Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu
$ DOLAR → Alış: 7,87 / Satış: 7,90
€ EURO → Alış: 9,28 / Satış: 9,32

Geleneksel Kürt Mezar Taşları – Filîtê Quto Örneği

Geleneksel Kürt Mezar Taşları – Filîtê Quto Örneği
  • 08.10.2020

Hançer, Kürtler arasında sıklıkla kullanılan ve taşınan bıçak çeşididir. Kürt erkekleri 1900’lerin başlarına kadar hançerleri günlük hayatında taşımış ve kullanmıştır. Hançer taşıma kültürü oldukça eskilere dayanmaktadır.

 

 

 

 

 

 

 

N.A Rojki

 

Kürtlerin mezar taşlarına veya evlerin girişine güneş motiflerini eklemesi Mitraism (Kürtlerin Güneş Tanrıçası) dinine dayanır. ”Roj” Kürtçe Gün ve Güneş’tir. Kürt kültürü için Güneş temel manevi kurucu bir faktördür.

Hançer; Kürt kültürünün yine temel kurucu faktörleri arasındadır. Kürt hükümdar, yönetici ve savaşçılar günlük yaşamlarında sürekli hançer taşımışlardır. Hançer, Kürt sözlü edebiyatında da önemli bir yere sahiptir. Hançerler, Kürtler tarafından yapılmaktaydı. Hançer sadece savaşçı ve hükümdarlar tarafından kullanılmaz. Halk kültürü içinde önemli bir yere de sahiptir. Hançer üzerine Kürt kültürü içinde mitler bulunmaktadır.

Kürt Hançerinin popüler kültür de yeri; Hollywood filmlerine de konu olmuştur. Supernatural dizisinin 8. sezonun da bu hançerden söz edilmiştir.

MİT:

Bu tanımlama “Şeşek” efsanesinde geçer. Kadınların doğum yapmasını engelleyen bir şeytandır. Suyu hançerle kesince ölür.

Hançer Kürt edebiyatında ve şiirlerinde de önemli bir yere sahiptir.

Buna kısaca bir örnek verecek olursak 1570-1640 yılları arasında yaşayan ünlü Kürt alimi ve şairi Melayê Cizirî’nin şiirlerine de yansımıştır “İro ji derba xencerê lazim bi êşan î mela, Teşbîhê zulfa dîlberê zanim perîşan î mela..”

Kılıç; Kürtler iyi savaşçı oldukları için, öldükten sonra mezar taşlarına burada yatanın ‘savaşçı’ olduğunun bilinmesi için bu motif sıklıkla kullanılmıştır. Özellikle İslam ve yabancı seyyahların neredeyse tamamı, Kürtlerin çok iyi savaşçı ve cengaver olduklarını belirterek bu yönlerinden sıkça söz etmişlerdir.

Filîtê Quto’nun Mezarı

Filîtê Quto, ünlü Reşkotan aşiretine mensuptu. 1900-1910 yılları arasında aşirete liderlik yapan Filîtê Quto halk belleğinde önemli bir yer edinmiştir. Ticaretle uğraşan Etmaneki aşiretinin kervanının önünü kesmesiyle başlayan çatışma Kürtlerin belleğinde ‘trajik’ bir olay olarak yer edinmiştir. İki Kürt aşireti arasında meydana gelen bu çatışma Kürtler tarafından ‘klam’ şeklinde dile getirilmiş ve halk belleğinde nesilden nesile ‘trajik bir olay’ olarak aktarılmıştır.

Filîtê Quto’nun mezarı Batman ili Beşiri ilçesine bağlı Bilek (Bolinde) köyünde bulunmaktadır. Soylu bir aileye ve savaşçı kimliğinden ötürü mezar taşında hançer motifini görmekteyiz. Hançer motifleri Kürt coğrafyasının bir çok merkezinde karşımıza sıklıkla çıkan bir motiftir. Bu mezarların tamamı Kürtlere ait olmakla beraber ‘Soylu ve Savaşçı’ kişilere aittir. Bir çoğunun ne yazık ki kimlere ait olduğunu bilmemekle beraber, mezar taşları üzerinde ‘isimlendirme ve tahrihlendirme’ yapmak mümkün olmuyor.

 


Filîtê Quto’nun Batman ili Beşiri ilçesine bağlı Bilek (Bolinde) köyünde bulunan mezarı. (M.Şerif Fırat)

 

Mezar bakımsızlıktan oldukça kötü bir durumda olsa bile üzerinde bulunan motifleri görmekteyiz. Bu motifler baş ucunda ‘Güneş’ ve ‘Hançer’ olarak göze çarpmaktadır. Geleneksel Kürt Mezar Taşları üzerinden örneklerimizi sürdürelim:

 

Dorikan Mirlerinin mezarları…

 

Dorikanlılar, Bitlis Hükümdarları olan Şerefhanlarla akrabadırlar. Mir Dorek Rojkanlıların büyüklerinden biri olup Abbas ailesi olarak bilinirlerdi. Mezarlık Şırnak’ın İdil ilçesine bağlı Güzelova köyünün Cibare mezrasındadır.

 

Geleneksel Kürt Mezar Taşları; Kotnî (Günkırı ) Norşîn – Bitlis Güneş ve hançer motiflerinin yer aldığı tarihi mezarlar genel olarak soylu savaşçılar ve komutanlara aittir. 

 

 

Bitlis – Norşin, Morx (Aşağıkolbaşı) köyü mezarlığında bulunan geleneksel Kürt mezarları… Mezar taşlarının mimarisi Kürtlerin binlerce yıllık mezar taşı mimarisi olup, İslamiyet öncesi de var olan bir ritüeldi…

 

1-Eruh’un Reşênê (Dikboğaz) Köyü mezarlığı. Kürt Hükümdara ait Mezar Taşı

2-Diween Salahaddin Kalesi, Kürt Prens Mezarlığı Soran Bölgesi

3-Kirmaşan-Rojhelat, Kürt Hükümdarına ait Mezar taşı

Mezar taşı örneklerimize son olarak farklı bir tarzda olan Fedlevi Kürt Devletinden örnek vererek bitireyim.

Hezarhespî (Fedlewî – Luristan Kürt Hanedanlığı) Bu Kürt devleti, 1148-1424 arasında hüküm sürdü. Bazı hükümdarları: Ebu Tahir bin Muhammed Malik Hezaresp İmadüddin Nusreddin Mezar taşı örneği Fedlewîlere aittir. ”Bin Atlı” anlamında olan bu devlete ait mezar taşı örneğinde gördüğünüz gibi ‘At, kılıç, hançer’ gibi motifler bulunuyor.

 

 

Kürt Hançerine ‘Şeytan Öldüren’ neden denilmektedir? 

Ahura Mazda, kötülüklerin efendisi Ahriman (Angra Mainyu)ya karşı zafer kazanırken. Kötülük ve yalan iyilik ve bilgeliğe yenik düşüyor. Ahirman’ın bir diğer ismi “Druj” derew yani “yalandır.” Bu “Şeytani Ruh” iblislerin efendisi olarak bilinmektedir.

Yenilmez savaşçı Kürt Zaloğlu Rüstem’in Şiraz kalesi girişinde bulunan ve fayans üzerine resmedilen tasviri.. Rüstem, Beyaz Şeytan’ın boynuzundan tutup hançer darbesiyle öldürüyor. (Şeytan Öldüren Kürt Hançeri)

 

Mezar taşlarının korunması önemli bir varlık mührüdür. Geleneksel Kürt Mezar taşları çeşitli sebeplerden ötürü yıkılmakta ve kaybolmaktadır. Bu sebeplerin başında definecilerin yapmış oldukları talan gelmektedir. Toplumun bilinçli davranarak mezarları koruması ve talan edilmesini önlemesi gerekmektedir.

 

Bitlisname.com kaynak gösterilmeden yayımlanamaz.

Etiketler: / / / / / / / / / / /

İsveç kralı Demirbaş Şarl’ın (1709) Osmanlı’ya borçları  ve alacaklıların İsveç macerası
Osmanlı tarihinde Kral Demirbaş Şarl’ın askerleriyle birlikte İstanbul’daki Sultan’a sığındığı ve yıllarca padişahın misafiri olduğu anlatılır. Peki kimdi bu kral?...
Kurdîyê Bidlîsî Kimdi?
  1918-1919 yılarında Kürt basınında yazılarına rastladığımız Kurdîyê Bidlîsî kimdi?                 M.MALMÎSANIJ  ...
Geleneksel Kürt Mezar Taşları – Filîtê Quto Örneği
Hançer, Kürtler arasında sıklıkla kullanılan ve taşınan bıçak çeşididir. Kürt erkekleri 1900’lerin başlarına kadar hançerleri günlük hayatında taşımış ve kullanmıştır....
160 yıl yaşamış Bitlisli Zaro Ağa ile Londra’da yapılmış bir röportaj ve bilinmeyenler
Hemşerim olan Mutkili Kürd Zaro Ağa hakkında yazılmış onlarca yerli ve yabancı arşive rastlamış ve bunların çoğunu da incelemişimdir. Birbirinden...
İsmail Beşikçi: Kürdler, Şehir, Şehirlileşme
  26-27 Mart 2016 tarihlerinde düzenlenen II. Uluslararası Bitlis Sempozyumu, Kürtler, Şehir, Şehirlileşme konusunu irdeliyor. Sempozyuma sunulan bildiriler kitaplaştırılmış.      ...
Kürt Kadınları Neşeli ve Güzeller Parlak Kıyafetler Giyerler
Bana doğru uzaktan bir kadın grubu geliyor. Şerefli renkleri ile onlar kürt kadınları. Kökleri kazmak ve yaprakları toplamakla meşguldürler. Benim...
1961 yılının Tatvan’ı ve Van Gölü
Bitlis ve ilçelerine dair arşiv taraması sırasında karşılaştığım ‘Tatvan’ adlı bir geminin izini sürmeye başladım. Daha önceleri 1950’li yılların arşivlerinde...
Bitlis ve ilçelerinin tarihini anlatıyorlar gözleri kapalı, vicdanları esir bir halde
Memleketim olan Bitlis ve ilçelerinin tarihine dair arşiv çalışmalarına başlamam on beş seneden fazla olmuştur. Aslında doğup büyüdüğüm Tatvan’a ve...
Bitlis Rojkili Huma Hatun ve Kürdlere ‘Abbasi’ Denilmesi
1655 yılında Bitlis, Van, Diyarbekir ve Mardin mıntıkaları da dahil olmak üzere, çok geniş bir coğrafyayı gezen Osmanlı’nın ünlü seyyahı...
Kadim Bir Kürd Aşireti: Zeydan
Zeydan isminin kökeninin, Kürdçedeki zeyî-dan yani arıcılıkdaki ‘oğul vermek, çoğalmak’ fiili gibi bir kökenden geldiği söylenir. Zeydan (Zeîdan, Zeydanlı, Zeydî...
Bitlis’in konuşma ve yazı dilindeki X, Q, Ê, W harflerinin kullanılması
Dillerin, lehçelerin ve şivelerin kendilerine özgü vurguları ve kullanım şekilleri vardır. Kâh yazılı kâh sözlü olarak, belirli bir yapıya sahiptir...
“Kürd’e fırsat verme Yârâb” sözde şiir uydurmadır – Murat Bardakçı
“Kürd’e fırsat verme Yârâb, dehre sultân olmasın” mısrası ile başlayan şiiri güya Yavuz Sultan Selim yazmış, Berbat bir şiir bozuntusunun...
Prof. Dr. Ludwig Paul: Zazalar Kürd, Zazakî Kürdî Bir Dildir
Ludwig Paul, Zazaların Kürd olduğunu ve Zazakînin Kürdî bir “dil” olduğunu, her dil bir millettir teorisinin doğru olmadığını, bir milletin...
Zazacılığı başlatan Ebubekir Pamukçu’ya dair – Roşan Lezgin yazdı
Zazacılığı başlatan Ebubekir Pamukçu’nun Türkçü şiirlerinden öteden beri sözedilirdi ama bu şiirlerin nerede yayınlandıkları konusunda kaynak gösterilmezdi.      ...
Yaşar Kemal 1951 Haziran’ında Kurtalan’dan Bitlis’e geçerken
1951 yılının Haziran ayında bir röportaj muhabiri olarak gelir Yaşar Kemal ve diğer gazeteci arkadaşları Bitlis’e. Daha doğrusu trenle Kurtalan’a...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ