar, bir süre sonra halk tarafından benimsenip içselleştiriliyor. Örneğin, hatırlıyorum, “Anadol” dediğimizde, sadece şimdiki...
Yılın En Uzun Gecesi – Şevê Yelda, nam-ı diğer Şeva Çile
21 Aralık gecesi, yani ‘Yılın En Uzun Gecesi’ olan Şevê Yelda, nam-ı diğer Şeva Çile’dir Şab-i Yalda olarak da bilinir....
Cumhuriyet Dönemi Asimilasyon Politikaları: Siirt, Muş, Bitlis ve Van
  ”Asimilasyon olgusu, son iki asrın en büyük cinayetidir! Bu asimile olmuş taklitçiler ise ne kadar gülünç cinayetlere sebep olmuşlardır,...
Kurdolog Bazil Nikitin’den Times’e ”Dersim Harekatı” Eleştirisi
Bugünkü ‘’Cumhuryet’’ gazetesi, uzak şarkın vaziyeti hakkında bir makale neşrederek uzak şarkın o kadar uzakta olmadığını ve diğer Asya memleketlerinin...
Mîrza Seîd – Kurdê Yekem Li Swêdê (1893)
Ev lêkolîna jêrîn ji du beşan pêk tê. Di beşa yekem de jîyana Mîrza Seîd bi tevayî û di beşa...
Fransızca Çizgi Anlatımda Bitlis ve Kürdler  
Bitlis’in tarihteki konumu ve önemi üzerine yüzlerce makale, anlatım ve arşive denk gelmişimdir. Hepsinde de özellikle iki önemli siyaset adamının...
Bir Askerin Günlüğü ‘Dersim Soykırımı’
Çalışmalarını Almanya’da sürdüren tarihçi Zeynep Türkyılmaz Dersim’de 1938’te devlet eliyle yaşatılan vahşete dair önemli bir belgeyi paylaşıyor. Harekata katılan bir...
YÛSUF ZİYÂ el-HÂLİDÎ – El-Hediyyetü’l-Ḥamîdiyye fi’l-luġati’l-Kürdiyye
YÛSUF ZİYÂ el-HÂLİDÎ, ilk meclisin her iki devre çalışmalarına aktif biçimde katıldı ve Kānûn-ı Esâsî taraftarı ve istibdat karşıtı yönelimiyle...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ